ଶିଵ ଉଵାଚ- ମହାଵିପଂଚୀମଵଲଂବ୍ଯ ନିଷ୍ଠିତଃ ସ ଵାଯୁସୂନୁଃ ଶିଵମନ୍ଵପୃଚ୍ଛତ୍ । ନ୍ଯାଯାର୍ଜିତୈରେଵ ହି ପୂଜନେ ଵିଭୋଃ କୀଦୃଗ୍ଭଵେଚ୍ଚାନଯଜୈଃ ଫଲଂ ଵଦ
ଶିବ କହିଲେ— ବଡ଼ ବୀଣା ଉପରେ ଭରସା କରି ବାୟୁପୁତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ପୂଜା କଲେ କେମିତି ଫଳ ମିଳେ? ଏହା କହ।'
ଚୌର୍ଯ୍ଯୈରଥୋ କିଂ ଫଲମର୍ପିତାର୍ପଣେ ଉପାହୃତଦ୍ରଵ୍ଯସମର୍ପଣେଷୁ । ଏକୈକଶୋ ମେ ଭଗଵନ୍ଵଦେଶ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଂ କିଂ କଥଯାଶୁ ଶଂଭୋ
ଯଦି ଚୋରି କରିଥିବା ବସ୍ତୁ ଦାନ କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଚୋରା ଧନରେ ପୂଜା କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଏକେକରି କହ, ଶଂଭୁ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ।
ଅଥେଶ୍ଵରୋ ଵାନରମାବଭାଷେ ଵଦାମି ସର୍ଵଂ ତଵ ଧ୍ଯାନତଃ ଶୃଣୁ । ନ୍ଯାଯାର୍ଜିତୈଃ ପୂଜ୍ଯ ସଦାଶିଵଂ ତ୍ଵଜଂ ସଂପ୍ରାପ ଚୈଶ୍ଵର୍ଯମିଦଂ ହି ଗୌତମଃ
ତାପରେ ଈଶ୍ୱର ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ। ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଗୌତମ ଏହି ଶ୍ରୀମତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।'
ପୁରା ଦ୍ଵିଜୋ ମଂକଣସୂନୁରାକଥଃ ସୁଶୋଭନାମାପ ସତୀଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମା । ଦ୍ରରିଦ୍ର ଏକଃ କରୁଣାସମନ୍ଵିତଃ ଷଷ୍ଠାହଭୋଜୀ ପିତୃଵର୍ଜିତଶ୍ଚ
ପୂର୍ବେ ମଙ୍କଣଙ୍କ ପୁଅ ଅକଥ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସୁଶୋଭନ ଥିଲା, ଏକ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପାଇଥିଲେ; ସେ ଗରିବ ଥିଲେ, କରୁଣାମୟ ଥିଲେ, ଛଅ ଦିନରେ ଏକଥର ଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ପିତା ବିହୀନ ଥିଲେ।
ଉପୋଷ୍ଯ ପଂଚାହମଥାପି ଭୋକ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତ ଏଵାଥ ସମାପତଦ୍ଯତିଃ । ଯତିର୍ବଭାଷେ ମଧୁରଂ ତଦା କଥଂ ମାସୋପଵାସୀ ତଵ ଭୋକ୍ତୁମାଗତଃ
ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଖାଇବାକୁ ଯିବାବେଳେ ଏକ ଯତି ଆସିଲେ; ସେ ଯତି ମିଠା କଥା କହିଲେ— 'ତୁମେ ମାସ ଉପବାସ କରିଛ, ଏମିତି ହେଲେ ଖାଇବାକୁ କିପରି ଆସିଛ?'
ତିଷ୍ଠାମି ଭୁଂଜେ ଯଦି ଚାସ୍ତି ତେ ମୁନେ ନ ମେ ବୁଭୁକ୍ଷାନ୍ଯଗୃହାଦ୍ଵିଭୋକ୍ତୁମ୍ । ଆକଥ ଉଵାଚ- ନ ମେ ଭୁଜିଃ ପଂଚଦିନଂ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ର ଷଷ୍ଠେ ଦିନେ ମେ ଭୁଜିରାଗତଶ୍ଚ
'ମୁଁ ରହି ତୁମେ ଦେଲେ ଖାଇବି, ହେ ମୁନି, ମୋତେ ଅନ୍ୟଘରେ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।' ଅକଥ କହିଲେ— 'ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଖାଇନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର, ଛଅ ଦିନରେ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ଆସିଛି।'
ତଦା ମଯା କାର୍ଯମଚିଂତନୀଯଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯାମ୍ଯେହି ତଵାଦ୍ଯ ପାଦୌ । ଓମିତ୍ଯଥ କ୍ଷାଲିତପାଦଯୁଗ୍ମଃ ସ ଭୋଜନଂ କର୍ତୁମିଯେଷ ଯୋଗୀ
ତେଣୁ ମୋତେ ଯାହା ଉଚିତ ସେ କରିବାକୁ ହେବ; ଆସ, ଆଜି ତୁମ ପାଦ ଧୋଇଦେଉ। 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଦ ଯୁଗଳ ଧୋଇ, ସେ ଯୋଗୀ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ରଂଭାଦଲାଂସେ ବୁଭୁଜେ ତଦନ୍ନଂ ଵିପାଚ୍ଯ ସଂପାଦିତମାଜ୍ଯଯୁକ୍ତମ୍ । ଵନ୍ଯୈଃ ସୁସଂଯୁକ୍ତମଥାଦରେଣ ନ କିଂଚିଦୁଚ୍ଛେଷିତମନ୍ନମସ୍ଯ
ରମ୍ଭା ପତ୍ର ଉପରେ ଘିଅ ଓ ବନ୍ୟ ଶାକସବ୍ଜି ଦେଇ ପକାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସେ ଆଦର ସହ ଖାଇଲେ, ଏବଂ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରଖିଲେନାହିଁ।
ଅଥାକଥୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନିଂ ସୁତୁଷ୍ଟଂ ତୁତୋଷ ଭାର୍ଯ୍ଯାସହିତସ୍ତପସ୍ଵୀ । ଗତୋଽଥ ଭୁକ୍ତ୍ଵାପି ଯତିଃ ସ ଚାକଥଃ ସଂତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତୋଽଥ ଜପଂ ଚକାର
ମୁନିଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଖି, ଅକଥ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଯତି ଭୋଜନ କରି ପରେ ଚାଲିଗଲେ, ଅକଥ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ଜପ କରିବାକୁ ବସିଲେ।
କପୋତଵୃତ୍ତିଂ ସ ଚକାର ପତ୍ନ୍ଯା ତପୋଵିତାନାଯସ ସଜ୍ଜନୋ ମୁନିଃ । ପୀଠେଽଥ କୃତ୍ଵା ତମୁମାପତିଂ ଶିଵଂ ଲିଂଗେ ସମାରାଧ୍ଯ ସମନ୍ଵିତଂ ଗଣୈଃ
ସେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ମୁନି ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହ କପୋତ ଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ତପସ୍ୟାର ଆଚରଣ କଲେ; ପରେ ଏକ ଆସନ ରଖି, ଉମାପତି ଶିବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ଗଣମାନେ ସହ ଆରାଧନା କଲେ।
ଲିଂଗଂ ନିଧାଯାଥ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ଦଦର୍ଶ ଚାଜ୍ଞାତକୃଶାକୃତିଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଦିଗଂବରଂ ପାଦଵିହୀନମେତଂ କାଣଂ କୁଣିଂ କର୍ଣଵିହୀନକଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଲିଙ୍ଗ ରଖି ତାହାକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଜଣେ ଅଜଣା, ଦୁର୍ବଳ ଆକୃତିର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ନଗ୍ନ, ପାଦ ନଥିବା, ଲଙ୍ଗଡ଼, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, କାନ ନଥିବା ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ।
ସାମୋଦ୍ଗିରଂ ତଂ ବହୁଶାସ୍ତ୍ରପାରଗଂ ଗୃହଂ ସମାଯାଂତମଥୋ ଦଦର୍ଶ
ସେ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା, ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଥାକଥୋ ଭାର୍ଯାଂ ସୁଶୋଭନାମିଦମୁଵାଚ
ତାପରେ ଆକଥ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଯଂ ହି ଵିକୃତଵେଷୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସମାଯାତି
ଏହି ବିଚିତ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅର୍ଦ୍ଧଂ ଦେଯମେତସ୍ମୈ ଭୋଜନଂ ରକ୍ଷାର୍ଦ୍ଧମନ୍ନଂ ଚାସ୍ମିନ୍ନପି ଦିନେ ଗତେ ଷଷ୍ଠେହ୍ନି ଭୋଜନାଭାଵାତ୍ତଵ ଜୀଵିତଂ ନ ତିଷ୍ଠତୀତି ମମ ପ୍ରତୀଯତେ କିଂ ତୁ ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ଵଦ
ଏହି ଖାଦ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଅର୍ଧାଂଶ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନଟି ଯଦି ଚାଲିଯାଏ, ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ଖାଦ୍ୟ ନଥିବାରୁ ତୁମ ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ—ମୋତେ ଏଭଳି ଲାଗୁଛି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ, କହ।
ସା ଶୋଭନୋଵାଚ- ଆଯୁର୍ଲଲାଟେ ଲିଖିତଂ ନାଂତରା ନଶ୍ଯତି
ଶୋଭନା କହିଲେ— 'ଆୟୁଷ୍ୟ ଲଳାଟରେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ, ମଧ୍ୟରେ ଏହା ହରାଯାଏ ନାହିଁ।'
ଆକଥ ଆହ। ଯଥା ବଦ୍ଧାଯୁଷୋଽପି ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵୀରଭଦ୍ରେଣଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଶିର ଅଜସ୍ରାତ୍ମନଃ କିମୁତ ନୁ ଯାଣାଂ ପାପାତ୍ମନାମିତି ତଦେନଂ ପରିହୃତ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଭୁଜ୍ଯତେ ଯଦି ତ୍ଵେତସ୍ମୈ ମଯାନ୍ନଂ ଦୀଯତେ । ତଵେଚ୍ଛାନୁସାରତୋ ମମ କର୍ତଵ୍ଯମ୍
ଆକଥ କହିଲେ— 'ଯାହାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା, ସେ ଡକ୍ଷଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବିରଭଦ୍ର ଯଜ୍ଞରେ କାଟିଦେଲେ; ତେବେ ପାପୀମାନେ କଣ ହେବେ? ତେଣୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏଡ଼ି ଖାଅ, ତେବେ ବଞ୍ଚିପାରିବ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କରିବି।'
ଭାର୍ଯ୍ଯା ପ୍ରାହ କଥମହଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯ୍ଯଭୁକ୍ତେ ମଯା କିଂ ପୂର୍ଵଂ ଭୁକ୍ତମିଦମପରଂ ଶୃଣୁ
ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲେ— 'ତୁମେ ଖାଇନଥିବାବେଳେ ମୁଁ କିପରି ଖାଇବି? ମୁଁ କେବେ ପୂର୍ବେ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଖାଇଛି? ଆଉ ଶୁଣ।'
ଅନ୍ନଂ ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ତସ୍ମାଦନ୍ନପ୍ରଦୋ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣଦଃ ସ ନିଗଦ୍ଯତେ
ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ। ତେଣୁ ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ସେ ପ୍ରାଣ ଦେଉଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଭୂତାନି ଜାଯଂତେ ଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ତାନି ଵୈ ଯତଃ । ତସ୍ମାଦନ୍ନାଧିକଂ କିଂଚିନ୍ନାସ୍ଯ ଦାନଂ ମହାଫଲମ୍
ଖାଦ୍ୟରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମନେଉଛନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଦାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥଚଲପତ୍ରାଗ୍ର ଲୀନତୋଯଦ୍ରଵାସ୍ତିକେ । ଜୀଵିତେନ ହି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ନିରର୍ଥକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର କମ୍ପିଥିବା ପତ୍ର ଶିରାରେ ଜଳ ଲଗିଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ।
ପରଲୋକସହାଯୋ ହି ଧର୍ମୋ ଭାର୍ଯା ନ ବାଂଧଵାଃ । ଭାର୍ଯ୍ଯା ଵା ପିତରୌ ପୁତ୍ରା ଯାଵଦାଯୁର୍ନ ବାଂଧଵାଃ
ପରଲୋକରେ ଧର୍ମ ହିଁ ସାଥି, ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପିତାମାତା, ପୁଅ—ଏମାନେ ଆୟୁଷ୍ୟ ଯାଏଁ ସାଙ୍ଗ ରହନ୍ତି, ପରେ ନୁହଁନ୍ତି।
ସଂପଦ୍ଵଯଃ ସୁହୃଦିହ ଇହାମୁତ୍ର ହି ତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଚାନ୍ଯେ କିମାଵଯୋଃ
ଧନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଧର୍ମିକଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଭୀରମାନେ ଧର୍ମର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ କଣ କରିବୁ?
ଇତି ଭାର୍ଯ୍ଯାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଆକଥଃ କରୁଣାନିଧିଃ । ଅଵିଶଂକିତମେଵାସ୍ମୈ ଦତ୍ତଵାନନ୍ନମୂର୍ଜ୍ଜିତମ୍ । ଅଯଂ ସ ଶଂକରୋ ଦେଵୋ ନାନାକରଣମାଗତଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୟାମୟ ଆକଥ ସନ୍ଦେହ ନକରି ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ; କାରଣ, ସେ ନିଜେ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଆସିଥିବା ଶିବ ଥିଲେ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ତସ୍ଯାଂଗଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁଲେ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ।
ଆଜାନୁପାଦଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପରା ଜଂଘମତଃ ପରମ୍ । ଗୁଲ୍ଫଂ ଚ ତଦଧସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯାଚାମଯ ଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍
ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଥିବା ପାଦକୁ ଆଜାନୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୋଇଲେ, ପରେ ତଳ ଗୋଡ଼ ଓ ଗୁଲ୍ଫ ଧୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ଦେଲେ।
ଅଥାକଥୋଽପି ପତ୍ସଂଧିଂ ଗୃହାଂଗଣମୁପାନଯତ୍ । ଉନ୍ମୁଚ୍ଯ ପାଦସଂଧିଂ ସ ନିଷସାଦାର୍ପିତାସନେ
ତାପରେ ଆକଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘର ଆଙ୍ଗଣକୁ ନେଇଗଲେ, ପାଦ ବାନ୍ଧନ ଖୋଲି, ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନରେ ବସାଇଲେ।
ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାକଥଃ ସମ୍ଯଗ୍ଭୋଜଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ କଶ୍ଚିଦୁନ୍ମତ୍ତୋ ଗୃହମାଗତଃ
ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରି, ଆକଥ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉନ୍ମାଦୀ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ପାଦସଂଧିମଥାଦାଯ ଗୃହବାହ୍ଯମୁପାନଯତ୍ । ଅଥାଦହଚ୍ଚ ତଦ୍ଗେହଂ ଦଂପତୀ ଚାପ୍ଯତାଡଯତ୍ 5.117.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାଦ ଧରି ଘର ବାହାରକୁ ଟାଣିଲା, ପରେ ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇଲା ଓ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଲା।
ଆକଥସ୍ତାଡିତୋ ଵିପ୍ରୋ ଦହ୍ଯମାନଂ ଗୃହଂ ତଦା । ଵିଵେଶ ଦେଵମୀଶାନମାଦାତୁଂ ତୂର୍ଣମେଵ ଵା
ଆକଥ, ମାଡ଼ିଯିବା ପରେ, ଦହୁଥିବା ଘରକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନେବା ପାଇଁ।