କଚ୍ଚିତ୍ତପଃସମୃଦ୍ଧଂଵଃକଚ୍ଚିଦ୍ଯଜ୍ଞଃସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ । କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵଦାରନିରତାଃକଚ୍ଚିଦୀଶୋଭିପୂଜ୍ଯତେ
ତୁମମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଲ ଚାଲିଛି କି? ଯଜ୍ଞ ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଉଛି କି? ତୁମେ ନିଜ ଜନନୀମାନେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ କି? ଭଗବାନ୍ କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳୁଛି କି?
କଚ୍ଚିତ୍ସୁପ୍ରଜସୋଭାର୍ଯାଃକଚ୍ଚିତ୍ସର୍ଵଂସୁଖୋତ୍ତରମ୍
ତୁମର ଜନନୀମାନେ ଭଲ ସନ୍ତାନ ଦେଉଛନ୍ତି କି? ସମସ୍ତ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଚାଲିଛି କି?
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ତ୍ଵଯି ରାଜନି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍ । ଗଚ୍ଛାମହେ ପଦମିତଃ କିଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ନୃପ
ମୁନିମାନେ କହିଲେ — ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ରାଜା ଥିବାରୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପାଇଁ ସବୁ ଭଲ ଅଛି। ଆମେ ଏଠାରୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ରାଜା, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ?
ରାମ ଉଵାଚ- ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସୀଦଂତି ତସ୍ଯ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରସୀଦତି । ଯସ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତୀଶାନସ୍ତସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ରାମ କହିଲେ — ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠାରେ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠାରେ ଶୁଭ ହେବ।
ତତ୍କୃତ୍ଵା ଭୋଜନମିହ ଗଂତୁମର୍ହା ଅନଂତରମ୍ । ଅଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଗଣାଃ କୃତ୍ଵା ଭୋଜନମୁତ୍ତମମ୍
ତେଣୁ ଏଠାରେ ଭୋଜନ କର, ତାପରେ ଯିବାକୁ ପାରିବ। ଏଭଳି କହିଲେ, ମୁନିମାନେ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ କରି,
ଅଭିଵର୍ଧ୍ଯତମାଶୀର୍ଭିର୍ହୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ପଦଂ ଯଯୁଃ । ରାମୋଽପି ପରମପ୍ରୀତଃ ସଭାର୍ଯଶ୍ଚ ସହାନୁଜଃ
ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ରହିଲେ।
ଅକଂଟକଂ ସ କୃତଵାନ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵଜନପ୍ରିଯଃ । ଶୃଣୋତ୍ଯେତଦୁପାଖ୍ଯାନଂ ଯଃ କଶ୍ଚିଦପି ପାତକୀ
ସେ ରାଜା କଣ୍ଟକ ଛଡ଼ା ରାଜ୍ୟ କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ମଣିଷ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ସୁଣିଥାଏ,
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି । ନ ଦୁର୍ଗତିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଯଶ୍ଚେଦଂ ସ୍ମରତେ ନରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହି କଥା ଯିଏ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଠି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ କେବେ ଆସେନାହିଁ।
ଯଶ୍ଚାପି କୀର୍ତଯେତ୍ତସ୍ଯ ଏଵମେତଦୁଦୀରିତମ୍
ଏହି କଥା ଯିଏ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ—
ସୂତ ଉଵାଚ- ଭାରଦ୍ଵାଜଗୃହେ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ରାମଚଂଦ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ମୁନୀଂଦ୍ର ଵିଷ୍ଣୁସହିତୋ ଵାନରର୍କ୍ଷସମନ୍ଵିତଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଘରେ ଭୋଜନ କରି, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଶାନ୍ତ ମନେ, ବିଷ୍ଣୁ, ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଏବଂ ବାନର ଓ ଭଲୁକାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ,
ମେଘଚ୍ଛନ୍ନେ ତଥାକାଶେ ମଂଦଂ ଚରତି ମାରୁତେ । ତଦ୍ଵନାଭ୍ଯଂତରେ କ୍ଵାପି ସୁଦେଵଗୃହମୁତ୍ତମମ୍
ମେଘ ଢାକିଥିବା ଆକାଶ ଓ ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିବା ସମୟରେ, ସେଠି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଏକ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘର ଦେଖିଲେ।
ଅଷ୍ଟାପଦସ୍ତଂଭଯୁତଂ ହେମପଟ୍ଟିକକଲ୍ପିତମ୍ । ମଣିମୌକ୍ତିକସଂଯୁକ୍ତଂ ରାଜତୈଃ କଲଶୈର୍ଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ଅଷ୍ଟପଦ ଥାମ ଥିଲା, ସୁନାର ପଟି ଲାଗିଥିଲା, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ଲଗା ଥିଲା, ରୌପ୍ୟର କଳଶ ରହିଥିଲା।
ପାଟୀରଚଂଦ୍ରକସ୍ତୂରୀକୁଂକୁମୈଃ ସୁରଭୀକୃତମ୍ । କର୍ଦ୍ଦମୈର୍ଜାଲକଯୁତଂ ଶକଲୋପରି ସଂଵୃତି
ଘରର ଦେଉଳ କପୂର, ଚନ୍ଦନ, କସ୍ତୂରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା; ମାଟି ଦେଇ ଝାଲି ଲଗାଯାଇଥିଲା, ଉପରେ ଟାଇଲ ଲଗିଥିଲା।
ଚଂଦ୍ରଜୋତ୍ସ୍ନାଗମଂ ସୂର୍ଯ୍ଯା ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମଧ୍ଯଭିତ୍ତିକମ୍ । ଗୃହାଂତର୍ଭୂତଲଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚଂଦ୍ରପୁଷ୍ପରସୋକ୍ଷିତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ମଧ୍ୟଭିତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା, ଘର ଭିତରର ସମସ୍ତ ଭୂମି ଚନ୍ଦ୍ରପୁଷ୍ପର ରସରେ ଛିଟାଯାଇଥିଲା।
ଦିଗୁଦୀଚୀ ତଥା କୃତ୍ସ୍ନାଭିତ୍ତିକଲ୍ପନଵର୍ଜିତା । ସ୍ତଂଭେସ୍ତଂଭେ ଚିତ୍ରକାରୀ ସ୍ଵପାଦୀ ପରିକଲ୍ପିତମ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କୌଣସି ଭିତ୍ତି ନଥିଲା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥାମରେ ଚିତ୍ରକାର ନିଜ ପାଦ ଚିତ୍ରିଥିଲେ।
ଶତହସ୍ତାଂଗଣଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଫଟିକୋପରିକଲ୍ପିତମ୍ । ଗୃହାଂଗଣାଧିକଚ୍ଛାଯଃ ପାରିଜାତମହୀରୁହଃ
ଘରର ଆଙ୍ଗଣ ଶତହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଓ ସ୍ଫଟିକରେ ତିଆରି; ଏଠାରେ ପାରିଜାତ ଗଛ ଘରଠାରୁ ଅଧିକ ଛାୟା ଦେଉଥିଲା।
କୃତ୍ସ୍ନପ୍ରାଵୃତିକଂ ତତ୍ର ନିବିଡଂ କଦଲୀଵନମ୍ । କଦଲୀଵନସଂଯୁକ୍ତଂ କେତକୀଵନସଂଵୃତମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରିତ ଏକ ଘନ କଦଳୀବନ ଥିଲା, ଏହି କଦଳୀବନ ଚାରିପାଖରେ କେତକୀ ଫୁଲର ବନ ଘେରି ରହିଥିଲା।
ମଯୂରନାଦବହୁଲଂ ମଂଜୁକୂଜନ୍ମଧୁଵ୍ରତମ୍ । ପାରାଵତଗଣଧ୍ଵାନଂ ନାନୋପଵନଶୋଭିତମ୍
ସେଠି ମୟୂରର ଡାକ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ମଧୁର ଗୁଞ୍ଜନ, ଓ ପାରାବତ ଝୁଣ୍ଡର ଶବ୍ଦରେ ଭରି ଥିଲା, ବହୁତ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରାସାଦଶତସଂବାଧଂ ମତ୍ତକୋକିଲନାଦିତମ୍ । ଶାଖାଲଂବିମହାରତ୍ନଶୋଭିତାନେକପାଦପମ୍
ସେଠି ଶତଶତ ପ୍ରାସାଦ ଘେରି ରହିଥିଲା, ମଦମସ୍ତ କୋକିଳର ଡାକ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଶାଖାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମଣି ଲଗା ଅନେକ ଗଛ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
କିନ୍ନରୀଵନିତାଗୀତନାଦପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍ । ଅନେକାରାମସୁଭଗଂ ଗୌତମୀତଟମୁତ୍ତମମ୍
କିନ୍ନରୀ ମହିଳାମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ସେଠି ଦିଗବଳି ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୌତମୀ ତଟ ଦ୍ୱାରା ମନୋହର ହୋଇଥିଲା।
ଭାରଦ୍ଵାଜଗୃହଂ ପୁଣ୍ଯମନଂତଗୁଣସେଵିତମ୍ । ରତିକଂଦର୍ପସଂକାଶ ଦାସୀଦାସଶତାନ୍ଵିତମ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଘର ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ଗୁଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ରତି ଓ କାମର ଅଲୋକରେ ଦୀପ୍ତ, ଶତଶତ ଦାସୀ ଓ ଦାସରେ ଭରିଥିଲା।
ନାନୋପକରଣୋପେତଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଗୃହଂ ଶୁଭମ୍ । ତସ୍ଯ ଚାଂତର୍ଗତଃ ସୌଧସ୍ତତ୍ରାଂତର୍ଗୃହଵାଟିକାଃ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଘର ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣରେ ସଜିଥିଲା; ଘର ଭିତରେ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ଅନ୍ତଃପୁର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା।
ଅଷ୍ଟୌ ତନ୍ମଧ୍ଯତୋ ହ୍ଯେକଂ ଗୃହଂ ପରମଶୋଭନମ୍ । ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ମହାଦେଵ ଗୃହପ୍ରାସାଦଶୋଭିତମ୍
ଏହି ଆଠଟି ଘର ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟଭାଗର ଏକ ଘର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା; ଚାରିଦିଗରେ ମହଳ ଓ ପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରତିଦେଵଗୃହଂ ଶ୍ଯାମା ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକସୁଶୋଭିତମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥିତଵରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଶ୍ରାମାଯୈଵ କଲ୍ପିତମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବ ଘର ଶ୍ୟାମା ମହିଳା ଓ ସୁନ୍ଦର ସଙ୍ଗୀତ ତ୍ରୟୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇବା ପାଇଁ ଏହିଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା।
ଭାରଦ୍ଵାଜଗୃହାଦ୍ରାମୋ ନିର୍ଗତ୍ଯାଶେଷସଂଯୁତଃ । ତସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାଗେହଂ ଵନମଧ୍ଯଗତଂ ତ୍ଵଗାତ୍
ଭାରଦ୍ବାଜଙ୍କ ଘରରୁ ରାମ ତାଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଅତି ବଡ଼ ଘର, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତଦଂତରାଚ୍ଛାଦିତକଂବଲଂ ତଦା ପୃଥକ୍ସ୍ଥଵସ୍ତ୍ରାସନସଂଯୁତଂ ଚ । ସିଂହାସନଂ ମଧ୍ଯଗତଂ ତଥୈକଂ ମୁନ୍ଯାସନାନେକଗତଂ ଵିଵେଶ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ସିଂହାସନ ଥିଲା, ଭିତରେ କମ୍ବଳ ଦେଇ ଢାକା, ଅଲଗା ଭାବରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆସନ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ମୁନିମାନେ ବସିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଆସନ ଥିଲା; ରାମ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୌରାଣିକସ୍ଯାନୁପମାସନାଂତରଂ ଭୂପାଲହର୍ଯୃକ୍ଷଵରାସନଂ ଚ । ପୌରାଣିକଂ ପୂର୍ଵମଥୋପଵେଶ୍ଯ ତତୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିପୁଂଗଵାଂଶ୍ଚ
ପୁରାଣ ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଅପୂର୍ବ ଆସନରେ ବସାଇଲେ, ତାପରେ ରାଜାମାନେ, ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ବସିଲେ।
ନାରାଯଣଂ ଭୂମିପତୀନ୍କପୀଂଶ୍ଚ ନୀଚାସନଂ ଚ ସ୍ଵଯମାସସାଦ । ମେଘାଵୃତଂ ଵ୍ଯୋମଦିଶଃ ପ୍ରସନ୍ନାଃ ସୁପୁଷ୍ପମୁର୍ଵୀତଲମୁପ୍ତବୀଜମ୍
ନାରାୟଣ, ରାଜାମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ନିମ୍ନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ରାମ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକା ଥିଲା, ପୃଥିବୀ ଆଲୋକମୟ ଥିଲା, ମାଟିରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା ଏବଂ ମାଟିରେ ଚାଷ ପାଇଁ ବିଆ ପକାଯାଇଥିଲା।
ତଦଂଗଣଂ ନୋଷ୍ଣମହୋ ନ ଶୀତଲଂ ସଂତାନପୁଷ୍ପଂ ଦମପୁଷ୍ପଗଂଧି । ଶଂଭୁଂ ଵିଲୋକ୍ଯାଥ ଵଚୋ ବଭାଷେ ରାମଃ କଥାଂ କୀର୍ତଯ ଶଂକରସ୍ଯ
ସେ ଆଙ୍ଗଣ ନ ଗରମ ଥିଲା, ନ ଢଣ୍ଡା; ଶାନ୍ତି ଓ ଦମ୍ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ତାପରେ ଶଂଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ କହିଲେ— 'ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା ଶୁଣାଅ।'
ତୃପ୍ତିର୍ନ ଜାତା ମୁନିଵର୍ଯ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତୋ ମାହେଶମାଖ୍ଯାନମଘୌଘନାଶନମ୍ । ଚକାର କିଂ ଵା ନନୁ ଗୌତମାଶ୍ରମେ ମହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଗଣାଧିସଂଵୃତଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ; ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମହେଶ୍ୱର କଣ କରିଥିଲେ?