ପରସ୍ଯ ଚାଽତ୍ମନଃ ଶକ୍ତିଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାଽତ୍ମନୋଽଧିକାମ୍ । ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପରୀତଂ ଵିନାଶକମ୍
ଅନ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝି, ଯଦି ନିଜର ଶକ୍ତି ଅଧିକ ବୋଲି ଜାଣ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ତାହା ଉଲ୍ଟା, ତେବେ ତାହା ନାଶକାରୀ ହୁଏ।
ରାମେଣ ବଲିନାନୈଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ତେ ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ ଚ । ଏକେଷୁଵାଲିହନ୍ତାଽସୌ ଵାଲିର୍ଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଯା ପୁରା
ବଳଶାଳୀ ରାମ କେବେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ; ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଏକ ତୀରରେ ଯିଏ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେ ବାଲୀ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ମାରୀଚମେକବାଣେନ ଭଵାନପି ପଲାଯିତଃ । ନିହତା ରାକ୍ଷସାଃ ଶୂରା ଇନ୍ଦ୍ର ଜିଚ୍ଚ ସୁତୋ ହତଃ
ମାରୀଚକୁ ଏକ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ ବେଳେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପଳାଇଯାଇଥିଲ; ଶୂର ବିଶାଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ମରିଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ତୁମ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲେ।
ଵରେଣ୍ଯତ୍ରିତଯଂ ଭଗ୍ନଂ ତେନ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ନୈଵ ତେ । ଦାସଭାଵମଥୋ ଵାଽପି ଦତ୍ତ୍ଵା ସୀତାମଥାଽପ୍ନୁହି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ବଡ଼ ଦାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିପାରିଲାନି; ଏହିଠାରେ, କିମ୍ବା ଦାସ ହେବାକୁ ମାନ, କିମ୍ବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇଦେଇ ଶାନ୍ତି ପା।
ଗୋପୁରସ୍ଥଂ ତଥା ଦାରୁ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରମଥେଷୁଣା । ଚିଚ୍ଛେଦ ପଞ୍ଚଧା ତେନ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ମାରଯିଷ୍ଯତି
ଗୋପୁର ଉପରେ ଥିବା ପାଞ୍ଚମୁଖୀ କାଠର ପୁତଳିକୁ ରାମ ତୀରରେ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ କରି କାଟିଦେଲେ; ସେଇପରି ସେ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବେ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ବହଵୋ ନଷ୍ଟା ନାଶମେଷ୍ଯଂତି ଚାପରେ । ଏକୋ ନ୍ଯାଯଃ ସୁଖାର୍ଥାଯ ନ ଚ ମୌଢ୍ଯଂ ସହୋଦର
ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, ଆଉ ଅନେକ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ଏକମାତ୍ର ନ୍ୟାୟ ଅଛି ସୁଖ ପାଇଁ, ମୂର୍ଖତା ନୁହେଁ, ଭାଇ।
ମାନୁଷୀଂ ମୃତ୍ଯୁସଂଯୁକ୍ତାମନିଚ୍ଛନ୍ତୀଂ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ପତ୍ନୀଂ ବଲଵତଶ୍ଚାପି ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯ
ମଣିଷୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଜଣେ ଜଣାର ପତ୍ନୀ, ସେ ଯଦି ବଳଶାଳୀଙ୍କ ହେଉଛନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଫେରାଇଦେ।
ଅନିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାଃ ସମାଯୋଗେ ଭଵେଦ୍ଦୁଃଖପରଂପରା । ଦୁର୍ଗନ୍ଧମଲସଂଯୁକ୍ତୋ ନାରୀସଙ୍ଗୋ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ
ଅନିଚ୍ଛାରେ ଯୋଗ ହେଲେ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା ଆସେ; ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ମଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ନାରୀ ସଂଗ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।
ଵିରକ୍ତିରଥ ଚେଜ୍ଜାତା ଦୁଃଖାଯାକାର୍ଯଵର୍ତନମ୍ । ଅନୁରାଗୋଯଦି ଭଵେନ୍ମରଣଂ ନରକଂ ତତଃ
ଯଦି ବିରାକ୍ତି ଆସିଯାଏ, ତେବେ ଅନୁଚିତ କାମ କଲେ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଯଦି ଆସକ୍ତି ରହିଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନରକ ଆସେ।
ଆତ୍ମନୋ ମରଣଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାଦ୍ଯ ସମାଗମେ । ତ୍ଯାଗୋ ଵା ମରଣଂ ତାତ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତଥା ଭଵେତ୍
ଆଜି ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ କଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ; ଏହିପରି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ବା ତ୍ୟାଗ କର, ବା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କର।
ଏଵମାଦି ତଥାଽନ୍ଯଚ୍ଚ କଶ୍ମଲଂ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି । ଅନ୍ଯଦାଖ୍ଯାମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ହିତମ୍
ଏପରି ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଦୁର୍ଗତି ଆସିପାରେ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ମଙ୍ଗଳକାମୀ।
ଗତ୍ଵା ରାମାନ୍ତିକଂ ନତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଘଵମ୍ । କ୍ଷମ ରାମ ମହାଵୀର ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ସ୍ତୁତି କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ଏହିପରି କୁହ: 'ମହାବୀର ରାମ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି, କ୍ଷମା କର।'
ତାମସା ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଵଯମେତେ ସୁପାପିନଃ । ସୀତାପହାରଜଂ ଦୋଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ରାନଵେହି ନଃ
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ଓ ପାପୀ ରାକ୍ଷସ; ସୀତା ଅପହରଣର ଦୋଷକୁ ଛାଡ଼ି, ଆମକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ତ୍ଵଦଧୀନା ଵଯଂ ରାମ ରକ୍ଷ ଵା ମାରଯେଚ୍ଛଯା । ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ପୁରସ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଵଯମ୍
'ରାମ, ଆମେ ତୁମ ଅଧୀନ; ଚାହିଲେ ରକ୍ଷା କର, କିମ୍ବା ମାର; ଏପରି କହି, ଆମେ ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହେବୁ।'
ସ୍ଥିରାଯୁଷୋ ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଥିରରାଜ୍ଯା ଦଶାନନ । ଅଥାଽହଂ ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମହୋ ନୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭଵାନ୍
ଦଶମୁଖ, ଏପରି କଲେ ଆମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ଥିର ରାଜ୍ୟ ପାଇବୁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ରାବଣ କହୁଛି: ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ନୁହଁ।
ନ ଶୂରୋ ରାଜଧର୍ମଂ ଚ ନ ଚ ଜାନାସି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ପରନାରୀପରଦ୍ର ଵ୍ଯପରରାଜ୍ଯନିଷେଵଯା
ତୁମେ ଶୂର ନୁହଁ, ରାଜଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଜାଣନାହ; ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ, ଅନ୍ୟର ଧନ, ଅନ୍ୟର ରାଜ୍ୟ ଦଳିବା ଦ୍ୱାରା।
ଶୂରାଣାମୁତ୍ତମୋ ଧର୍ମୋ ନ ଷଣ୍ଢାନାଂ ଭଵାଦୃଶାମ୍ । ଶତ୍ରୁପକ୍ଷଂ ସମାଲିଗ୍ଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛେଚ୍ଛା ହି ଚେନ୍ନୃପ
ଶୂରମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମ ତୁମ ପରି ଅଶକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହଁ; ରାଜା, ଚାହିଲେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେଇ ଚାଲିଯାଅ।
ଅଥ ବିଭୀଷଣୋ ମନ୍ଦିରଂ ଗତ୍ଵା ରାମାନ୍ତିକଂ ଗତ୍ଵା ତଂ ଶରଣମଭଜତ୍
ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଇ, ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
ଅଥ ରାଵଣଃ ପୁରାନ୍ନିର୍ଗତ୍ଯ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଵାନରୈ ରାକ୍ଷସା ଅପି ଯୁଯୁଧିରେ
ତାପରେ ରାବଣ ନଗରରୁ ବାହାରିଆସି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାନରମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଅଥ ରାଵଣଂ ମହାବଲଂ ହନ୍ତୁମଶକ୍ତୋରାମୋ ଵିଭୀଷଣମୁଖମଵଲୋକ୍ଯ ତଦୁକ୍ତଚିହ୍ନପଦଂ ବାଣେନ ନିର୍ଭିଦ୍ଯାମାରଯତ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେବା ପରେ, ରାମ ଭିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଏକ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କରି ମାରିଦେଲେ।
ଅଥ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାଗଦାମାଦାଯ ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ପାଦ୍ଯ ଵାନରାନନେକଶୋ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ରାମୋତ୍ତମାଙ୍ଗଂ ଗଦଯାଽହନ୍
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଗଦା ଧରି, ସମସ୍ତ କାମ ସାରିଦେଲେ, ଅନେକ ବାନରକୁ ଖାଇଗଲେ ଏବଂ ଗଦାରେ ରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ନିଶିତବାଣଶତେନ ତମହନ୍ମମାର କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ
ତାପରେ ରାମ ଶତଶଃ ତୀରରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରି ମାରିଦେଲେ।
ଅଥ ଭରତାଦିସମୁପେତୋ ନାଗରୈର୍ଵସିଷ୍ଠେନ ମୁନିଭିଶ୍ଚାଭ୍ଯର୍ଚିତଃସ୍ଵଗୃହମଗମତ୍
ତାପରେ ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ନାଗରିକମାନେ ଓ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରାମ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆତ୍ମନାଽଗତାନିନ୍ଦ୍ରା ଦିଦେଵାନାସନାଦିନାଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵାନରାନ୍ସଂପୂଜ୍ଯ ମୁକ୍ତଜଟୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ରାଜ୍ଯେ ରାଵଣଵଧହର୍ଷିତା ଦେଵା ରାମମୂଚୁଃ
ଘରକୁ ଆସି, ରାମ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜିଲେ, ବାନରମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଜଟା ଖୋଲି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଲେ। ରାବଣ ବଧରେ ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଯାଽତ୍ମରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥାପିତା ଵଯଂ ନଃ ସର୍ଵଦା ପରିପାଲଯ ତ୍ଵମାଦିନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ନିଖିଲଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହାର୍ଥମଵତୀର୍ଣୋ ରାଵଣଂ ସବାନ୍ଧଵଂ ହତ୍ଵା ଲୋକତ୍ରଯରକ୍ଷକୋଽସି ଶ୍ରିଯା ସହ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗତାଃ
ତୁମେ ଆମକୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରଖିଛ, ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଆଦି ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ। ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାରକୁ ମାରି, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ। ଶ୍ରୀସହିତ ସୁଖୀ ହେଉ। ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅଥାଯୋଧ୍ଯାଵାସିନୋ ରାମଂ ପ୍ରହର୍ଷିତା ଊଚୁଃ
ତାପରେ ଅଯୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୂନ୍ସମାଯାତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ଵୈ ଶିଵମ୍ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଂ ରାଜସେ ରାମ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପାଲଯସେ ପ୍ରଜାଃ
ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି ଫେରିଆସିଛ, ତୁମକୁ ଦେଖି ଆମେ ଶୁଭ ଲାଭ କଲୁ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ରାଜା ହେଲ, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ।
ତ୍ଵଯା ଯଜ୍ଞାଃ କରିଷ୍ଯଂତେ ତ୍ଵଯା ଧର୍ମୋ ଵିଵର୍ଧତେ । ଇତିପୌରଵଚଃଶ୍ରୁତ୍ଵାରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ହେବ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବଢ଼ିବ। ଏଭଳି ପୌରମାନେର କଥା ଶୁଣି ରାମ, ପଦ୍ମନୟନ...
ଵସ୍ତ୍ରାଦିଭିରଥୋସର୍ଵାନ୍ନାଗରାନ୍ସମପୂଜଯତ୍ । ମୁନୀନୁଵାଚଧର୍ମ୍ମାତ୍ମାପୂଜଯିତ୍ଵାଖିଲୈର୍ଜନୈଃ
ତାପରେ ରାମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାରରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଥ ଵିଭୀଷଣେନ ରାଵଣାଦେଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ କାରଯିତ୍ଵା ଶିଵାଲଯଂ ତନ୍ନାମ୍ନା କାରଯିତ୍ଵା ତମେଵ ଲଙ୍କାରାଜ୍ଯେ ଵିଭୀଷଣମଭିଷିଚ୍ଯ ସୀତାମଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଶୁଦ୍ଧାମୁମାମହେଶ୍ଵରାଭ୍ଯାଂ ନମଯିତ୍ଵା ପୁରହରେଣ ଦତ୍ତାଖିଲାମୃତବଲାଯୁଷ୍ଯଃ ସୁପୁଷ୍ପକମାରୁହ୍ଯ ଜଲଧିମୁତ୍ତୀର୍ଯ ପାରାଵାରତଟେ ସେନାଂ ସମଵସ୍ଥାପ୍ଯ ଶିଵପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ମୁନିଭିର୍ଦେଵୈରଭ୍ଯର୍ଚିତୋଽଯୋଧ୍ଯାମଗମତ୍
ତାପରେ ଭିଭୀଷଣ ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇ, ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ଶିବମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଏହା ପରେ ଭିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା କରାଗଲା। ସୀତା ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ପୁରହରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦିଆଯିବା ପରେ, ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପକରେ ଚଢ଼ି, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେନାକୁ ତଟରେ ରଖି, ଶିବମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନା କଲେ, ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଇଲେ।