ଅତିକାଯ ଉଵାଚ- ନିଶ୍ଚିତମିଦଂ ପୁରାସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ସେନାଂ ଵିଭାଗଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀନାମ ରାକ୍ଷସୋ ମହାବଲୋ ଵିଚିତ୍ରଯୋଧୀ ଦର୍ଶନାଦର୍ଶନଯୋଧୀ ଵାନରୈଃ ସର୍ଵୈରେକ ଏଵ ଯୁଧ୍ଯତେ
ଅତିକାୟ କହିଲେ— "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଯୋଜନା କରିଥିଲୁ; ସେନାକୁ ଭାଗ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଇଥିଲୁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ଅଦ୍ଭୁତ ଯୋଦ୍ଧା, ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ସେ ଏକା ହୋଇ ସମସ୍ତ ବାନର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି।"
ଅପରେ ଚ ବଲିନୋ ମହାଂତଃ ଶିକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚାଗତା ଆଵାଂ ଚ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଯୁଧ୍ଯାଵୋ ରାଵଣଃ ପୁଷ୍ପକମାରୁହ୍ଯାପରଭାଗେନ ତ୍ଵାମେଵ ନିହନିଷ୍ଯତି
"ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଅନ୍ୟ ଦଳ ସହିତ ତୁମକୁ ମାରିଦେବ।"
ଅନ୍ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ କୁଂଭକର୍ଣମୁଖାଶ୍ଚାତ୍ମରୂପଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ପରିଵାର୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୀତାଯୈ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତ୍ସଂନିଧାଵେଵ ହନିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆଦି, ତୁମର ଆକୃତି ଧରି, ତୁମକୁ ଘେରିବେ, ପକଡିବେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖେଇବେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।
ରାମଃ ପ୍ରାହ ଅହୋ ବଲଵତାଂ କିମସାଧ୍ଯମେଵଂ ଭଵତି ଦୈଵଗତିଃ କୁଟିଲା ସୁଗ୍ରୀଵୋଽତିକୋପନଃ ସକ୍ରୋଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମମୁଵାଚ
ରାମ କହିଲେ: 'ଆହା! ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପାଇଁ କଣ ଅସମ୍ଭବ? ଭାଗ୍ୟର ଚାଳ ଏପରି ହୋଇଥାଏ।' ସୁଗ୍ରୀବ, ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏପରି ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ।
ଵଧ୍ଯାଵେତୌ ନ ମୋଚନୀଯୌ
ଏ ଦୁଇଜଣ ମାରିଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଛାଡିଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାମଃ ପ୍ରାହାଵଧ୍ଯୌ ମୋଚନୀଯାଵେତୌ ଵସନାନି ଭୂଷଣାନ୍ଯାନଯେତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ହନୂମତା ତାନ୍ଯାନୀତାନି ରାମସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍
ରାମ କହିଲେ: 'ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏ ଦୁଇଜଣକୁ ଛାଡିଦିଅ। ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଆଣ।' ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିବା ସାଥିରେ, ସେ ଏଗୁଡିକ ଆଣିଲେ, ରାମ ସେଗୁଡିକ ଦୁଇଜଣକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ନତ୍ଵା ଯଦେତଲ୍ଲଂକାଦ୍ଵାରେ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦାରୁପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଶୁକ୍ରେଣୋକ୍ତମେତେନ ଚ୍ଛିନ୍ନେନ ରାଵଣୋ ହନ୍ଯତେ
ନମସ୍କାର କରି, ସେ କହିଲେ: 'ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦାରୁର ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମୂର୍ତ୍ତି — ଶୁକ୍ର କହିଛନ୍ତି, ଏହା କାଟିଦିଲେ ରାବଣ ମରିଯିବ।'
ଅଥ ଚ ଦାରୁଚ୍ଛେଦନସମନଂତରଂ ପାତାଲଂ ଗଂତଵ୍ଯମିତି ଭାର୍ଗଵଭାଷିତଂ ଶାସନଂ ଲିଖିତମ୍
ଏହି ଦାରୁ କାଟିବା ପରେ ସାଥିସାଥି ପାତାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ — ଏହି ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା, ଲେଖା ଆଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଦାର୍ଵେକପ୍ରଯତ୍ନୈକବାଣନିପାତେନ ପଂଚଧାଚ୍ଛିଂଧି ତତସ୍ତଵ ଶକ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମତିଦୃଢଂ କୁର୍ଵୀମହି
ତେଣୁ, ତୁମେ ଏହି ଦାରୁକୁ ଏକ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ତୀରରେ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଦିଅ। ତାପରେ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଅଥ ଭାର୍ଗଵଵଚୋଵିଜ୍ଞାଯ ରାମଃ ପୂର୍ଵକୋଟ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଧନୁଷି ବାଣଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭ୍ଯାଂ ହନୂମତାଶ୍ରାଵଯନ୍ନେଵ ବାଣଂ ମୁମୋଚ
ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ରାମ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ, କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧନୁକୁ ଚାପି, ତୀର ଲଗାଇ, ହନୁମାନ ଓ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ତୀର ଛାଡିଦେଲେ।
ବାଣଂ ଧନୁଷଶ୍ଚଲିତଂ ତୌ ରାକ୍ଷସୌ ବାଣମାର୍ଗଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୌ ଦାରୁ ବାଣେନ ପଂଚଧା ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତାମାଵଯୋଃ ଶିଶଵୋ ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯେତି ତଥେତ୍ଯାହ ରାମଃ ରାକ୍ଷସୌ ଲଂକାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ
ଧନୁରୁ ତୀର ଚାଲିଗଲା, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ତୀରର ପଥ ଦେଖିଲେ; ତୀରରେ ଦାରୁ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଯିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ଆମ ପିଲାମାନେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।' ରାମ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରାକାରଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସର୍ଵତୋ ଵରଣମାତ୍ରଂ ହି ପାର୍ଷ୍ଣିଭିଃ ପାଦୈର୍ଜାନୁଭିଃ କରୈଃ ପୃଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ତଲସମଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯପ୍ରାକାରଂ ଗତାସ୍ତଦା ଚ ରାଵଣଃ ସମାଗତ୍ଯ ସର୍ଵାନେଵେଷୁଭିର୍ଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ତଦନୁଗଚ୍ଛନ୍ରାମମଗାତ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ପ୍ରାକାରରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଘେରାକୁ ପାଦ, ଗୋଡ଼, ହାତ, ପିଠ ଦ୍ୱାରା ସମାନ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେବେଳେ ରାବଣ ଆସି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୀରରେ ତଡ଼ିଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ରାମମପି ପଂଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ତାପରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈ ରାଵଣଂ ସଵ୍ରଣଂ ଚକାର
ତାପରେ ରାମ ଦଶ ତୀରରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ।
ଅନଯୋରତିଦାରୁଣମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵ
ଏ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ରାଵଣୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ରାବଣ ଦଶ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ଅଥ ରାମବାଣୈଶ୍ଚ କ୍ଷତଶରୀରୋ ରାକ୍ଷସଃ ପଲାଯନପରୋଽଭଵତ୍
ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ଵାନରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ କୋଟିକୋଟିରାକ୍ଷସାନଘ୍ନନ୍
ବାନରମାନେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୋଟି କୋଟି ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିଦେଲେ।
ଅଥପରସ୍ମିନ୍ନହନି ଵିଭୀଷଣୋ ରାଵଣଂ ଵିଚାର୍ଯେଦମୁଵାଚ
ପରବ୍ୟସ୍ତ ଦିନରେ, ବିଭୀଷଣ ଭାବି, ରାବଣଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ତୃତୀଯୋପାଯକାଲୋଽଯଂ ଚତୁର୍ଥଂ ନ ଵିଚାରଯ । ଚତୁର୍ଥୋ ଵିପରୀତୋ ନ ଶସ୍ତଃ ଶସ୍ତାର୍ଥକାରିଣଃ
ଏହା ତୃତୀୟ ଉପାୟର ସମୟ; ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ବିପରୀତ, ଏହା ଭଲ କାମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ପରସ୍ଯ ଚାଽତ୍ମନଃ ଶକ୍ତିଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାଽତ୍ମନୋଽଧିକାମ୍ । ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପରୀତଂ ଵିନାଶକମ୍
ଅନ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝି, ଯଦି ନିଜର ଶକ୍ତି ଅଧିକ ବୋଲି ଜାଣ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ତାହା ଉଲ୍ଟା, ତେବେ ତାହା ନାଶକାରୀ ହୁଏ।
ରାମେଣ ବଲିନାନୈଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ତେ ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ ଚ । ଏକେଷୁଵାଲିହନ୍ତାଽସୌ ଵାଲିର୍ଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଯା ପୁରା
ବଳଶାଳୀ ରାମ କେବେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ; ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଏକ ତୀରରେ ଯିଏ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେ ବାଲୀ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ମାରୀଚମେକବାଣେନ ଭଵାନପି ପଲାଯିତଃ । ନିହତା ରାକ୍ଷସାଃ ଶୂରା ଇନ୍ଦ୍ର ଜିଚ୍ଚ ସୁତୋ ହତଃ
ମାରୀଚକୁ ଏକ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ ବେଳେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପଳାଇଯାଇଥିଲ; ଶୂର ବିଶାଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ମରିଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ତୁମ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲେ।
ଵରେଣ୍ଯତ୍ରିତଯଂ ଭଗ୍ନଂ ତେନ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ନୈଵ ତେ । ଦାସଭାଵମଥୋ ଵାଽପି ଦତ୍ତ୍ଵା ସୀତାମଥାଽପ୍ନୁହି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ବଡ଼ ଦାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିପାରିଲାନି; ଏହିଠାରେ, କିମ୍ବା ଦାସ ହେବାକୁ ମାନ, କିମ୍ବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇଦେଇ ଶାନ୍ତି ପା।
ଗୋପୁରସ୍ଥଂ ତଥା ଦାରୁ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରମଥେଷୁଣା । ଚିଚ୍ଛେଦ ପଞ୍ଚଧା ତେନ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ମାରଯିଷ୍ଯତି
ଗୋପୁର ଉପରେ ଥିବା ପାଞ୍ଚମୁଖୀ କାଠର ପୁତଳିକୁ ରାମ ତୀରରେ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ କରି କାଟିଦେଲେ; ସେଇପରି ସେ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବେ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ବହଵୋ ନଷ୍ଟା ନାଶମେଷ୍ଯଂତି ଚାପରେ । ଏକୋ ନ୍ଯାଯଃ ସୁଖାର୍ଥାଯ ନ ଚ ମୌଢ୍ଯଂ ସହୋଦର
ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, ଆଉ ଅନେକ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ଏକମାତ୍ର ନ୍ୟାୟ ଅଛି ସୁଖ ପାଇଁ, ମୂର୍ଖତା ନୁହେଁ, ଭାଇ।
ମାନୁଷୀଂ ମୃତ୍ଯୁସଂଯୁକ୍ତାମନିଚ୍ଛନ୍ତୀଂ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ପତ୍ନୀଂ ବଲଵତଶ୍ଚାପି ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯ
ମଣିଷୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଜଣେ ଜଣାର ପତ୍ନୀ, ସେ ଯଦି ବଳଶାଳୀଙ୍କ ହେଉଛନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଫେରାଇଦେ।
ଅନିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାଃ ସମାଯୋଗେ ଭଵେଦ୍ଦୁଃଖପରଂପରା । ଦୁର୍ଗନ୍ଧମଲସଂଯୁକ୍ତୋ ନାରୀସଙ୍ଗୋ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ
ଅନିଚ୍ଛାରେ ଯୋଗ ହେଲେ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା ଆସେ; ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ମଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ନାରୀ ସଂଗ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।
ଵିରକ୍ତିରଥ ଚେଜ୍ଜାତା ଦୁଃଖାଯାକାର୍ଯଵର୍ତନମ୍ । ଅନୁରାଗୋଯଦି ଭଵେନ୍ମରଣଂ ନରକଂ ତତଃ
ଯଦି ବିରାକ୍ତି ଆସିଯାଏ, ତେବେ ଅନୁଚିତ କାମ କଲେ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଯଦି ଆସକ୍ତି ରହିଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନରକ ଆସେ।
ଆତ୍ମନୋ ମରଣଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାଦ୍ଯ ସମାଗମେ । ତ୍ଯାଗୋ ଵା ମରଣଂ ତାତ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତଥା ଭଵେତ୍
ଆଜି ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ କଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ; ଏହିପରି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ବା ତ୍ୟାଗ କର, ବା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କର।