ଏକେ ଚ ଶାଲାଂ ବଭଂଜୁର୍ଗୃହାଣି ଚୂର୍ଣଯାମାସୁର୍ବାଲଵୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ରୀଜନାଦିକଂ ସର୍ଵମେଵ ନିଜଘ୍ନୁଃ
କିଛି ଲୋକ ଶାଳା ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଘର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ମହିଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅଥୈକଂ ପ୍ରାକାରଂ ନିର୍ଜିତମାଜ୍ଞାଯ ରାଵଣ ଇଂଦ୍ରଜିତଂ ସଂଦିଦେଶ
ତାପରେ ଏକ ପ୍ରାକାର ଜିତାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ରାବଣ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ଇଂଦ୍ରଜିତା ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାନରାଃ କୃତ୍ଵା ଭୀତାଃ ପଲାଯିତାଶ୍ଚ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସହିତ ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଅଥ ହନୂମାନଖିଲଂ ନିର୍ଗତମାଜ୍ଞାଯ ରାଵଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵାନରାନାହୂଯ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ସେନାଂ ମହତୀଂ କାରଯିତ୍ଵା ଦଶମୁଖଂ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମୋଦଯାମାସ
ତାପରେ ହନୁମାନ ସମସ୍ତେ ବାହାରିଯିବାକୁ ଜାଣି, ରାବଣଙ୍କ ଚତୁରାଇ ବୁଝି, ବାନରମାନେକୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ, ବଡ଼ ସେନା ତିଆରି କଲେ, ଦଶମୁଖୀ ପାଇଁ ଯୋଜନା କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କଲେ।
ଅଥ ଖସ୍ଥ ଏଵେଂଦ୍ରଜିଦ୍ଯୁଯୁଧେ ନ ଚ ଵାନରାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟଵଂତଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଆକାଶରେ ରହି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଂତୌ ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ ପର୍ଵତଶିଖରାଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ନିଜଘ୍ନତୁଃ
ତାପରେ ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନ ଆକାଶକୁ ଲାଘି, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ଭୁଵିପପାତ ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଯମଲୋକଗାମିନଂ ଚକାର
ତାପରେ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଅଥାତିକାଯମହାକାଯୌ ଵାନରସୈନ୍ଯଂ ବହୁଶୋ ହତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୀଡଯିତ୍ଵା ରାମେଣ ସଂଯୁଧ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କୃତ୍ଵା ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଯୁଯୁଧାତେ ପରାଜିତୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୌ ଚ ଯୋଦ୍ଧାରାଵାଦାଯ ରାମସମୀପଂ ଗତ୍ଵା ରାମାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତାମ୍
ତାପରେ ଅତିକାୟ ଓ ମହାକାୟ ବାନର ସେନାର ଅନେକଙ୍କୁ ମାରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ରାମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରିଲେ, ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ପରାଜିତ ହୋଇ, ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଧରି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଅତିକାଯମଭାଷତ ରାମଃ
ରାମ ଅତିକାୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ବ୍ରୂହି ସଚିଵାନାମନ୍ଯେଷାଂ ମହାଭଯାନାଂ ଚ
ତୁମେ ମୋତେ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କୁହ।
ଅତିକାଯ ଉଵାଚ- ନିଶ୍ଚିତମିଦଂ ପୁରାସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ସେନାଂ ଵିଭାଗଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀନାମ ରାକ୍ଷସୋ ମହାବଲୋ ଵିଚିତ୍ରଯୋଧୀ ଦର୍ଶନାଦର୍ଶନଯୋଧୀ ଵାନରୈଃ ସର୍ଵୈରେକ ଏଵ ଯୁଧ୍ଯତେ
ଅତିକାୟ କହିଲେ— "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଯୋଜନା କରିଥିଲୁ; ସେନାକୁ ଭାଗ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଇଥିଲୁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ଅଦ୍ଭୁତ ଯୋଦ୍ଧା, ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ସେ ଏକା ହୋଇ ସମସ୍ତ ବାନର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି।"
ଅପରେ ଚ ବଲିନୋ ମହାଂତଃ ଶିକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚାଗତା ଆଵାଂ ଚ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଯୁଧ୍ଯାଵୋ ରାଵଣଃ ପୁଷ୍ପକମାରୁହ୍ଯାପରଭାଗେନ ତ୍ଵାମେଵ ନିହନିଷ୍ଯତି
"ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଅନ୍ୟ ଦଳ ସହିତ ତୁମକୁ ମାରିଦେବ।"
ଅନ୍ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ କୁଂଭକର୍ଣମୁଖାଶ୍ଚାତ୍ମରୂପଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ପରିଵାର୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୀତାଯୈ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତ୍ସଂନିଧାଵେଵ ହନିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆଦି, ତୁମର ଆକୃତି ଧରି, ତୁମକୁ ଘେରିବେ, ପକଡିବେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖେଇବେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।
ରାମଃ ପ୍ରାହ ଅହୋ ବଲଵତାଂ କିମସାଧ୍ଯମେଵଂ ଭଵତି ଦୈଵଗତିଃ କୁଟିଲା ସୁଗ୍ରୀଵୋଽତିକୋପନଃ ସକ୍ରୋଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମମୁଵାଚ
ରାମ କହିଲେ: 'ଆହା! ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପାଇଁ କଣ ଅସମ୍ଭବ? ଭାଗ୍ୟର ଚାଳ ଏପରି ହୋଇଥାଏ।' ସୁଗ୍ରୀବ, ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏପରି ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ।
ଵଧ୍ଯାଵେତୌ ନ ମୋଚନୀଯୌ
ଏ ଦୁଇଜଣ ମାରିଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଛାଡିଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାମଃ ପ୍ରାହାଵଧ୍ଯୌ ମୋଚନୀଯାଵେତୌ ଵସନାନି ଭୂଷଣାନ୍ଯାନଯେତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ହନୂମତା ତାନ୍ଯାନୀତାନି ରାମସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍
ରାମ କହିଲେ: 'ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏ ଦୁଇଜଣକୁ ଛାଡିଦିଅ। ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଆଣ।' ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିବା ସାଥିରେ, ସେ ଏଗୁଡିକ ଆଣିଲେ, ରାମ ସେଗୁଡିକ ଦୁଇଜଣକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ନତ୍ଵା ଯଦେତଲ୍ଲଂକାଦ୍ଵାରେ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦାରୁପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଶୁକ୍ରେଣୋକ୍ତମେତେନ ଚ୍ଛିନ୍ନେନ ରାଵଣୋ ହନ୍ଯତେ
ନମସ୍କାର କରି, ସେ କହିଲେ: 'ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦାରୁର ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମୂର୍ତ୍ତି — ଶୁକ୍ର କହିଛନ୍ତି, ଏହା କାଟିଦିଲେ ରାବଣ ମରିଯିବ।'
ଅଥ ଚ ଦାରୁଚ୍ଛେଦନସମନଂତରଂ ପାତାଲଂ ଗଂତଵ୍ଯମିତି ଭାର୍ଗଵଭାଷିତଂ ଶାସନଂ ଲିଖିତମ୍
ଏହି ଦାରୁ କାଟିବା ପରେ ସାଥିସାଥି ପାତାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ — ଏହି ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା, ଲେଖା ଆଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଦାର୍ଵେକପ୍ରଯତ୍ନୈକବାଣନିପାତେନ ପଂଚଧାଚ୍ଛିଂଧି ତତସ୍ତଵ ଶକ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମତିଦୃଢଂ କୁର୍ଵୀମହି
ତେଣୁ, ତୁମେ ଏହି ଦାରୁକୁ ଏକ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ତୀରରେ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଦିଅ। ତାପରେ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଅଥ ଭାର୍ଗଵଵଚୋଵିଜ୍ଞାଯ ରାମଃ ପୂର୍ଵକୋଟ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଧନୁଷି ବାଣଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭ୍ଯାଂ ହନୂମତାଶ୍ରାଵଯନ୍ନେଵ ବାଣଂ ମୁମୋଚ
ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ରାମ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ, କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧନୁକୁ ଚାପି, ତୀର ଲଗାଇ, ହନୁମାନ ଓ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ତୀର ଛାଡିଦେଲେ।
ବାଣଂ ଧନୁଷଶ୍ଚଲିତଂ ତୌ ରାକ୍ଷସୌ ବାଣମାର୍ଗଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୌ ଦାରୁ ବାଣେନ ପଂଚଧା ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତାମାଵଯୋଃ ଶିଶଵୋ ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯେତି ତଥେତ୍ଯାହ ରାମଃ ରାକ୍ଷସୌ ଲଂକାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ
ଧନୁରୁ ତୀର ଚାଲିଗଲା, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ତୀରର ପଥ ଦେଖିଲେ; ତୀରରେ ଦାରୁ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଯିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ଆମ ପିଲାମାନେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।' ରାମ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରାକାରଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସର୍ଵତୋ ଵରଣମାତ୍ରଂ ହି ପାର୍ଷ୍ଣିଭିଃ ପାଦୈର୍ଜାନୁଭିଃ କରୈଃ ପୃଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ତଲସମଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯପ୍ରାକାରଂ ଗତାସ୍ତଦା ଚ ରାଵଣଃ ସମାଗତ୍ଯ ସର୍ଵାନେଵେଷୁଭିର୍ଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ତଦନୁଗଚ୍ଛନ୍ରାମମଗାତ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ପ୍ରାକାରରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଘେରାକୁ ପାଦ, ଗୋଡ଼, ହାତ, ପିଠ ଦ୍ୱାରା ସମାନ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେବେଳେ ରାବଣ ଆସି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୀରରେ ତଡ଼ିଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ରାମମପି ପଂଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ତାପରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈ ରାଵଣଂ ସଵ୍ରଣଂ ଚକାର
ତାପରେ ରାମ ଦଶ ତୀରରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ।
ଅନଯୋରତିଦାରୁଣମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵ
ଏ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ରାଵଣୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ରାବଣ ଦଶ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ଅଥ ରାମବାଣୈଶ୍ଚ କ୍ଷତଶରୀରୋ ରାକ୍ଷସଃ ପଲାଯନପରୋଽଭଵତ୍
ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ଵାନରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ କୋଟିକୋଟିରାକ୍ଷସାନଘ୍ନନ୍
ବାନରମାନେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୋଟି କୋଟି ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିଦେଲେ।
ଅଥପରସ୍ମିନ୍ନହନି ଵିଭୀଷଣୋ ରାଵଣଂ ଵିଚାର୍ଯେଦମୁଵାଚ
ପରବ୍ୟସ୍ତ ଦିନରେ, ବିଭୀଷଣ ଭାବି, ରାବଣଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ତୃତୀଯୋପାଯକାଲୋଽଯଂ ଚତୁର୍ଥଂ ନ ଵିଚାରଯ । ଚତୁର୍ଥୋ ଵିପରୀତୋ ନ ଶସ୍ତଃ ଶସ୍ତାର୍ଥକାରିଣଃ
ଏହା ତୃତୀୟ ଉପାୟର ସମୟ; ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ବିପରୀତ, ଏହା ଭଲ କାମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।