ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ମମାଜଗଵଂ ଧନୁରସ୍ତି ତତ୍କାଲରୂପମଵିକଲ୍ପଂ ଵା ଭଵତି । ତଦାରୁହ୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଲଂକାମାପ୍ନୁହି
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ — 'ମୋର ଏକ ଅଜଗବ ଧନୁଷ୍ୟ ଅଛି, ଏହା କାଳର ରୂପ ଏବଂ ତୁଳନାହୀନ। ଏହାକୁ ଚଢ଼ି ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଲଂକା ପହଞ୍ଚ।'
ରାମସ୍ତଥେତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସସ୍ମାରାଜଗଵମ୍
ରାମ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅଜଗବ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଆଗତଂ ଧନୁସ୍ତତଶ୍ଚ ରାମୋଽପୂଜଯତ୍
ଧନୁଷ୍ୟ ଆସିବା ପରେ, ରାମ ଏହାକୁ ପୂଜା କଲେ।
ଅଥ ହରୋ ଧନୁରାଦାଯ ରାମାଯ ଦତ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ହର ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ରାମୋଽପି ଜଲଧାଵପାତଯତ୍
ରାମ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରର ଜଳକୁ ତଳକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଆରୁରୁହୁଃ ସର୍ଵେ ଵାନରା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଚ ଷଷ୍ଟିପରାର୍ଦ୍ଧଂ ତେଷାମସଂଖ୍ଯେଷୁ ଵାନରେଷୁ ଧନୁରାରୂଢେଷୁ ନିକାମଂ ଯଯୌ
ସମସ୍ତ ବାନର, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ; ଅସଂଖ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଷଷ୍ଟି ପରାର୍ଦ୍ଧ ବାନର ଧନୁଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଉତ୍ସାହରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଧନୁସ୍ତଟଂ ଵାନରାଶ୍ଚ ତତସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷଯାମାସୁଃ
ତାପରେ ବାନରମାନେ ଧନୁଷର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏଠା ସେଠା ଘୁଞ୍ଚି ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଥାତିକାଯୋ ନାମ ରକ୍ଷଃ କପିବଲମାଲୋକ୍ଯ ରାଵଣାଯୋକ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଅତିକାୟ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ବାନର ସେନାର ଶକ୍ତି ଦେଖି ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଵଣୋଽପି କିଂ କପିଭିଃ ଶାଖାମୃଗୈଃ କିଂ ଵା ମାନୁଷାଭ୍ଯାଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣାଭ୍ଯାଂ କିମାଯାତଂ। ଦୈଵାଗତମସକଂ ଭୋଜନମିତ୍ଯୁଵାଚ
ରାବଣ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, "ଏହି ବାନରମାନେ, ଏହି ଗଛରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ମୋ ପାଇଁ କ'ଣ? ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମାନବମାନେ, ମୋ ପାଇଁ କ'ଣ? କାହିଁକି ଏମାନେ ଆସିଛନ୍ତି? ଏହା ତ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଭଳି ଭାବେ ଭୋଜନରେ ପଡ଼ିଥିବା ମକି ଭଳି।"
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଶ୍ଚିମାଵଲଂବିନି ଭାସ୍ଵତି ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଦାଦିମହାବଲୈଶ୍ଚାତିକାଯୈରସଂଖ୍ଯାତୈର୍ଲଂକାପାର୍ଶ୍ଵଂ ଗତ୍ଵା ଉପଵନଂ ପ୍ରଵଶ୍ଯି ନାନାଫଲାନି ଖାଦିତ୍ଵା ପଯଃ ପୀତ୍ଵୋପଵନରକ୍ଷିରାକ୍ଷସାନ୍ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ସର୍ଵଵିପିନମେକୈକଶୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଲଂକାଂ ଗୋପୁରଂ ଚ ଗତ୍ଵା ସମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରାସାଦଂ ଚ ଵିଶୀର୍ଯୈକୈକଶଃ କେଚିତ୍ସ୍ତଂଭମାଦାଯ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଯୁଯୁଧୁଃ
ଏକେ ଚ ଶାଲାଂ ବଭଂଜୁର୍ଗୃହାଣି ଚୂର୍ଣଯାମାସୁର୍ବାଲଵୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ରୀଜନାଦିକଂ ସର୍ଵମେଵ ନିଜଘ୍ନୁଃ
କିଛି ଲୋକ ଶାଳା ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଘର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ମହିଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅଥୈକଂ ପ୍ରାକାରଂ ନିର୍ଜିତମାଜ୍ଞାଯ ରାଵଣ ଇଂଦ୍ରଜିତଂ ସଂଦିଦେଶ
ତାପରେ ଏକ ପ୍ରାକାର ଜିତାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ରାବଣ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ଇଂଦ୍ରଜିତା ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାନରାଃ କୃତ୍ଵା ଭୀତାଃ ପଲାଯିତାଶ୍ଚ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସହିତ ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଅଥ ହନୂମାନଖିଲଂ ନିର୍ଗତମାଜ୍ଞାଯ ରାଵଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵାନରାନାହୂଯ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ସେନାଂ ମହତୀଂ କାରଯିତ୍ଵା ଦଶମୁଖଂ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମୋଦଯାମାସ
ତାପରେ ହନୁମାନ ସମସ୍ତେ ବାହାରିଯିବାକୁ ଜାଣି, ରାବଣଙ୍କ ଚତୁରାଇ ବୁଝି, ବାନରମାନେକୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ, ବଡ଼ ସେନା ତିଆରି କଲେ, ଦଶମୁଖୀ ପାଇଁ ଯୋଜନା କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କଲେ।
ଅଥ ଖସ୍ଥ ଏଵେଂଦ୍ରଜିଦ୍ଯୁଯୁଧେ ନ ଚ ଵାନରାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟଵଂତଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଆକାଶରେ ରହି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଂତୌ ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ ପର୍ଵତଶିଖରାଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ନିଜଘ୍ନତୁଃ
ତାପରେ ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନ ଆକାଶକୁ ଲାଘି, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ଭୁଵିପପାତ ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଯମଲୋକଗାମିନଂ ଚକାର
ତାପରେ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଅଥାତିକାଯମହାକାଯୌ ଵାନରସୈନ୍ଯଂ ବହୁଶୋ ହତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୀଡଯିତ୍ଵା ରାମେଣ ସଂଯୁଧ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କୃତ୍ଵା ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଯୁଯୁଧାତେ ପରାଜିତୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୌ ଚ ଯୋଦ୍ଧାରାଵାଦାଯ ରାମସମୀପଂ ଗତ୍ଵା ରାମାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତାମ୍
ତାପରେ ଅତିକାୟ ଓ ମହାକାୟ ବାନର ସେନାର ଅନେକଙ୍କୁ ମାରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ରାମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରିଲେ, ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ପରାଜିତ ହୋଇ, ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଧରି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଅତିକାଯମଭାଷତ ରାମଃ
ରାମ ଅତିକାୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ବ୍ରୂହି ସଚିଵାନାମନ୍ଯେଷାଂ ମହାଭଯାନାଂ ଚ
ତୁମେ ମୋତେ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କୁହ।
ଅତିକାଯ ଉଵାଚ- ନିଶ୍ଚିତମିଦଂ ପୁରାସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ସେନାଂ ଵିଭାଗଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀନାମ ରାକ୍ଷସୋ ମହାବଲୋ ଵିଚିତ୍ରଯୋଧୀ ଦର୍ଶନାଦର୍ଶନଯୋଧୀ ଵାନରୈଃ ସର୍ଵୈରେକ ଏଵ ଯୁଧ୍ଯତେ
ଅତିକାୟ କହିଲେ— "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଯୋଜନା କରିଥିଲୁ; ସେନାକୁ ଭାଗ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଇଥିଲୁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ଅଦ୍ଭୁତ ଯୋଦ୍ଧା, ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ସେ ଏକା ହୋଇ ସମସ୍ତ ବାନର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି।"
ଅପରେ ଚ ବଲିନୋ ମହାଂତଃ ଶିକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚାଗତା ଆଵାଂ ଚ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଯୁଧ୍ଯାଵୋ ରାଵଣଃ ପୁଷ୍ପକମାରୁହ୍ଯାପରଭାଗେନ ତ୍ଵାମେଵ ନିହନିଷ୍ଯତି
"ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଅନ୍ୟ ଦଳ ସହିତ ତୁମକୁ ମାରିଦେବ।"
ଅନ୍ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ କୁଂଭକର୍ଣମୁଖାଶ୍ଚାତ୍ମରୂପଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ପରିଵାର୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୀତାଯୈ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତ୍ସଂନିଧାଵେଵ ହନିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆଦି, ତୁମର ଆକୃତି ଧରି, ତୁମକୁ ଘେରିବେ, ପକଡିବେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖେଇବେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।
ରାମଃ ପ୍ରାହ ଅହୋ ବଲଵତାଂ କିମସାଧ୍ଯମେଵଂ ଭଵତି ଦୈଵଗତିଃ କୁଟିଲା ସୁଗ୍ରୀଵୋଽତିକୋପନଃ ସକ୍ରୋଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମମୁଵାଚ
ରାମ କହିଲେ: 'ଆହା! ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପାଇଁ କଣ ଅସମ୍ଭବ? ଭାଗ୍ୟର ଚାଳ ଏପରି ହୋଇଥାଏ।' ସୁଗ୍ରୀବ, ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏପରି ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ।
ଵଧ୍ଯାଵେତୌ ନ ମୋଚନୀଯୌ
ଏ ଦୁଇଜଣ ମାରିଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଛାଡିଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାମଃ ପ୍ରାହାଵଧ୍ଯୌ ମୋଚନୀଯାଵେତୌ ଵସନାନି ଭୂଷଣାନ୍ଯାନଯେତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ହନୂମତା ତାନ୍ଯାନୀତାନି ରାମସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍
ରାମ କହିଲେ: 'ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏ ଦୁଇଜଣକୁ ଛାଡିଦିଅ। ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଆଣ।' ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିବା ସାଥିରେ, ସେ ଏଗୁଡିକ ଆଣିଲେ, ରାମ ସେଗୁଡିକ ଦୁଇଜଣକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ନତ୍ଵା ଯଦେତଲ୍ଲଂକାଦ୍ଵାରେ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦାରୁପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଶୁକ୍ରେଣୋକ୍ତମେତେନ ଚ୍ଛିନ୍ନେନ ରାଵଣୋ ହନ୍ଯତେ
ନମସ୍କାର କରି, ସେ କହିଲେ: 'ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦାରୁର ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମୂର୍ତ୍ତି — ଶୁକ୍ର କହିଛନ୍ତି, ଏହା କାଟିଦିଲେ ରାବଣ ମରିଯିବ।'
ଅଥ ଚ ଦାରୁଚ୍ଛେଦନସମନଂତରଂ ପାତାଲଂ ଗଂତଵ୍ଯମିତି ଭାର୍ଗଵଭାଷିତଂ ଶାସନଂ ଲିଖିତମ୍
ଏହି ଦାରୁ କାଟିବା ପରେ ସାଥିସାଥି ପାତାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ — ଏହି ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା, ଲେଖା ଆଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଦାର୍ଵେକପ୍ରଯତ୍ନୈକବାଣନିପାତେନ ପଂଚଧାଚ୍ଛିଂଧି ତତସ୍ତଵ ଶକ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମତିଦୃଢଂ କୁର୍ଵୀମହି
ତେଣୁ, ତୁମେ ଏହି ଦାରୁକୁ ଏକ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ତୀରରେ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଦିଅ। ତାପରେ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଅଥ ଭାର୍ଗଵଵଚୋଵିଜ୍ଞାଯ ରାମଃ ପୂର୍ଵକୋଟ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଧନୁଷି ବାଣଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭ୍ଯାଂ ହନୂମତାଶ୍ରାଵଯନ୍ନେଵ ବାଣଂ ମୁମୋଚ
ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ରାମ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ, କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧନୁକୁ ଚାପି, ତୀର ଲଗାଇ, ହନୁମାନ ଓ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ତୀର ଛାଡିଦେଲେ।
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଭରସା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଅତିକାୟମାନେ ସହିତ ଲଙ୍କାର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ; ଉପବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଖାଇଲେ, ପାଣି ପିଇଲେ, ଉପବନର ରାକ୍ଷସ ପାଳକମାନେକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଧରି, ଲଙ୍କାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ଏବଂ କିଛି ଲୋକ ଥାମ ଧରି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।