ରାମୋପ୍ଯନଂତରମନିଶ୍ଚଯାଦ୍ଵାଲିନଂ ନାହନତ୍
ରାମ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେବାରୁ ବାଲୀଙ୍କୁ ସହଜରେ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଲାଯିତୋ ରାମମିଦମଭାଷତ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ପଳାଇ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଵ ଚିତ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽହମରଣାଯ
'ତୁମର ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିନଥିବାରୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଥିଲି।'
ରାମୋପି ଯୁଵଯୋର୍ଵିଶେଷାଜ୍ଞାନାନ୍ମଯା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭୂତଂ ଚିହ୍ନିତଂ ତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷ୍ଯତଂ ହନ୍ମି
ରାମ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ କରିପାରିଲିନି, ତେଣୁ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଥିଲି; ତୁମେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିତ କର, ମୁଁ ଦେଖିବି ଏବଂ ତାକୁ ମାରିଦେବି.'
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚିହ୍ନଂ କୃତ୍ଵା ଵାଲିନଂ ଯୁଦ୍ଧାଯାହୂଯ ସମତିଷ୍ଠତ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜରେ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇ, ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ ଦାଉଡିଲେ।
ତାରା ବଭାଷେ ଵାଲିନମ୍
ତାରା ବାଲିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସହାଯଵାନିଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନୋଚେଦେଵଂ ନାହ୍ଵଯତି ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଦଶରଥତନଯୌ ନାରାଯଣାଂଶୌ ଭୂଭାରାଵତରଣାଯ ସମାଗତୌ ତାଵସ୍ଯ ସହାଯଭୂତୌ
ତାରା କହିଲେ, 'ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କିଛି ସହାୟ ଅଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି; ନହେଲେ ସେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିନଥାନ୍ତି। ମୁଁ ଜାଣିଛି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଅଟେ, ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହାୟ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।'
ଵାଲ୍ଯୁଵାଚ- ନୀତିମାନ୍ରାମ ଇତି ମଯା ଶ୍ରୁତଃ । ନହି ବଲଵଂତଂ ଵିହାଯ ଦୁର୍ବଲଂ ଭଜତେ ତାଦୃଶଃ ସମାଯାତୁ ଵା ରାମଃ ପ୍ରତିପନ୍ନମଧିକଂ କୃତ୍ଵା ବିଭେତି ଵୀରୋ ଯଦି ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଯାତସ୍ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ତାରାଂ ସଂଭାଵ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯ୍ଯାତଃ
ବାଲି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶୁଣିଛି ରାମ ନୀତିବାନ୍। ଏପରି ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଛାଡି ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହ ନଥାଏ। ଯଦି ରାମ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।' ଏହିପରି କହି ତାରାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ।
ଅଥ ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭୂତ୍
ତାପରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାମୋଽପି ଵାଲିନଂ ଜଘାନ
ରାମ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ପପାତ ଚ ଵାଲ୍ଯାହ ଚାଶସ୍ତ୍ରଯୁଦ୍ଧେ ଵା ବାଣଘାତୋଽଥ ଶୋଣିତସର୍ଵାଂଗୋ ବଭୂଵ
ବାଲି ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ତାଙ୍କର ସରା ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା ।
ଅଥ ତାରା ଚାଂଗଦଶ୍ଚ ସମାଗତ୍ଯ ଵ୍ଯଥିତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ତାପରେ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଏକାଠି ଆସି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ ।
ଅଥ ରାଘଵଂ ଵାନରାଃ ସମାଯାତା ଵାଲ୍ଯୁପାଂତେ ନିପେତୂରୁରୁଦୁଶ୍ଚ
ତାପରେ ବାନରମାନେ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ବାଲିଙ୍କ ପାଖରେ ଲୁଡ଼ିପଡ଼ି ବଡ଼ ଶୋକ କଲେ ।
ଅଥ ତାରା ରାମଂ ବଭାଷେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲାଃ ଶୂରା ଧାର୍ମିକା ରାଘଵାଃ ପୁରା ଚାପି ରାମ କଥଂ ପାପମକାର୍ଷୀଃ
ତାପରେ ତାରା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଘବ, ଆପଣ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରବଳ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତେବେ ଏମିତି ଅପରାଧ କିପରି କଲେ?"
ନ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ୍ମଂ ଜାନୀଷେ ରାଜଗଣସେଵିତମ୍
ଆପଣ ଯୋଦ୍ଧାର ଧର୍ମ, ଯାହା ରାଜାମାନେ ମାନନ୍ତି, ସେଥିରେ ଅବଗତ ନୁହଁନ୍ତି ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯୋ ଵା ମରଣଂ ଭଵେତ୍ । ଅନ୍ଯୋ ଯଦିତଯୋର୍ହନ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହା ସ ନିଗଦ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ଯୋଦ୍ଧା ମୁହାଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ବିଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଚତୁରତାରେ ଅନ୍ୟକୁ ମାରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
କିଂ ଵୈରେଣ ଵାଲିନମାହନଃ କିଂ ଵାନରମାଂସାଶଯା
କାହିଁକି ଶତ୍ରୁତାବଶତାରେ ବାଲିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ? ବାନର ମାଂସ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ଥିଲା କି?
ଅଭୋଜ୍ଯଂ ଵାନରଂ ମାଂସଂ ଯଦ୍ଯାତ୍ମନୋଽପ୍ରିଯାତ୍ସୁଖାଭାଵାଦପରେଷାମପି ତଥାଭାଵଂ ମନ୍ଯସେ ଅହୋ ଵିମୋହାଦ୍ଯଦିମାମାଦାତୁମିଦଂ କୃତମେକପତ୍ନୀଵ୍ରତଂ ତଵ
ବାନର ମାଂସ ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ନ ନିଜ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଆଣେ, ନ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଛି; ଯଦି ଆପଣ ଭଲି ଭାବୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମ । ଏହି ଲାଗି ଆପଣ ଏକପତ୍ନୀ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କଲେ ।
ଅହୋ ଜ୍ଞାତଂ ସର୍ଵଦେଵ ଭଦ୍ରଂ ଯଦୁକ୍ତୋସି
ହଁ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି, ହେ ଶୁଭେଚ୍ଛୁ ।
ଵକ୍ତି ଚ ରାମଃ ପୃଥିଵୀପତିନା ମଯା ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହଣଂ କାର୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟପରିପାଲନଂ ଚ ଵାଲିନା ସୁଗ୍ରୀଵମହିଷୀ ରୁମାପହୃତା ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଅତଶ୍ଚ ନ ତାଦୃଗ୍ଵଧେ ଦୋଷଃ
ରାମ କହିଲେ: "ପୃଥିବୀର ରାଜା ଭାବେ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା । ବାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୁମାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହଡ଼ିଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ଏମିତି ଜଣେ ଉପରେ ଆଘାତ କରିବାରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ ।"
ତାରୋଵାଚ- ସୁଗ୍ରୀଵୋଽପି ତର୍ହି ଵଧ୍ଯୋ ଦୁଂଦୁଭିନା ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତା ଵାଲିନା ବିଲେପ୍ରଵିଷ୍ଟେନ ଵତ୍ସରଂ ତତ୍ରୋଷିତଂ ତଦଂତରେ ଚ ମାମପହୃତ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ତଂ ପୂର୍ଵମପି ପଶ୍ଚାତ୍ତଂ ହଂତୁ
ତାରା କହିଲେ: "ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ବାଲି ଦୁନ୍ଦୁଭି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ନେଇ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କଲେ । ସେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡିତ କର ।"
ରାମ ଉଵାଚ-। କିଯତ୍କାଲାତ୍ପୂର୍ଵମିଦଂ ଚ ଵଦ
ରାମ କହିଲେ: "ଏହା କେତେ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରେ ଘଟିଥିଲା, କହ ।"
ତାରୋଵାଚ- ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଦର୍ଵାକଶୀତିତମେ ଵର୍ଷେ ରକ୍ଷୋଯୁଦ୍ଧେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ରାଜ୍ଯମପହୃତମ୍
ତାରା କହିଲେ: "ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଅସୀତିତମ ବର୍ଷରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରିଥିଲେ ।"
ପୁନଶ୍ଚ ଵର୍ଷାଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତେନ ଵାଲିନା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଲାଯିତଃ
ପରେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ବାଲି ଫେରିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ପଳାଇଗଲେ ।
ଅପହୃତା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ରାଜ୍ଯଂ ଚାପହୃତମ୍
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହଡ଼ି ନେଇଯିବା ସହିତ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହଡ଼ି ନିଆଯାଇଥିଲା ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ଭଵତଃ ପିତୁର୍ଦଶରଥସ୍ଯାଭିଷେକଃ
ସେହି ଦିନେ ତୁମର ବାପା ଦଶରଥଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୋଇଥିଲା ।
ରାଘଵ ଉଵାଚ- ମଯା ପିତୁରନୁଶାସନାଦ୍ରାଜ୍ଯଗତଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହଣଂ କୃତମ୍ । ଗୁରୁଵଚନସ୍ଯାନୁଲ୍ଲଂଘନୀଯତ୍ଵାତ୍ତଦପହରଣଵେଲାଯାଂ ଯୋ ରାଜାସନାଚରତ୍
ରାଘବ କହିଲେ: "ମୋ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରିଥିବା ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମୁଁ ଦଣ୍ଡିତ କରିଛି; ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅମାନିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ରାଜ୍ୟ ହଡ଼ିବା ସମୟରେ ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାମ କରିଥିଲେ, ସେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।"
ଅଥଵା ସ୍ଵତଂତ୍ରୌ ମୃଗୌ ମୃଗଯୋର୍ହତଶ୍ଚ ଵାଲୀ ମୃଗାଣାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦାରଣାଦ୍ଯ ଜଗୁପ୍ସା ଚ
ନାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଲୀ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ପଶୁ ଭାବରେ ସୀକାର ହେଲେ, ଏବଂ ପଶୁମାନେ ଆପସରେ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ଓ ଘୃଣା ଦେଖାନ୍ତି।
ଯତୋ ମମ ମୃଗଯାଵଦାଥଵା ମୃଗାଣାମ୍ । ଚଲିତସ୍ଥିତବଦ୍ଧାନାଂ ଚଲଦ୍ଭ୍ରାଂତପଲାଯିନାମ୍ । ଅଥାଵସୃଜତାସଂଗମୁଜ୍ଝିତା ମୃଗଯା ତଥା
ସେଠାରୁ, ମୋର ସୀକାର କିମ୍ବା ପଶୁମାନେ ନିଜେ—ଚଳିଥିବା, ଦଢ଼ିଥିବା, ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା, ଭ୍ରମିତ କିମ୍ବା ପଳାଇଯାଉଥିବା—ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପର୍କ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ, ସୀକାର ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ।
ଯଦି ରାଵଣହୃତାଂ ସୀତାମାନେତୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵସହାଯାଯ କୃତମେଵମେଵ ହା ମହଦଂତରଂ ବଲଵୃଦ୍ଧେନ ମହାବଲେନ ଵାଲିନା ସଦ୍ଭାଵେନ ଦିନକରାଵର୍ତିତାଂତରେ ସୀତାମାନେତୁଂ ସମର୍ଥେନ ସ୍ମରଣାଗତରାଵଣଦାନମର୍ଥେନ ଵାନରରାଜେନ ପଂଚାଶତ୍ପରାର୍ଦ୍ଧଵାନରଭଲ୍ଲୂକସେନାଵତା ଆତ୍ମକାର୍ଯେଣ ସିଦ୍ଧ୍ଯତ ଇତି କିଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଲ୍ପଵୀ-ର୍ଯେଣ ସପ୍ତପରାର୍ଦ୍ଧସେନାପତିନା କପିନା କିଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି କାର୍ଯଂ ଵଚନଵତଃ
ଯଦି ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଏହି କାମ କରାଯାଇଛି, ତେବେ ହାଁ, ଏଠାରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି । ବାଲି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ମନ୍ଦିର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଦାନ ସ୍ମରଣ କରି । ପଞ୍ଚାଶି ଖରବ ବାନର ଓ ଭଲ୍ଲୁକ ସେନା ସହିତ ବାନର ରାଜା ଏହି କାମ ସ୍ୱୟଂ କରିପାରିଥାନ୍ତେ । ସୁଗ୍ରୀବ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେପଟେ ସେପଟେ ସାତି ଖରବ ସେନା ସହିତ କ'ଣ କାମ ସଫଳ ହେବ? ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କ'ଣ ଉପକାର ହେବ?