ରାମୋଽପି ଜ୍ଯାମନ୍ଵନାଦଯତ୍ । ତେନ ନାଦେନ ସର୍ଵେଷାଂ ମନାଂସି କ୍ଷୁଭିତାନ୍ଯାସନ୍
ରାମ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷର ତାର ଝଙ୍କାର କରିଲେ; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ରାମେଣସଜ୍ଯିତଂ ଧନୁରିତି ସର୍ଵତ୍ର ଵାଦଃ ସଂଜାତଃ
ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି କଥା ଚାଲିଗଲା, 'ରାମ ଧନୁଷକୁ ସଜାଇଛନ୍ତି।'
ଜନକୋଽପି ସୀତାଂ ରାମାଯ ଦଦୌ ରାଜଭିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ତାନ୍ନିର୍ଜ୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵପୁରୀମାଗାତ୍
ଜନକ ଶୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେମାନେ ଜିତି, ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥୈକଦା ଦଶରଥୋ ରାମଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଭିଷିଚ୍ଯ ସୁଖୀ ବଭୂଵ ସର୍ଵପ୍ରଜାରଂଜନାଚ୍ଚ ରାମୋ ରାଜାନୁମତ ଇତି ସର୍ଵପ୍ରଜାଵାଦୋଽଭୂତ୍
ତାପରେ ଗୋଟେ ଦିନ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ରୂପେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ରାମ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ଚାଲିଲା, 'ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମୋଦିତ।'
ଅଥ କୈକଯଦେଶାଧିପତିତନଯା ସୁଵେଷା ରାମଂ ରାଜାନମସହମାନା ରାଜାନମୁଵାଚ ମମ ଵରଦାନାଵସର ଇତି ରାଜାଚିଂତଯତ୍କିଂ ଦେଯମିତି
ତାପରେ କୈକୟ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ହେବା ଦେଖି ଅସହ୍ୟ ହେଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ମାଗିଥିବା ବର ପୂରଣ କରିବା ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି ।' ରାଜା ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କଣ ଦେଉଁ?'
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଚତୁର୍ଦଶଵର୍ଷାଣି ରାମୋ ଵନଂ ଵିଶତୁ ପାଲଯତୁ ରାଜ୍ଯଂ ଭରତଃ
ରାଣୀ କହିଲେ, 'ଚୌଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତୁ ।'
ରାଜାନୃତଵଚନଦୋଷଭଯାତ୍କଥଂକଥମପି ସ୍ଵୀଚକାର
ରାଜା ନିଜ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଭୟରେ, କିପରି ହେଉନାହେଉ, ସେଠି ରାଣୀଙ୍କ ଆବଦ୍ଧକୁ ମନେ ମନେ ମାନିଲେ ।
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠଂ ଭାଵିତଯାଵୋଚତ ରାମୋ ଵନାଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ଅସ୍ଯ କିଂଵା ଭଵେଦିତି ଵିଚାର୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭଂ ବ୍ରୂହି
ତାପରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ଏହାର ଫଳ କ’ଣ ହେବ? ଭଲ କି ଖରାପ, ଭାବି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।'
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵିଚାର୍ଯ ସହର୍ଷଂ ରାଜାନମୁଵାଚ
ବଶିଷ୍ଠ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଗତ୍ଵା ଵନଂ ନିଖିଲଦାନଵଵୀରହଂତା ଶଂଭୋରନେକଵିଧପୂଜନମାତନୋତି । ସୀତାଵିଯୋଗରୁଷିତଃ କପିସେନଯା ଚ ତୀର୍ତ୍ଵୋଦଧିଂ ଦଶମୁଖଂ ଚ ନିହଂତି ରାମଃ
‘ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବେ, ଶିବଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ପୂଜା କରିବେ । ସୀତାଙ୍କ ଦୂରତ୍ୱରେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅଟିଯିବେ ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ ।’
ଆଗମ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ରଘୁନଂଦନୋଽପି ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ସମାତନୋତି । ପ୍ରଶସ୍ତକୀର୍ତିର୍ନିଖିଲେପି ଲୋକେ ଶର୍ଵେଣ ଦେଵେନ ଚିରଂ ନ୍ଯଵାତ୍ସୀତ୍
‘ପୁନଃ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି ଅନେକ ବର୍ଷ ଶାସନ କରିବେ । ତାଙ୍କର ମହିମା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେବ ଏବଂ ଶିବ ଭଗବାନ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବେ ।’
ସୁପୁତ୍ରଯୁକ୍ତୋ ବହୁଯଜ୍ଞଯାଜୀ ପରିଵୃଢଃ ସର୍ଵଗୁଣାଧିକଶ୍ଚ
‘ସେ ଭଲ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଧନ-ସମ୍ପତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବେ ।’
ଇତି ଵସିଷ୍ଠଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶରଥୋ ରାମଗୁଣାନନୁସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯୁଵାଚ ଶ୍ରେଯୋ ମେ ମରଣଂ ରାମସ୍ଯ ନିର୍ଗମନେ ଇତି
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ନିତ୍ୟ ରାମଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, 'ରାମଙ୍କ ବିଦାୟ ଦେଖିବାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ ।'
ଅଥ ରାମୋ ମାତରଂ ପିତରଂ ଗୁରୁଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠଂ ପିତୃପତ୍ନୀର୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵନାଯ ଜଗାମ
ତାପରେ ରାମ ନିଜ ମାଆ, ବାପା, ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠ ଏବଂ ବାପାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଝିଅମାନେକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ।
ଅଥୋପଵନେ ଦିନମେକଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଟାଃ କାରଯିତ୍ଵା ଵଲ୍କଲଂ ଵାସୋ ଧୃତ୍ଵୈକୋପଵୀତୀ କୃତଦଂତଶୁଦ୍ଧିରେକେନୋପଵୀତେନ ଜଟାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ଭସିତ ନିଷ୍ଠୁରକାଯୋ ମୁକ୍ତାଫଲଦାମମଣିଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲାମୁରସି ଦଧାନୋଽଲ୍ପଭୂଷଣାଧିଭୂଷିତ ସୀତାସହାଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ଵିଵେଶ ଵନାଂତରମ୍
ତାପରେ ଏକ ଦିନ ଉପବନରେ ରହି, ରାମ ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ, ଭଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ଏକ ଉପବୀତ ଧାରଣ କଲେ, ଦାନ୍ତ ସଫା କଲେ, ଏକ ଉପବୀତରେ ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ, ଭସ୍ମରେ ଦେହ କଠିନ ହୋଇଗଲା, କମ୍ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଲେ, ମୁକ୍ତା ମାଳା, ମଣି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଛାତିରେ ଧାରଣ କଲେ, ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୋଽଯଂ କପିରିତି
‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ବାନର କିଏ?’
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ନ ଜାନ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଅଥ ରାମଃ ସମାହୂଯ କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କିଂ ନାମତ୍ଯେପୃଚ୍ଛତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ ଏବଂ ତାହା କହିଲେ । ତାପରେ ରାମ ଡାକିଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାର? ତୁମର ନାଁ କଣ?'
ସ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ହନୂମାନିତ୍ଯୁଵାଚ
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦାସ ହନୁମାନ୍ ।'
ରାମଂ ନତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵମେତ୍ଯ ନତ୍ଵା ଦେଵନାରାଯଣଇଵାପରଃ ପୁରୁଷୋ ଯୁଵା ମେଘଶ୍ଯାମୋ ଜଟୀ ଆଜାନୁବାହୁରତିଯଶସ୍ଵୀ ସୂର୍ଯସଂକାଶେନ ସହାପରେଣ ନରେଣ ଇହାସ୍ତେ
ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଏକ ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି, ମେଘ ରଙ୍ଗର, ଜଟାଧାରୀ, ହାତ ଘୁଁଡି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା, ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷ ସହିତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।'
ଅଥ ତରୁଚ୍ଛାଯାଧଃ ସଂସ୍ଥିତୌ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉକ୍ତଶ୍ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ନିଵେଦଯେତି ତତ୍ତ୍ଵଯି ନିଵେଦିତମ୍
ତାପରେ ଗଛ ଛାୟା ତଳେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, 'ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ', ବୋଲି ହନୁମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ଵରମୁତ୍ଥାଯ ପୁଷ୍ପସଲିଲାଦିଦ୍ରଵ୍ଯମାଦାଯ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ଫଲାନି ସମର୍ପ୍ଯ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଫୁଲ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ, ପାଦ ଧୋଇ, ଫଳ ଦେଇ, ନିଜ ଅନୁରୋଧ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ ।
କୌ ଯୁଵାଂ କିମର୍ଥମାଗତୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ତପସ୍ଵିନାଵିତି ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଭାଷତ ରାମଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର 'ତମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ, କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ?' ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମାଧ୍ୟମରେ ରାମ କହିଲେ।
ଦଶରଥତନଯାଵାଵାଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହ ଶିଷ୍ଟପରିପାଲନାଯ ଵନଂ ଗତାଵିତି
ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଓ ଭଲମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛୁ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵ ଆହ ଯୁଵଯୋରୁପକାରମପକାରଂ କାର୍ଯମସ୍ତୀତି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ତମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସାହାଯ୍ୟ କିମ୍ବା କ୍ଷତିର କଥା ଦେଖାଯାଉଛି।'
ସୁଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚ- ରାଵଣେନାପହୃତଯା କଯାଚିଦ୍ଧ୍ରିଯମାଣାଗତଯା ଵିଭୂଷଣାନି କାନିଚିତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତା ନିଗତାନି ମଯା ସଂଗୃହୀତାନି ତାନି ଦର୍ଶଯାମୀତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ରାମଂ ମଂଦିରମାଗମଯ୍ଯ ଦର୍ଶଯାମାସ
ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଏକ ଜଣେ ମହିଳା ଯାଉଥିବାବେଳେ କିଛି ଗହଣା ଛାଡିଦେଇଥିଲେ; ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଉଠାଇଛି । ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖେଇବି ।' ଏହିପରେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖେଇଲେ ।
ରାମୋଽପି ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ପ୍ରରୁଦ୍ଯ କ୍ଵ ଗତୋଽସୌ ରାଵଣ ଇତି ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ଚ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ଗତ ଇତି ବଭାଷେ
ରାମ ଗହଣାଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିତ କରି, କଷ୍ଟରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, 'ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ରାବଣ କେଉଁଠି?' ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ।'
ଅଥ ରାମସ୍ତେନ ସଖ୍ଯମକରୋତ୍ ଅପୃଚ୍ଛଚ୍ଚ କିମର୍ଥମିହ ଭାର୍ଯ୍ଯାହୀନଃ ସ୍ଥିତ ଇତି
ତାପରେ ରାମ ସହ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସଖ୍ୟତା କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ ଏଠି ନିଜ ଜୀବନ ସାଥୀ ବିନା କାହିଁକି ରହୁଛ?'
ଅଥାନେକ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ନିଜଘାନ ଭଵାନିଵ ନିଖିଲଂ ଚକାର ସୀତାପହରଣାଦିନିଖିଲମପି ଭଵତା ଯଥାତଥା ସ୍ଯାଥ ସୁଗ୍ରୀଵାଶ୍ରମମୃଷ୍ଯମୂକପର୍ଵତଂ ରାମୋ ଜଗାମ ନିବିଡଚ୍ଛାଯାଚୂତଵୃକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସହାଯଃ ପରିଶ୍ରଯମକଲ୍ପଯତ୍ । ଵୃକ୍ଷେ ତୁ ଧନୁଷୀ ଆରୋପ୍ଯାସୀନଲକ୍ଷ୍ମଣାଂକେ ଶିରଃ କୃତ୍ଵା ହରିଚର୍ମଶଯ୍ଯାଶଯନୋଲକ୍ଷିତାଂଗୀତିଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ଵୃକ୍ଷଫଲଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ଵାନରମେକଂ ମଣିକୁଂଡଲଂ ହେମପିଂଗଲଂ ସଦୃଢବଦ୍ଧମୌଂଜୀକୌପୀନମଚ୍ଛୋପଵୀତିନମତିଚଂଚଲଂ ଫଲମାଦାଯାତ୍ମନିଵିକ୍ଷିପଂତଂ ପୁଷ୍ପମଂଜରୀଶ୍ଚ କିରଂତଂ ଗାନମନୁକୁର୍ଵଂତଂ ଵ୍ଯଜନେନ ରାମଂ ଵୀଜଯଂତମାରୁହ୍ଯ ଶାଖାମପି ତଥା ଵୀଜଯଂତମାବଦ୍ଧଚୂତଫଲମାତ୍ରଂ ରାମୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମଭାଷତ
ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି ବହୁ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲେ, ସୀତା ଅପହରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣାମାନେ ଯଥାପୂର୍ବ ଘଟିଲା । ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଘନ ଛାୟା ମାମ୍ବା ଗଛ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବିଶ୍ରାମ ଜନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା କଲେ । ଗଛରେ ଧନୁଷ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗୋଦେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି, ମୃଗଚର୍ମ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ପକ୍ଷୀର ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଫଳ ଦେଖୁଥିଲେ । ଏବେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ବାନର, ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ମୁଞ୍ଜ ଦୋରି ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧା, ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ, ଫଳ ନେଇ ମୁଁହରେ ଦେଉଥିବା, ଫୁଲ ମଞ୍ଜରୀ ଛିଟାଉଥିବା, ଗୀତ ଅନୁକରଣ କରୁଥିବା, ବିସ୍ତରା ହାତପଖା ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ପଖା ଦେଉଥିବା, ଶାଖା ଚଢ଼ି ମଧ୍ୟ ପଖା ଦେଉଥିବା, ମାମ୍ବା ଫଳ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନେଉନଥିବା । ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—
ଅନ୍ଯଥା ସେନାସମେତାଵାଗମିଷ୍ଯତଃ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆହ ଅସ୍ତି କାର୍ଯାଂତରମ୍ ଅମୁଷ୍ଯ ଭାର୍ଯା କେନାପହୃତା ନ ଜ୍ଞାଯତେ ତାମନ୍ଵେଷ୍ଟୁମାଗତୌ ତଦେଵାଵଯୋଃ କାର୍ଯ୍ଯମନ୍ଯଦାନୁଷଂଗିକମ୍ ତଦର୍ଥମପି ଜଲଧିଂ ତରାଵ ଅପି ପାତାଲଂ ପ୍ରଵିଶାଵ ଅପି ନାକଂ ସାଧଯାଵଃ ଅପି ମହେଂଦ୍ରଂ ପାତଯାଵଃ ଅପି ବଲିନଂ ହନାଵଃ କିମପି କୁର୍ଵହେ
ନହେଲେ ତୁମେ ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିନଥାନ୍ତୁ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, 'ଏଠି ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା ଅଛି: କାହାର ଜଣେ ଜୀବନ ସାଥୀ ଅଜଣା କାହାରି ଦ୍ୱାରା ଚୋରି ହୋଇଛି; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆସିଛୁ । ଏହି ହେଉଛି ଆମର ପ୍ରଧାନ କାମ; ଅନ୍ୟ କଥାଗୁଡିକ ସହଯୋଗୀ । ଏହି କାମ ପାଇଁ ଆମେ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବାକୁ, ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ, ଆକାଶକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚୁଟାଇବାକୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ମାରିଦେବାକୁ ଯେକିଛି କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।'
ସୁଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚ-। ମମ ଭ୍ରାତା ଵାଲୀ ମହାବଲୋ ମମଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚାପହୃତ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯାମାସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେନ ଚାହଂ ପରାଜିତଃ ତଦ୍ଵଧାଯ ସର୍ଵଥା ମମ ଚିଂତା ଯଥାସୌ ତ୍ଵଯା ନିହନ୍ଯତେ ତଥାହମପି ସାଗରଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପରତୀରେ ଲଂକାଯାଂ ସ୍ଥିତାଂ ସୀତାଂ ରାଵଣେନାପହୃତାଂ ତଵ ସମର୍ପଯାମୀତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ଶପଥଂ କୃତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନାତିବଲିନା ଯୁଦ୍ଧାଯାହୂତେନ ଯୁଯୁଧେ
ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ମୋର ଭାଇ ବାଲୀ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ମୋର ଜନାନୀ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ନେଇ କିଶ୍କିନ୍ଧାରେ ରହୁଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ହାରିଗଲି। ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ମୋର ଚିନ୍ତା ସବୁବେଳେ ରହିଛି, ଯେପରି ତୁମେ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ। ତାପରେ ମୁଁ ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରି, ଲଙ୍କାରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିବା ସୀତାକୁ ତୁମକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।' ଏଭଳି କହି ଶପଥ ନେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାଲୀଙ୍କ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।