ଦୁଃଖପ୍ରଦେନ ମାର୍ଗେଣ ଜଗ୍ମତୁର୍ଯମମଂଦିରମ୍ । ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋଽପି ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତମୁଵାଚ ହ
ସେମାନେ ଦୁଃଖଦାୟକ ଏକ ପଥରେ ଯାମ ମାନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏତଯୋଃ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଵିଚାରଯ । ତେନାଜ୍ଞପ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତସ୍ତଯୋଃ କର୍ମାଣି ଜୈମିନେ
‘ଏହି ଦୁହେଁର ସମସ୍ତ କର୍ମ ତୁମେ ଯାଞ୍ଚ କର’, ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ତେଣୁ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ତାଙ୍କ କର୍ମ ମୂଳରୁ ଯାଞ୍ଚ କଲେ।
ମୂଲାଦ୍ଵିଚାରଯାମାସ ପ୍ରାହ ଚେତି କୃତାଞ୍ଜଲି । ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ଏତଯୋଃ ସକଲଂ କର୍ମ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—‘ରାଜନ୍, ଏହି ଦୁହେଁର ସମସ୍ତ କର୍ମ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।’
ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ କର୍ମ ଯଦେତାଭ୍ଯାଂ କୃତଂ ଭୁଵି । କିଂଚିଦସ୍ଯା ନଯୋପାଯଂ ଵଦାମି ତଦହଂ ଶୃଣୁ
‘ଏହି ଦୁହେଁ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ କହିବି, ତୁମେ ଶୁଣ।’
ଏକାଦା ତ୍ରାସିତୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରୈଃ କଶ୍ଚିଦେକୋ ମୃଗଃ ପ୍ରଭୋ । ଵନାଜ୍ଜୀଵନରକ୍ଷାର୍ଥମାଗତୋଽସ୍ଯ ସଭାଂ ପ୍ରତି
ଏକ ଦିନ, ପ୍ରଭୁ, ଏକା ଏକ ମୃଗ ଦାନ୍ତା ଭୟରେ ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଏହି ସଭାକୁ ଆସିଥିଲା।
ତମାଯାଂତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଭୂଯୋଽଯଂ ପ୍ରାପ୍ତକୌତୁକଃ । ଜଘନେ ସ୍ଵଯମୁତ୍ଥାଯ ଖଡ୍ଗେନ ତରସା ମୃଗମ୍
ସେ ମୃଗଟି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଆଉ ଏକଥର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, ତୁରନ୍ତ ଉଠି ତାଙ୍କର ତଳୱାର ନେଇ ତେଜରେ ମୃଗଟିକୁ ଘାତ କରିଥିଲେ।
ଜଘାନ ହ ମୃଗଂ ରାଜା ଶରଣାଗତମପ୍ଯମୁମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସଦାରୋଭୂପୋଽଯଂ ଦଂଡନୀଯସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ
ରାଜା ଏହି ଶରଣାଗତ ମୃଗଟିକୁ ମାରିଦେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ପ୍ରଭୁ, ଏହି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଜନାଣୀ ସଦା ତୁମେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯାଵଂତି ତସ୍ଯ ରୋମାଣି ସଂସ୍ଥିତାନି କଲେଵରେ । ମନ୍ଵଂତରସହସ୍ରାଣି ମନ୍ଵଂତରଶତାନି ଚ
ମୃଗଟିର ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମ ଥିଲା, ସେତେ ମନ୍ବନ୍ତର ହଜାର ଓ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଦିନ ପାଇଁ,
କୋଟିକୋଟିକୁଲୈର୍ଯୁକ୍ତା ନାରକୀ ସ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଶରଣାଗତରକ୍ଷାଂ ଯଃ ପ୍ରାଣୈରପି ଧନୈରପି
କୋଟି କୋଟି ପରିବାର ସହିତ ସେ ନରକରେ ଯିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ ଜଣେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଜୀବନ କିମ୍ବା ଧନ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ସେ ଏଭଳି ଫଳ ପାଇବ।
କୁରୁତେ ଯୋ ନରୋ ଜ୍ଞାନୀ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ନିଶାମଯ । ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମୁଖୈରପି
ଯେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଜୀବନ କିମ୍ବା ଧନ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ। ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏକ ଦ୍ୱିଜ ହତ୍ୟା ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଆଯୁଷୋଽନ୍ତେ ଵ୍ରଜେନ୍ମୋକ୍ଷଂ ଯୋଗିନାମପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଯମାଜ୍ଞଯା ତତୋ ଦୂତୈଃ ସଦାରୋଽସୌ ମହୀପତିଃ
ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷରେ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ଯାହା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ। କିନ୍ତୁ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଜନାଣୀ,
ଅସିପତ୍ରଵନେ ଘୋରେ ସ୍ଥାପିତୋଽତ୍ଯଂତଦୁଃଖଦେ । ଅସିତୁଲ୍ଯାନି ପତ୍ରାଣି ଯତସ୍ତେଷାଂ ଚ ଶାଖିନାମ୍
ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ ତଳୱାର ପତ୍ରର ଜଙ୍ଗଲରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହି ଗଛର ପତ୍ରଗୁଡିକ ତଳୱାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ।
ଅସିପତ୍ରଵନଂ ପ୍ରାହୁରତସ୍ତଦ୍ଵୈ ମନୀଷିଣଃ । ସ୍ଥିତ୍ଵାସିପତ୍ରଵିପିନେ ଯୁଗକୋଟିଶତାନି ଚ
ଏହି କାରଣରୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ 'ତଳୱାର ପତ୍ରର ଜଙ୍ଗଲ' ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେଠାରେ ଏହି ଦମ୍ପତି ଯୁଗ କୋଟି ଶତ ଦିନ ରହିଥାନ୍ତି।
ସଦାରୋ ନରକଂ ଭେଜେ ଵ୍ଯାଘ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯାହ୍ଵଯଂ ତତଃ । ନିରଯଂ ତଂ ପ୍ରଵିଶତି ସର୍ଵୋପଦ୍ରଵସଂଯୁତମ୍
ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଜନାଣୀ 'ବାଘର ଖାଦ୍ୟ' ନାମକ ନରକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସେ ନରକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ରହିଛି।
ଭଵେଚ୍ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣ ଵ୍ଯାଘ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଯୁଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ର ସ ଭୂପତିଃ
ସେ ରାଜା ବାଘର ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଯୁଗ କୋଟି ହଜାର ଦିନ ସେଠାରେ ରହିବା ପରେ,
ସଦାରୋଽଜନି ପାପାଂତେ ଭେକଯୋନିଂ ଗତଃ କ୍ଷିତୌ । ଜାତିସ୍ମରୌ ତତସ୍ତୌ ତୁ ଭେକୀଭେକୌ ସୁଦୁଃଖିତୌ
ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଜନାଣୀ ପାପର ଶେଷରେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ବେଙ୍ଗର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଇ ବେଙ୍ଗ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତୀରେ ତସ୍ଥତୁରେକସ୍ମିନ୍ସତତଂ କୀଟଭୋଜିନୌ । ଅଥୈକଦା ତେନ ପଥା ପୁଣ୍ଯାହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନଵାଃ
ସେମାନେ ସଦା ଏକ ତୀରରେ ଏକାଠି ରହି, କୀଟ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେପଥରେ କିଛି ପୁଣ୍ୟବାନ ମନୁଷ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଗଚ୍ଛଂତି ଜାହ୍ନଵୀତୀରଂ ତାଂସ୍ତୌ ଦଦୃଶତୁର୍ଦ୍ଵିଜ । ଭେକ ଉଵାଚ- ଵର୍ଷାଭ୍ଵି ମୋହାଦ୍ଯତ୍ସର୍ଵଂ ପାପଂ କର୍ମ କୃତଂ ମଯା
ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦ୍ୱିଜ, ଦୁଇ ବେଙ୍ଗ ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲେ। ବେଙ୍ଗ କହିଲା— 'ବର୍ଷା ଋତୁର ମୋହରେ ଯେତେ ପାପ କରିଥିଲି—'
ଅଦ୍ଯାପି କର୍ମଣା ତେନ ଦୁଃଖମାଵାଂ ନ ମୁଂଚତି । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରଂ ଗଂଗାଯାଂ ମୁକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁଃ ପାପିନୋଽପି ଚ ୧୦୦ 7.9.
'ଏଯାଁ ତାହାର କର୍ମ ଫଳରେ ଆମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗାରେ ଶରୀର ଛାଡିଲେ, ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।'
ତଥାପ୍ଯେଵଂ ଵିଧଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂଯାଵହେ କଥମ୍ । ଗଂଗାଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସଂପ୍ରତ୍ଯେତତ୍କଲେଵରମ୍
'ତଥାପି ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା ପରେ ଆମେ କିପରି ରହିଛୁ? ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ଗଙ୍ଗାରେ ଛାଡିବାକୁ ଚାହେଁ।'
କା ଯୁକ୍ତିର୍ବ୍ରୂହି ତାଂ କାଂତେ ତିତୀର୍ଷୁର୍ଦୁଃଖସାଗରମ୍ । ଵର୍ଷାଭ୍ଵୀ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହେତି ଵିନଯାନ୍ଵିତା
'କିପରି ଉପାୟ ଅଛି, ସେ କହ, ପ୍ରିୟା, ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହେଁ।' ବେଙ୍ଗର ଜନାଣୀ ବିନୟ ସହିତ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵର୍ଷାଭ୍ଵ୍ଯୁଵାଚ- ଦୁଃଖଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ସୋଢୁଂ ସ୍ଵାମିନ୍ନେତଦ୍ ଦ୍ରୁତଂ କୁରୁ । ତତସ୍ତୌ ଦଂପତୀ ଵିପ୍ର ସ୍ମୃତ୍ଵା ଗଂଗାଂ ଶୁଭପ୍ରଦାମ୍
ବେଙ୍ଗର ଜନାଣୀ କହିଲେ— 'ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ୱାମୀ, ଦୟାକରି ଏହି କାମ ଶୀଘ୍ର କର।' ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣ ଶୁଭ ଦାୟିନୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସହସା ଚକ୍ରତୁର୍ଯାତ୍ରାଂ ମରଣାଯୋପହର୍ଷିତୌ । ଅଥୈତୌ ପଥି ଗଚ୍ଛଂତୌ ଚିରକାଲଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତୌ
ହଠାତ୍, ଦୁଇଜଣେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିବା ପରେ ସେମାନେ ଭୋକା ହେଇଗଲେ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ପାପକୃତ୍କ୍ଷ୍ଵେଡଃ କାଲସର୍ପୋ ଭଯଂକରଃ । କାଲସର୍ପ୍ପ ଉଵାଚ- ଦର୍ଦୁରୌ ପାପିନୌ ଯେଥାଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲୌ ଯୁଵାଂ ତତଃ
ଏକ ଦୁଷ୍ଟ, ଶସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ଓ ଭୟଙ୍କର କାଳସର୍ପ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆସିଗଲା; କାଳସର୍ପ କହିଲା— 'ଦୁଇଜଣେ ପାପୀ ଦାଦୁର, ତୁମେ ତୁମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।'
ଅଥ ନୂନଂ ଭକ୍ଷିତଵ୍ଯୌ କ୍ଷୁଧିତେନ ମଯା ଯୁଵାମ୍ । ତତସ୍ତାଵତିସଂତ୍ରସ୍ତୌ ଦଂପତୀ ଦୁଃଖଭାଗିନୌ
‘ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଭୋକା ହେବାରୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେବା ଦରକାର।’ ଏହା ଶୁଣି, ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଇପଡିଲେ।
ଇତ୍ଯୂଚତୁର୍ଵଚୋ ଭକ୍ତ୍ଯା କାଲସର୍ପଂ ପୁରୋଗତମ୍ । ନାସ୍ତି ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ସର୍ପ ସ୍ଵଲ୍ପମପ୍ଯାଵଯୋର୍ହୃଦି
ସେମାନେ କାଳସର୍ପଙ୍କ ପାଖରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ— 'ସର୍ପ, ଆମ ହୃଦୟରେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଥୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ଅହମାସଂ ପୁରା ରାଜା ସତ୍ଯଧର୍ମାହ୍ଵଯଃ କ୍ଷିତୌ । ଇଯଂ ଚ ଵିଜଯା ନାମ ମହିଷୀ ସଂସ୍ଥିତା ମମ
‘ମୁଁ ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟଧର୍ମ ନାମକ ରାଜା ଥିଲି; ଏହି ମୋ ରାଣୀ, ନାମ ଭିଜୟା, ସେ ସଦା ମୋ ସହିତ ରହିଥିଲେ।’
ମଯା ଦୁରାତ୍ମନା ମୋହାନ୍ନିତଃ ଶରଣଂ ଗତଃ ?। ତେନୈଵ କର୍ମଣା ଭୁକ୍ତଂ ଚିରଂ ଦୁଃଖଂ ଯମାଲଯେ
‘ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଭ୍ରମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି; ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ ମୁଁ ଯମର ଘରେ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଛି।’
ଭୋକ୍ତୁଂ ସ୍ଵକର୍ମଣଃ ଶେଷଂ ଭେକଯୋନୌ ସ୍ତ୍ରିଯା ସହ । ସୋଽହଂ ଯାତୋଽସ୍ମି ପାପେନ କୃତଂ କର୍ମ ନ ମୁଂଚତି
‘ମୋର କର୍ମର ଶେଷ ଭୋଗିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ମୋ ଜନାନୀ ସହିତ ଦାଦୁର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଏହି ପାପରେ ଆସିଛି, କର୍ମ କରିଥିଲେ ତାହାରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।’
ସତ୍ଯମାଵାଂ ଜିଗମିଷୂ ପରମଂ ଧାମ ପନ୍ନଗ । ଵ୍ରଜାଵୋ ଜାହ୍ନଵୀତୀରଂ ଶରୀରତ୍ଯାଗହେତଵେ
‘ସତ୍ୟ, ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ସର୍ପ; ଆମେ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଯାଇ ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।’