ସମାଦାଯ ଚ ତତ୍ତୈଲଂ ସ୍ଵଗୃହେ ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ଦୀପଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପରଯା ବୋଧଯେଦ୍ଧରିତୁଷ୍ଟଯେ
ସେ ତେଲ ଆଣି ନିଜ ଘରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କପିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ମାର୍ଜାରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ମୂଷକାନ୍ଭକ୍ଷଯେତ୍ସଦା
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା କପିଳ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ସବୁବେଳେ ଉଠି ମୁଷା ଖାଉଥିଲା।
ତତ୍ରାଗଚ୍ଛତି ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ମୂଷକାନାମହର୍ନିଶମ୍ । କୃତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ସ ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ନାରାଯଣାଗ୍ରତଃ
ସେ ବିଲେଇ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦିନ ରାତି ମୁଷା ଧରିବାକୁ ଆସୁଥିଲା; ଖାଦ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ସବୁବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସୁଥିଲା।
ଭକ୍ଷିତା ବହଵସ୍ତେନ ମୂଷକା ଦ୍ଵିଜଵେଶ୍ମନି । ଯେ ଯେ ତୈଲାର୍ଥମାଯାଂତି ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣାଯ ଚ
ସେ ବିଲେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଅନେକ ମୁଷା ଖାଇଦେଇଥିଲା—ଯେଉଁମାନେ ତେଲ ନେବାକୁ କିମ୍ବା ବାତି ଚୋରି କରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ତାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଭକ୍ଷଯତ୍ଯେଵ ମୂଷକାନ୍ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଃ । ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତମାନସ୍ଯ କଦାଚିତ୍କାଲପର୍ଯଯାତ୍
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ଉଁଦେଇ ଖାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଅନେକ ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସ କପିଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଵଗୃହେ ଶୁଚିଃ । ସୋପଵାସଃ ସପତ୍ନୀକଃ ପୂଜଯାମାସ ଚାଚ୍ଯୁତମ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ସେ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଘରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜନାନୀ ସହିତ ଉପବାସ କଲେ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ ଚକ୍ରେ ସ୍ତୁତିନୃତ୍ଯପରାଯଣଃ । ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ନିଦ୍ରଯା ମୋହିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ସେ ରାତି ଜାଗି, ସ୍ତୁତି ଗାଇବା ଓ ନୃତ୍ୟ କରିବାରେ ଲଗି ରହିଲେ। କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରାତି ଆସିବା ସମୟରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୁମରେ ଏବଂ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମାର୍ଜାରଶ୍ଚାଗତସ୍ତତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଲଘୁକ୍ରମଃ । ଲକ୍ଷଯାମାସ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଗୃହକୋଣେ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ସେଠାକୁ ଏକ ବିଲେଇ ଆସିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ତେଜ ଚାଲି। ସେ ସବୁବେଳେ ଘରର କୋଣରେ ଦଢ଼ି ରହି, ନୈବେଦ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲା।
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ମୂଷିକାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ତୈଲପାନାର୍ଥମାଗତାମ୍ । ମଂଦତେଜସି ଦୀପେ ତୁ ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣୋଚିତାମ୍
ସେ ବିଲେଇ ଏକ ଛୋଟ ଉଁଦେଇକୁ ଦେଖିଲା, ଯାହା ତେଲ ପିବିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲା ଏବଂ ମନ୍ଦ ଆଲୋକର ଦୀପରୁ ବାତି ଚୋରାଇବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା।
ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ତଦା ସା ବିଲମାଵିଶତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପାଦେନ ଵୈ ଵର୍ତ୍ଯା ଦୀପଃ ସଂବୋଧିତୋ ଭୃଶମ୍
ସେ ଉଁଦେଇ ଦୂରୁ ଲାଫି ଏବଂ ଚାଲି ନିଜ ବିଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାହାର ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ବାତି ଟିକିଏ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ଦୀପଟି ବହୁତ ଆଲୋକମୟ ହେଲା।
ତୈଲପାତ୍ରଂ ଚ ନମିତଂ ସୁପ୍ରକାଶୋଽଭଵତ୍ତଦା । ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽପି ଜଜାଗାର ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଦ୍ରାଂ ଵିମୋହିନୀମ୍
ତେଲର ପାତ୍ର ଢେଲିଗଲା ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଘର ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମୋହଜନକ ଘୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଜାଗିଉଠିଲେ।
ମାର୍ଜାରୋଽପି ଚ ତାଂ ରାତ୍ରୀମଜାଗ୍ରଚ୍ଚାଖୁଭକ୍ଷକଃ । ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ବିଲେଇ ମଧ୍ୟ ସେ ରାତି ଉଁଦେଇ ଖାଇବା ଆଶାରେ ଜାଗି ରହିଲା। ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତତଶ୍ଚ ପାରଣଂ ଚକ୍ରେ ଵିପ୍ରୋ ବଂଧୁଜନୈଃ ସହ । ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କପିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ମହାତ୍ମା କପିଳ ଚାଲିଥିଲେ।
ବଭୂଵୁଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଧନଧାନ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାମୃଦ୍ଧିମଵାପ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତି ହେଲେ, ଅପୂର୍ବ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ମିଳିଲା। ସେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବଡ଼ ଧନ୍ୟତା ପାଇଲେ।
ଦୀପଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ କପିଲୋ ମୋକ୍ଷମାଗତଃ । ସଂଭେଦ୍ଯ ମଂଡଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଵିତୁଃ ଶଶିନସ୍ତଥା
ଦୀପବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ କପିଳ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ।
ଦୀପଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପେଣ ପରମାତ୍ମା ନିଯୁକ୍ତଵାନ୍ । ମୂଷିକାପି ଚ କାଲେନ ମମାର ବିଲମଧ୍ଯତଃ
ଦୀପର ଆଲୋକ ରୂପେ ପରମାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ଉଁଦେଇ ମଧ୍ୟ ବିଲ ଭିତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ଵିମାନଵରମାରୁହ୍ଯ ଦେଵଗଂଧର୍ଵସେଵିତମ୍ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପରିଵୃତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈର୍ଯୁତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହାତେଜା ଜଯଶବ୍ଦାଦି ମଂଗଲୈଃ । ସ୍ତୂଯମାନଃ ସ ଵୈ ନାଗୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଜଗାମ ସଃ
ମଙ୍ଗଳ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ। ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟିଶତାନି ଚ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ତତୋ ରାଜାଭଵଦ୍ଭୁଵି
ହଜାର ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ ଓ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୁଧର୍ମା ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ରୂପଵାନ୍ସୁଭଗଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା, ରୂପବାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ସୁଧର୍ମା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯତମା ଭାର୍ଯା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା । ଭର୍ତୃଭକ୍ତା ତଥା ଶୀଲା ନାମ୍ନା ସା ରୂପସୁଂଦରୀ
ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସ୍ୱାମୀଭକ୍ତା ଓ ଶିଳବତୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରୂପସୁନ୍ଦରୀ।
ସର୍ଵାସାଂ ଚୈଵ ନାରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ସା ସୁଭଗାଭଵତ୍ । ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଜାତାସ୍ତଥା ଦୁହିତରୋ ଘନାଃ
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବହୁତ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଏଵଂ ଵିହରତୋସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦଂପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍ । ଆଗତଃ କାର୍ତ୍ତିକୋ ମାସୋ ହରିନେତ୍ରାଵବୋଧକୃତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଦିନକୁ କାଟୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାଃ ପ୍ରବୋଧ୍ଯଂତେ ନାରାଯଣପରାଯଣୈଃ । କୃଚ୍ଛ୍ରଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦୀନି ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା
ସେଇ ମାସରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ଏବଂ କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।
କ୍ରିଯଂତେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୈଶ୍ଚ ସଂସାରଭଯଭୀରୁଭିଃ । ଅଥ ପ୍ରବୋଧିନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସବୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଭୟରେ ଅତିଭୀତ ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି। ପରେ, ପ୍ରବୋଧିନୀ ଆସିବା ସମୟରେ, ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଦ୍ରେ ପ୍ରବୋଧିନୀ ପୁଣ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାଭିସରୋରୁହେ । କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପୂଜାଂ ଚ ସୋପଵାସୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ହେ ଶୁଭେ, ଆଜି ପବିତ୍ର ପ୍ରବୋଧିନୀ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଆଜି ମୁଁ ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ପୂଜା କରିବି।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମଚ୍ଯୁତମ୍ । ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଦେଵେଶଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍
ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୁଁ ପଦ୍ମନୟନ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ପୂଜା କରିବି।
ଇତି ସା ଵାଂଛିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଚାରୁହାସିନୀ
ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଏହି ଆଶାକୁ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିବା ସେ, ମନୋହର ହାସି ସହିତ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ମମାପି ହୃଦଯେ କାମଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନରାଧିପ । ରୂପସୌଂଦର୍ଯଵାଂଛା ଚ ହୃଦଯେ ମମ ଵର୍ତ୍ତତେ
ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମିଛି, ଏବଂ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପ୍ରତି ଆଶା ମୋ ମନରେ ଅଛି।
ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରଥମଂ ତୀର୍ଥଂ ଗଂତୁମିଚ୍ଛେ ତ୍ଵଯା ସହ । ତତୋ ରାଜା ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଗତଃ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ ସେଇ ସମୟରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।