ଅଥ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଧନୁରାଦାଯ ଏକାଂଗୁଲପର୍ଯଂତଂ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଵିରରାମ ନିଵୃତ୍ତାଶ୍ଚାପରେ
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧନୁଷ ନେଇ, ଏକ ଆଂଗୁଠି ଦୀର୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଣି, ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରେ ହଟିଗଲେ।
ଅଥ ଦିନମାତ୍ରେ ଧନୁଷି ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଘଵଃ ସହାନୁଜୈରାଗତ୍ଯ ଧନୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ପୃଶତ୍
ଏହିପରେ, ଏକ ଦିନ ଧନୁଷ ନିରବ ଥିଲାବେଳେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆସି, ଧନୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ ରାଜକୁମାରାଃ ଶତଶଃ ସମାଗତାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପସ୍ପୃଶୁର୍ନ ଚାଲନକ୍ଷମାଃ
ତାପରେ ଶତଶଃ ରାଜକୁମାରମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଏକଠା ହେଲେ; ସେମାନେ ଧନୁଷକୁ ଦେଖି ଛୁଇଁଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଡାହାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦାଶରଥିପ୍ରମୁଖାଃକୁମାରାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆଗ୍ରଣୀ ହୋଇ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵେତ୍ରଝର୍ଝରପାଣଯଃ ସମାଗମନ୍ସର୍ଵାନେଵାପସାରଯାମାସୁଃ
ତାପରେ ଯେଉଁମାନେ ହାତରେ ବେତ ଓ ଝଞ୍ଝର ଧରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକଠା ହେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମରଣହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତୋ ଧନୁରାସାଦ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଧନୁରାଦାଯୋଦ୍ଦଧାର
ତାପରେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଧନୁଷ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏହାକୁ ଛୁଇଁ, ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ତାଣିଲେ।
ତଦାଦାନସମଯେ ସର୍ଵ ଏଵୈତ୍ଯ ସହାସମୂଚୁଃ ଅତ୍ର ଭଗ୍ନା ମହାରଥା ଇତି
ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇବା ବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ହସିଲେ, କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ହାରିଗଲେ।'
ଅଥ ସ ରାମୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାସ୍ଥାନମଵନମଯ୍ଯ ଧନୁଷି ଜାନୁଂ କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଯମେକକରେଣୋତ୍ପାଦଯନ୍କୋଟ୍ଯାମନାମଯତ୍
ତାପରେ ରାମ ଧନୁଷର ତାର ଲଗାଇବା ସ୍ଥାନକୁ ଧନୁଷରେ ରଖି, ଜାଙ୍ଘା ଧନୁଷରେ ରଖି, ଏକ ହାତରେ ତାର ଲଗାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ତାଣିଲେ।
ଅଥସଜ୍ଜୀକୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତାଂଗୁଲଯୋଽଭଵନ୍
ତାପରେ ଏହାକୁ ସଜାଇ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଆଂଗୁଠି ନାକର ଟିପରେ ରଖିଲେ।
ରାମୋଽପି ଜ୍ଯାମନ୍ଵନାଦଯତ୍ । ତେନ ନାଦେନ ସର୍ଵେଷାଂ ମନାଂସି କ୍ଷୁଭିତାନ୍ଯାସନ୍
ରାମ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷର ତାର ଝଙ୍କାର କରିଲେ; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ରାମେଣସଜ୍ଯିତଂ ଧନୁରିତି ସର୍ଵତ୍ର ଵାଦଃ ସଂଜାତଃ
ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି କଥା ଚାଲିଗଲା, 'ରାମ ଧନୁଷକୁ ସଜାଇଛନ୍ତି।'
ଜନକୋଽପି ସୀତାଂ ରାମାଯ ଦଦୌ ରାଜଭିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ତାନ୍ନିର୍ଜ୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵପୁରୀମାଗାତ୍
ଜନକ ଶୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେମାନେ ଜିତି, ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥୈକଦା ଦଶରଥୋ ରାମଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଭିଷିଚ୍ଯ ସୁଖୀ ବଭୂଵ ସର୍ଵପ୍ରଜାରଂଜନାଚ୍ଚ ରାମୋ ରାଜାନୁମତ ଇତି ସର୍ଵପ୍ରଜାଵାଦୋଽଭୂତ୍
ତାପରେ ଗୋଟେ ଦିନ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ରୂପେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ରାମ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ଚାଲିଲା, 'ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମୋଦିତ।'
ଅଥ କୈକଯଦେଶାଧିପତିତନଯା ସୁଵେଷା ରାମଂ ରାଜାନମସହମାନା ରାଜାନମୁଵାଚ ମମ ଵରଦାନାଵସର ଇତି ରାଜାଚିଂତଯତ୍କିଂ ଦେଯମିତି
ତାପରେ କୈକୟ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ହେବା ଦେଖି ଅସହ୍ୟ ହେଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ମାଗିଥିବା ବର ପୂରଣ କରିବା ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି ।' ରାଜା ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କଣ ଦେଉଁ?'
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଚତୁର୍ଦଶଵର୍ଷାଣି ରାମୋ ଵନଂ ଵିଶତୁ ପାଲଯତୁ ରାଜ୍ଯଂ ଭରତଃ
ରାଣୀ କହିଲେ, 'ଚୌଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତୁ ।'
ରାଜାନୃତଵଚନଦୋଷଭଯାତ୍କଥଂକଥମପି ସ୍ଵୀଚକାର
ରାଜା ନିଜ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଭୟରେ, କିପରି ହେଉନାହେଉ, ସେଠି ରାଣୀଙ୍କ ଆବଦ୍ଧକୁ ମନେ ମନେ ମାନିଲେ ।
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠଂ ଭାଵିତଯାଵୋଚତ ରାମୋ ଵନାଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ଅସ୍ଯ କିଂଵା ଭଵେଦିତି ଵିଚାର୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭଂ ବ୍ରୂହି
ତାପରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ଏହାର ଫଳ କ’ଣ ହେବ? ଭଲ କି ଖରାପ, ଭାବି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।'
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵିଚାର୍ଯ ସହର୍ଷଂ ରାଜାନମୁଵାଚ
ବଶିଷ୍ଠ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଗତ୍ଵା ଵନଂ ନିଖିଲଦାନଵଵୀରହଂତା ଶଂଭୋରନେକଵିଧପୂଜନମାତନୋତି । ସୀତାଵିଯୋଗରୁଷିତଃ କପିସେନଯା ଚ ତୀର୍ତ୍ଵୋଦଧିଂ ଦଶମୁଖଂ ଚ ନିହଂତି ରାମଃ
‘ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବେ, ଶିବଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ପୂଜା କରିବେ । ସୀତାଙ୍କ ଦୂରତ୍ୱରେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅଟିଯିବେ ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ ।’
ଆଗମ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ରଘୁନଂଦନୋଽପି ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ସମାତନୋତି । ପ୍ରଶସ୍ତକୀର୍ତିର୍ନିଖିଲେପି ଲୋକେ ଶର୍ଵେଣ ଦେଵେନ ଚିରଂ ନ୍ଯଵାତ୍ସୀତ୍
‘ପୁନଃ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି ଅନେକ ବର୍ଷ ଶାସନ କରିବେ । ତାଙ୍କର ମହିମା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେବ ଏବଂ ଶିବ ଭଗବାନ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବେ ।’
ସୁପୁତ୍ରଯୁକ୍ତୋ ବହୁଯଜ୍ଞଯାଜୀ ପରିଵୃଢଃ ସର୍ଵଗୁଣାଧିକଶ୍ଚ
‘ସେ ଭଲ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଧନ-ସମ୍ପତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବେ ।’
ଇତି ଵସିଷ୍ଠଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶରଥୋ ରାମଗୁଣାନନୁସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯୁଵାଚ ଶ୍ରେଯୋ ମେ ମରଣଂ ରାମସ୍ଯ ନିର୍ଗମନେ ଇତି
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ନିତ୍ୟ ରାମଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, 'ରାମଙ୍କ ବିଦାୟ ଦେଖିବାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ ।'
ଅଥ ରାମୋ ମାତରଂ ପିତରଂ ଗୁରୁଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠଂ ପିତୃପତ୍ନୀର୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵନାଯ ଜଗାମ
ତାପରେ ରାମ ନିଜ ମାଆ, ବାପା, ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠ ଏବଂ ବାପାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଝିଅମାନେକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ।
ଅଥୋପଵନେ ଦିନମେକଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଟାଃ କାରଯିତ୍ଵା ଵଲ୍କଲଂ ଵାସୋ ଧୃତ୍ଵୈକୋପଵୀତୀ କୃତଦଂତଶୁଦ୍ଧିରେକେନୋପଵୀତେନ ଜଟାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ଭସିତ ନିଷ୍ଠୁରକାଯୋ ମୁକ୍ତାଫଲଦାମମଣିଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲାମୁରସି ଦଧାନୋଽଲ୍ପଭୂଷଣାଧିଭୂଷିତ ସୀତାସହାଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ଵିଵେଶ ଵନାଂତରମ୍
ତାପରେ ଏକ ଦିନ ଉପବନରେ ରହି, ରାମ ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ, ଭଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ଏକ ଉପବୀତ ଧାରଣ କଲେ, ଦାନ୍ତ ସଫା କଲେ, ଏକ ଉପବୀତରେ ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ, ଭସ୍ମରେ ଦେହ କଠିନ ହୋଇଗଲା, କମ୍ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଲେ, ମୁକ୍ତା ମାଳା, ମଣି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଛାତିରେ ଧାରଣ କଲେ, ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୋଽଯଂ କପିରିତି
‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ବାନର କିଏ?’
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ନ ଜାନ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଅଥ ରାମଃ ସମାହୂଯ କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କିଂ ନାମତ୍ଯେପୃଚ୍ଛତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ ଏବଂ ତାହା କହିଲେ । ତାପରେ ରାମ ଡାକିଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାର? ତୁମର ନାଁ କଣ?'
ସ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ହନୂମାନିତ୍ଯୁଵାଚ
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦାସ ହନୁମାନ୍ ।'
ରାମଂ ନତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵମେତ୍ଯ ନତ୍ଵା ଦେଵନାରାଯଣଇଵାପରଃ ପୁରୁଷୋ ଯୁଵା ମେଘଶ୍ଯାମୋ ଜଟୀ ଆଜାନୁବାହୁରତିଯଶସ୍ଵୀ ସୂର୍ଯସଂକାଶେନ ସହାପରେଣ ନରେଣ ଇହାସ୍ତେ
ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଏକ ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି, ମେଘ ରଙ୍ଗର, ଜଟାଧାରୀ, ହାତ ଘୁଁଡି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା, ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷ ସହିତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।'
ଅଥାନେକ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ନିଜଘାନ ଭଵାନିଵ ନିଖିଲଂ ଚକାର ସୀତାପହରଣାଦିନିଖିଲମପି ଭଵତା ଯଥାତଥା ସ୍ଯାଥ ସୁଗ୍ରୀଵାଶ୍ରମମୃଷ୍ଯମୂକପର୍ଵତଂ ରାମୋ ଜଗାମ ନିବିଡଚ୍ଛାଯାଚୂତଵୃକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସହାଯଃ ପରିଶ୍ରଯମକଲ୍ପଯତ୍ । ଵୃକ୍ଷେ ତୁ ଧନୁଷୀ ଆରୋପ୍ଯାସୀନଲକ୍ଷ୍ମଣାଂକେ ଶିରଃ କୃତ୍ଵା ହରିଚର୍ମଶଯ୍ଯାଶଯନୋଲକ୍ଷିତାଂଗୀତିଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ଵୃକ୍ଷଫଲଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ଵାନରମେକଂ ମଣିକୁଂଡଲଂ ହେମପିଂଗଲଂ ସଦୃଢବଦ୍ଧମୌଂଜୀକୌପୀନମଚ୍ଛୋପଵୀତିନମତିଚଂଚଲଂ ଫଲମାଦାଯାତ୍ମନିଵିକ୍ଷିପଂତଂ ପୁଷ୍ପମଂଜରୀଶ୍ଚ କିରଂତଂ ଗାନମନୁକୁର୍ଵଂତଂ ଵ୍ଯଜନେନ ରାମଂ ଵୀଜଯଂତମାରୁହ୍ଯ ଶାଖାମପି ତଥା ଵୀଜଯଂତମାବଦ୍ଧଚୂତଫଲମାତ୍ରଂ ରାମୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମଭାଷତ
ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି ବହୁ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲେ, ସୀତା ଅପହରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣାମାନେ ଯଥାପୂର୍ବ ଘଟିଲା । ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଘନ ଛାୟା ମାମ୍ବା ଗଛ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବିଶ୍ରାମ ଜନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା କଲେ । ଗଛରେ ଧନୁଷ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗୋଦେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି, ମୃଗଚର୍ମ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ପକ୍ଷୀର ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଫଳ ଦେଖୁଥିଲେ । ଏବେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ବାନର, ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ମୁଞ୍ଜ ଦୋରି ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧା, ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ, ଫଳ ନେଇ ମୁଁହରେ ଦେଉଥିବା, ଫୁଲ ମଞ୍ଜରୀ ଛିଟାଉଥିବା, ଗୀତ ଅନୁକରଣ କରୁଥିବା, ବିସ୍ତରା ହାତପଖା ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ପଖା ଦେଉଥିବା, ଶାଖା ଚଢ଼ି ମଧ୍ୟ ପଖା ଦେଉଥିବା, ମାମ୍ବା ଫଳ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନେଉନଥିବା । ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—