ସ ଚାପି ତଦନ୍ନଂ ଷଡ୍ରସୋପେତଂ ସୌଵର୍ଣଭାଜନଗତମୀକ୍ଷମାଣଇଵେତସ୍ତତୋ ଵିଲୋକଯାମାସ
ଅତିଥି ସେଇ ଭୋଜନ, ଯାହା ଷଡ୍ରସ ଭରିଥିଲା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଦେଖି, ତାହାକୁ ନଜର ଦେଲେ ଓ ପରିବେଶ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଵସରେ ସୀତା ପଦ୍ମକିଂଜଲ୍କପ୍ରଭେଷଦରୁଣଵସନଂ ବିଭ୍ରତୀ ନୀଲକୁଟିଲକୁଂତଲୈଶ୍ଚଲଦ୍ଭିର୍ଯୂନାଂ ମନାଂସ୍ଯାକର୍ଷଯଦ୍ଭିଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଦୃଷ୍ଟିଭଗ୍ନକଲୈରିଵ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚିତ୍ତମୀଦୃଶମିତି ଦର୍ଶଯଦ୍ଭିରିଵୋପଶୋଭିତ-ଲଲାଟାନଂଗଚାପସୁଭ୍ରୂପଦ୍ମପତ୍ରାରୁଣଵିଲୋଚନା ତିଲପ୍ରସୂନନାସାମୃଦୁସ୍ନିଗ୍ଧରୋ ମଶକପୋଲାନଂତରା ରକ୍ତୋଷ୍ଠରାକ୍ତାସନମାଣିକ୍ଯନିଭଦାଡିମୀଦଶନା ଜପାକୁସୁମାରୁଣାଧରାତିଶୋଭିତଚିବୁକାଶୁକ୍ତି-କର୍ଣାସମଦୀର୍ଘକଂଠାତିମାଂସଲଵକ୍ଷାଃ ପୀନୋଦ୍ଭିନ୍ନକୁଚକୁଡ୍ମଲାନେକହାରୋପଶୋଭିତା ସୁଭଗାକା-। ରାନତିମାଂସଲବାହୁଲତା ମୁଗ୍ଧାଯତସମାନାଂଗୁଲିଶିଖାପଦ୍ମାରୁଣପଲ୍ଲଵାଵିଵିଧବହୁରତ୍ନାଂଗୁଲିଭୂଷଣାମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମଧ୍ଯାସୁ ରୋମରାଜିଗଂଭୀରନାଭିଃ ପୃଥୁଜଘନାକରିକରୋରୁସ୍ତୂଣୀରଜଂଘାସୁପାଦକମଲା-ନୂପୁରାଦି ପାଦଵିଭୂଷଣା ପାଦାଂଗୁଲୀଭୂଷିତା ଵିକସିତସୌଗଂଧିକଂ ଵିଦଧତୀ ଭୁଂଜାନମାରୀଚସ୍ଯ ପୁରତଶ୍ଚାଗତା
ଏହି ସମୟରେ, ସୀତା ପଦ୍ମକେଶର ଭଳି ଲାଲ୍ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧି, ନୀଳ ଗୋଟିଆ କେଶ ଯୁବକମାନଙ୍କ ମନ ଆକର୍ଷିଥିବା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଭାଲ ଭୂଷଣ ଲାଗିଥିବା ଲାଲାଟ, କାମଦେବଙ୍କ ଧନୁର ଭଳି ଭୂଁହ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଲାଲ୍ ଚକ୍ଷୁ, ତିଳ ଫୁଲ ଭଳି ନାକ, କମଳା ଭଳି କମଳା, ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି ଲାଲ୍ ଠୋଠ, ଦାଡିମ୍ବ ଭଳି ଦାନ୍ତ, ଜପା ଫୁଲ ଭଳି ଠୋଠ ତଳ, ଶୁକ୍ତି ଭଳି କାନ, ଦୀର୍ଘ ଗଳା, ମୋଟ ଓ ଭୂଷିତ ଛାତି, ମୋଟ ବାହୁ, ପଦ୍ମକିଶୋର ଭଳି ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠି, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଭୂଷଣ, ସୁକୋମଳ କଟି, ଗଭୀର ନାଭି, ପ୍ରସ୍ଥ ଜଘନ, ହାତୀ ଭଳି ଉରୁ, ସିଧା ପାଦ, ପଦ୍ମ ଭଳି ପାଦ ଓ ନୂପୁର ଭୂଷଣ, ଖୁସିର ଗନ୍ଧ ଦେଉଥିବା, ମାରୀଚ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯାସାଵଚିଂତଯଦେନାଂ କଥମପହରାମି କଥମାଲିଂଗାମି କଥମନ୍ଯତ୍କିଂଚିତ୍କରୋମୀତ୍ଯେଵମଵସରମଲଭମାନସ୍ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ଵିନିର୍ଗତଃ
ସେ ଦେଖି, ମନେ କଲେ: 'କିପରି ଏହାକୁ ଚୋରି କରିବି? କିପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବି? କିପରି ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବି?' କିନ୍ତୁ ସୁଯୋଗ ନ ମିଳିଲେ, ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ଦେଵା ଧନୁଃସଜ୍ଜୀକରଣାଯ ଯତମାନା ଅହଂପୂର୍ଵିକଯା ଵିଦ୍ଯମାନା ଅନ୍ଯୋନ୍ଯତିରସ୍କାରେଣ ମହେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରାପ ଧନୁରୁତ୍ତମଂ ପ୍ରାଂତଦ୍ଵଯାତ୍ପରଂ ନାଵନମଯିତୁଂ ଶଶାକ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଧନୁକୁ ସଜ୍ଜ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ର ଧନୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ମାତ୍ର ମୋଡିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସୂର୍ଯୋ ଧନୁରାଦାଯ ନମଯନ୍ନେଵ ନିପପାତ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧନୁ ଧରି, ମୋଡିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ପଡ଼ିଗଲେ।
ଵାଯୁର୍ବଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଗ୍ରାହାଜଗଵମଥ ସ୍ଵେନୈଵ କରେଣୋତ୍କର୍ଷଯନ୍ନଧଃ ପପାତ ଧନୁଶ୍ଚ ଵାଯୋରୁପରି ପପାତ ଅହସଂସ୍ତଦା ସର୍ଵେ
ବାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜଗବ ଧନୁ ଧରି, ନିଜ ହାତରେ ଟାଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଧନୁ ମଧ୍ୟ ବାୟୁ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ତୁରଗଵରମାରୁହ୍ଯ ବାଣାସୁରଃ ସହସ୍ରବାହୁରନେକାନେକଶିରୋଭିର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦସମେତୋ ଵିଦେହପୁରୀମାଜଗାମ
ଏହି ସମୟରେ ବାଣାସୁର, ଯିଏ ହଜାରଟି ହାତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଅନେକ ଦେତ୍ୟମାନେ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଵିଦେହନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥ ସ୍ଵଵିଭୂଷଣୋଦ୍ଭାସିତାଂ ଦିଶଂ କୁର୍ଵନ୍ସ୍ଵତେଜସାପଯଶସୋ ଦେଵତାଃ କୁର୍ଵନ୍ନାନାଵିଧଗୀତଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମାତ୍ରେଣ ଶକ୍ତୋ ଵିରରାମ
ତାପରେ, ନିଜ ଭୂଷଣ ଓ ତେଜରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ସେ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋବଲିଶ୍ଚୈଵଧାଵାତେଽଥଵିରେମତୁଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳି ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ଅଥ ରାକ୍ଷସେଷୁ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଜାନୋଽତିବଲିନଃ ସମାଗତା ଜ୍ଯାବଂଧାଶକ୍ତା ଅପସୃତ୍ଯ ତସ୍ଥୁଃ
ଏହିପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବଳବାନ ରାଜାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ପଛକୁ ହଟି ଦାଉଁଡ଼େ ରହିଗଲେ।
ଅଥ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଧନୁରାଦାଯ ଏକାଂଗୁଲପର୍ଯଂତଂ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଵିରରାମ ନିଵୃତ୍ତାଶ୍ଚାପରେ
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧନୁଷ ନେଇ, ଏକ ଆଂଗୁଠି ଦୀର୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଣି, ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରେ ହଟିଗଲେ।
ଅଥ ଦିନମାତ୍ରେ ଧନୁଷି ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଘଵଃ ସହାନୁଜୈରାଗତ୍ଯ ଧନୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ପୃଶତ୍
ଏହିପରେ, ଏକ ଦିନ ଧନୁଷ ନିରବ ଥିଲାବେଳେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆସି, ଧନୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ ରାଜକୁମାରାଃ ଶତଶଃ ସମାଗତାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପସ୍ପୃଶୁର୍ନ ଚାଲନକ୍ଷମାଃ
ତାପରେ ଶତଶଃ ରାଜକୁମାରମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଏକଠା ହେଲେ; ସେମାନେ ଧନୁଷକୁ ଦେଖି ଛୁଇଁଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଡାହାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦାଶରଥିପ୍ରମୁଖାଃକୁମାରାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆଗ୍ରଣୀ ହୋଇ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵେତ୍ରଝର୍ଝରପାଣଯଃ ସମାଗମନ୍ସର୍ଵାନେଵାପସାରଯାମାସୁଃ
ତାପରେ ଯେଉଁମାନେ ହାତରେ ବେତ ଓ ଝଞ୍ଝର ଧରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକଠା ହେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମରଣହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତୋ ଧନୁରାସାଦ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଧନୁରାଦାଯୋଦ୍ଦଧାର
ତାପରେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଧନୁଷ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏହାକୁ ଛୁଇଁ, ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ତାଣିଲେ।
ତଦାଦାନସମଯେ ସର୍ଵ ଏଵୈତ୍ଯ ସହାସମୂଚୁଃ ଅତ୍ର ଭଗ୍ନା ମହାରଥା ଇତି
ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇବା ବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ହସିଲେ, କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ହାରିଗଲେ।'
ଅଥ ସ ରାମୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାସ୍ଥାନମଵନମଯ୍ଯ ଧନୁଷି ଜାନୁଂ କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଯମେକକରେଣୋତ୍ପାଦଯନ୍କୋଟ୍ଯାମନାମଯତ୍
ତାପରେ ରାମ ଧନୁଷର ତାର ଲଗାଇବା ସ୍ଥାନକୁ ଧନୁଷରେ ରଖି, ଜାଙ୍ଘା ଧନୁଷରେ ରଖି, ଏକ ହାତରେ ତାର ଲଗାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ତାଣିଲେ।
ଅଥସଜ୍ଜୀକୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତାଂଗୁଲଯୋଽଭଵନ୍
ତାପରେ ଏହାକୁ ସଜାଇ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଆଂଗୁଠି ନାକର ଟିପରେ ରଖିଲେ।
ରାମୋଽପି ଜ୍ଯାମନ୍ଵନାଦଯତ୍ । ତେନ ନାଦେନ ସର୍ଵେଷାଂ ମନାଂସି କ୍ଷୁଭିତାନ୍ଯାସନ୍
ରାମ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷର ତାର ଝଙ୍କାର କରିଲେ; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ରାମେଣସଜ୍ଯିତଂ ଧନୁରିତି ସର୍ଵତ୍ର ଵାଦଃ ସଂଜାତଃ
ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି କଥା ଚାଲିଗଲା, 'ରାମ ଧନୁଷକୁ ସଜାଇଛନ୍ତି।'
ଜନକୋଽପି ସୀତାଂ ରାମାଯ ଦଦୌ ରାଜଭିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ତାନ୍ନିର୍ଜ୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵପୁରୀମାଗାତ୍
ଜନକ ଶୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେମାନେ ଜିତି, ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥୈକଦା ଦଶରଥୋ ରାମଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଭିଷିଚ୍ଯ ସୁଖୀ ବଭୂଵ ସର୍ଵପ୍ରଜାରଂଜନାଚ୍ଚ ରାମୋ ରାଜାନୁମତ ଇତି ସର୍ଵପ୍ରଜାଵାଦୋଽଭୂତ୍
ତାପରେ ଗୋଟେ ଦିନ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ରୂପେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ରାମ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ଚାଲିଲା, 'ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମୋଦିତ।'
ଅଥ କୈକଯଦେଶାଧିପତିତନଯା ସୁଵେଷା ରାମଂ ରାଜାନମସହମାନା ରାଜାନମୁଵାଚ ମମ ଵରଦାନାଵସର ଇତି ରାଜାଚିଂତଯତ୍କିଂ ଦେଯମିତି
ତାପରେ କୈକୟ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ହେବା ଦେଖି ଅସହ୍ୟ ହେଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ମାଗିଥିବା ବର ପୂରଣ କରିବା ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି ।' ରାଜା ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କଣ ଦେଉଁ?'
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଚତୁର୍ଦଶଵର୍ଷାଣି ରାମୋ ଵନଂ ଵିଶତୁ ପାଲଯତୁ ରାଜ୍ଯଂ ଭରତଃ
ରାଣୀ କହିଲେ, 'ଚୌଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତୁ ।'
ରାଜାନୃତଵଚନଦୋଷଭଯାତ୍କଥଂକଥମପି ସ୍ଵୀଚକାର
ରାଜା ନିଜ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଭୟରେ, କିପରି ହେଉନାହେଉ, ସେଠି ରାଣୀଙ୍କ ଆବଦ୍ଧକୁ ମନେ ମନେ ମାନିଲେ ।
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠଂ ଭାଵିତଯାଵୋଚତ ରାମୋ ଵନାଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ଅସ୍ଯ କିଂଵା ଭଵେଦିତି ଵିଚାର୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭଂ ବ୍ରୂହି
ତାପରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ଏହାର ଫଳ କ’ଣ ହେବ? ଭଲ କି ଖରାପ, ଭାବି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।'
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵିଚାର୍ଯ ସହର୍ଷଂ ରାଜାନମୁଵାଚ
ବଶିଷ୍ଠ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଗତ୍ଵା ଵନଂ ନିଖିଲଦାନଵଵୀରହଂତା ଶଂଭୋରନେକଵିଧପୂଜନମାତନୋତି । ସୀତାଵିଯୋଗରୁଷିତଃ କପିସେନଯା ଚ ତୀର୍ତ୍ଵୋଦଧିଂ ଦଶମୁଖଂ ଚ ନିହଂତି ରାମଃ
‘ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବେ, ଶିବଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ପୂଜା କରିବେ । ସୀତାଙ୍କ ଦୂରତ୍ୱରେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅଟିଯିବେ ଏବଂ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ ।’