ଅଥ ପାଦସଂଚାରିଣଂ ବାଲଚଂଦ୍ର ସଂକାଶଦର୍ଶନଂ ବିଂବାଧରମୁନ୍ନତତିଲପ୍ରସୂନନାସଂ ପୁରଶ୍ଚୂଲିକାଲଂବମାନ-ରତ୍ନପତ୍ରକଂ ଶ୍ରଵଣଲୋଲଲଂବମାନକୁଂଡଲଂ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଚଲିତ ସ୍ଥୂଲମୁକ୍ତାହାରଂ ଵିଲସତ୍କାର୍ତସ୍ଵରୋ ବ-ହ୍ଵଲଯଂ ସିଂଜନ୍ମଣିକଂକଣରତ୍ନାଂଗୁଲୀଯକଂ ହେମମଣିରଚିତଶ୍ରୋଣିସୂତ୍ରଂ ସିଂଜନ୍ନନୂପୁରୋପଶୋଭିତପାଦମଂଗୁଲୀଯୋପଶୋଭିତପାଦମଧ୍ଯାଂଗୁଲୀଯକଂ ଵଜ୍ରାଂକୁଶସରୋଜଲାଂଛନଶୋଭିତୋରୁପାଦତଲଂ ତୂଣୀରସଦୃଶ ଜଂଘଂ କରିକରସଦୃଶୋରୁଂ ଵିସ୍ତୃତଜଘନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମଧ୍ଯଂଵର୍ତୁଲାଵର୍ତକଂ ଗଂଭୀରନାଭିମିଂଦ୍ରନୀଲଶିଲାଵିଶା-ଲ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଂ କଂବୁଗ୍ରୀଵଂଚଂଦ୍ରବିଂବସଦୃଶଵଦନମର୍ଦ୍ଧଚଂଦ୍ର ସଦୃଶଲଲାଟଂ ନୀଲକୁଟିଲକୁଂତଲଂ କ୍ରୋଡାସକ୍ତଂଧୂଲିଭିରାପାଂଡୁରଂ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମଦଲାରକ୍ତଵିଲୋଲଲୋଚନଂ ମହେଶ୍ଵରମିଵୋଦ୍ଧୂଲିତଭୂତିଂ ମହେଶ୍ଵରମିଵ ଦିଗଂବରଂ ରାମଂ କୁମାରଂ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷପରିପୂର୍ଣହୃଦଯଃ ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯ ଚୁଂବିତ୍ଵା ଵକ୍ଷସ୍ଯାଲିଲିଂଗ ଦୃଢମ୍
ପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାମଙ୍କ ଚାଲିଚଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୃଦୁ, ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ରୂପ, ବିମ୍ବଫଳ ପରି ଠୋଠ, ଉଚ୍ଚ ଓ ତିଲ ଫୁଲ ପରି ନାକ, ମୁଣ୍ଡରେ ମାଣିକ୍ୟ ତାଲି, କାନରେ ଝୁଲୁଥିବା ମଣିକ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ, ଛାତିରେ ମୋଟା ମୁକ୍ତା ହାର, ବାହୁରେ ସୁନା ବାହୁଡ଼ି, ହାତରେ ମଣିକ୍ୟ ଅଙ୍ଗୁଠି, କମରେ ସୁନା ଓ ମଣିକ୍ୟ ମିଶିତ ବେଳ୍ଟ, ପାଦରେ ଝୁଣ୍କା ନୂପୁର ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି, ପାଦତଳରେ ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ, ଉରୁ ଧନୁଷ ତୁଣୀ ପରି, ଗୋଡ଼ ହାତୀ ତୁଣ୍ଡ ପରି, ପଛ ଚଉଡ଼, କମର ସୁକୁମାର, ଗଭୀର ନାଭି, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପରି ଛାତି, ଶଂଖ ପରି ଗଳା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ପରି ମୁହଁ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି କପାଳ, କୁଞ୍ଚିତ କଳା କେଶ, ଖେଳିବା ଦ୍ୱାରା ଧୂଳିରେ ଧୂସର, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମଦଳ ପରି ଲାଲ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି, ଦିଗମ୍ବର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି କୁମାର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦଶରଥ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଚୁମ୍ବନ କରି, ଦୃଢ଼ଭାବେ ଛାତିରେ ଧରିଲେ।
ଅଥ କୁମାରୋପି ପାର୍ଶ୍ଵେନାସ୍ଯାଂକମାରୋପ୍ଯ କଲକଲିତଲୋଚନୋ ଯତ୍କିଂଚିଦୁଵାଚ
ତାପରେ ଏହି କୁମାର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ଗିଆ, ଆଙ୍କରେ ବସି, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କିଛି କଥା କହିଲେ।
ଯାଚମାନମିତସ୍ତତୋ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ତାତ ଗଚ୍ଛେଶଯେ ତାତ କ୍ରୀଡାମି ତାତେତ୍ଯାଦିପୁତ୍ରସୁଖମନୁଭୂଯାନୁଭୂଯ ନିର୍ଵୃତିଂ ଯଯୌ
ସେ ଏଠିଓଠି ଦେଖୁଥିଲେ, 'ତାତ, ମୁଁ ଶୋଇବି କି?', 'ତାତ, ମୁଁ ଖେଳିବି କି?' ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ, ପୁଅର ସୁଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ଓ ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଅଥ କଦାଚିଦ୍ଭୋକ୍ତୁମାଗତେ ରାଜନି ରାମଚଂଦ୍ରୋ ବାଲକ୍ରୀଡାସକ୍ତହୃଦଯୋ ବହୁକ୍ରୀଡନକରକମଲ ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଧାଵମାନୋ ନରପତିପୁରଃସ୍ଥିତମଣିଖଚିତସୁଵର୍ଣଭାଜନସ୍ଥମନ୍ନଂ ଵାମକରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ରାଜନି ଚିକ୍ଷେପ ଇଦମପି ରାଜା ସୁଖାଯ ମେନେ । ଏତାଦୃଶାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଚକାର ରାମଚଂଦ୍ରଃ
ଏକଥର ରାଜା ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ବାଳ୍ୟ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ରାମ, ହାତରେ ଅନେକ ଖେଳନା ନେଇ, ଦୌଡ଼ି ଆସି, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମଣିଖଚିତ ସୁନା ଥାଲିରୁ ବାମ ହାତରେ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ରାଜା ସୁଖ ଭାବିଲେ। ଏପରି ଅନେକ କାମ ରାମଚନ୍ଦ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଅଥ କଦାଚିତ୍କ୍ରୀଡମାନେ ରାମେ ଵାତ୍ଯା ରାମମପାତଯଦ୍ରାମଶ୍ଚ ରୁଦନ୍ନପତତ୍
ଏକଥର ରାମ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ତୀବ୍ର ପବନ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଭୂଇଁକୁ ଢେଲାଇଦେଲା, ରାମ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୋ ରାମମଗୃହ୍ଣାଦ୍ରାମଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ
ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମରାକ୍ଷସ ରାମଙ୍କୁ ଧରିଲା, ଏବଂ ରାମ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅଥ ସହଚରୋ ବାଲ ଇତସ୍ତତୋ ରୋରୂଯମାଣୋ ରାମଂ ତଥାଵିଧଂ ରାଜ୍ଞେ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତ୍
ତାପରେ, ରାମଙ୍କ ସହଚର ଏକ ଛୁଆ, ଏଦିକ ସେଦିକ କନ୍ଦି କନ୍ଦି ରାମଙ୍କ ଏହି ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲା।
ଅଥ ରାଜା ରାମମାଦାଯ ଵସିଷ୍ଠମାହ କିମିଦଂ ରାମସ୍ଯେତି ପପ୍ରଚ୍ଛ
ତାପରେ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥା କାହିଁକି ହେଲା?'
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭସ୍ମାଦାଯାଭିମଂତ୍ର୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଂ ମୋଚଯାମାସ
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଥୋଡ଼ା ଭସ୍ମ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ରାମଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମରାକ୍ଷସରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କୋ ଭଵାନିତି ସ ଚାହାହଂ ଵେଦଗର୍ଵିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବହୁଶଃ ପରଧନମପହୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୋ ଜାତୋ ମେ ନିଷ୍କୃତିଂ ଵିଚାରଯ
ସେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ଗର୍ବିତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରିଥିଲି, ତେଣୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେଇଯାଇଛି। ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, ଭାବିଦେଖ।'
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଇଦାନୀମିତଃ ପରମେକଵର୍ଷଶତୋପଭୋଗ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସତ୍ଵଂ ନରକଂ ଭାଗୀରଥୀସ୍ନାନମେକଂ ଶିଵାଯ ବିଲ୍ଵପତ୍ରଶତଂ ସମର୍ପ୍ଯ ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପାପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତୋ ଭଵସୀତି
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— 'ଏବେ ତୁମେ ଏଠାରୁ ଏକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରୂପରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡିବ। ତାପରେ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କର, ଶିବଙ୍କୁ ଶତଟି ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦିଅ, ପୁନି ସ୍ନାନ କର। ଏହା ପରେ ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।'
କଦାଚିତ୍ତାଦୃଶଂ କୃତପୁଣ୍ଯଂ ତଵ ପଦଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତଦୁପରିଶିଷ୍ଟାଂ ଗତିଂ ଭଜେତି ଵସିଷ୍ଠଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୋ ଵସିଷ୍ଠୋପଦିଷ୍ଟପୁଣ୍ଯଵଶାଦ୍ଦିଵ୍ଯଶରୀରୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜଗାମ
କେବେ କେବେ ଏପରି ପୁଣ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମୁଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ପରେ ସେମାନେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ଗତି ପାଆନ୍ତି। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ବଶିଷ୍ଠ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲା, ନମସ୍କାର କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲା।
ଅଥ ରାମଂ ପ୍ରାପ୍ତେକାଲେ ଉପନୀଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵେଦାନଧ୍ଯାପଯାମାସ ଷଡଂଗାନି ମୀମାଂସାଦ୍ଵଯଂ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚାଧ୍ଯାପଯାମାସ
ତାପରେ ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ବଶିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରାଇ, ବେଦ, ଛଅଟି ବେଦାଙ୍ଗ, ଦୁଇଟି ମୀମାଂସା ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ।
ଅଥ ଧନୁର୍ଵେଦମାଯୁର୍ଵେଦଂ ଭରତ ଗାଂଧର୍ଵ ଵାସ୍ତୁ ଶାକୁନ ଵିଵିଧଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଆୟୁର୍ବେଦ, ଭାରତଙ୍କ ନୃତ୍ୟକଳା, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଡ଼ି ତିଆରି କଳା, ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାଶୁଭ ଜଣା କଳା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧ ଶିକ୍ଷା ଶିଖାଇଲେ।
ଅଥ ଵିଵାହଂ କର୍ତୁକାମେନ ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେ ନାନାନାଦେଶଜନପତୀନ୍ପ୍ରତି ଦୂତାଃ ପ୍ରେରିତାଃ
ତାପରେ ବିବାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ରାଜା ଦଶରଥ ନାନା ଦେଶ ଓ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ।
ଅଥ କଶ୍ଚିଚ୍ଛୀଘ୍ରମାଗତ୍ଯ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରେ କେହି ଜଣେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ରାଜନ୍ଵିଦର୍ଭଦେଶାଧିପତିର୍ଵିଦେହୋନାମ ରାଜା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ଵୈଦେହୀ ହୋମଲବ୍ଧାରୂପେଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀସମା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନା ରାମଯୋଗ୍ଯା ଵିଦ୍ଯତେ ସ ଚ ତାଂ ଦାତୁଂ ରାଜା ରାମାଯୋଦ୍ଯତଃ ତଦ୍ଗମ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରମିତି
ରାଜାନ୍, ବିଦର୍ଭ ଦେଶର ଶାସକ ହେଉଛନ୍ତି ବିଦେହ ନାମକ ରାଜା। ତାଙ୍କର ଝିଅ ହେଉଛନ୍ତି ବୈଦେହୀ, ଯିଏ ହୋମ କରି ପାଇଯାଇଛନ୍ତି, ରୂପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେହି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ବାଲିକାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଲ୍ଲତାଂଶୁଶୋଧିତଗାତ୍ରଯଷ୍ଟଯ ଉଦ୍ଭିନ୍ନକୁଚକମଲକୁଡ୍ମଲଵିଵିଧହାରୋପଶୋଭିଵକ୍ଷସୋ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଭାଷିଣ୍ଯୋଽତିଚପଲମୃଦୁଗତଯୋ ଵୃଦ୍ଧଵନିତାଶ୍ଚାଗଚ୍ଛନ୍
ଯୁବତୀମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ ଲତା ପରି ଚମକୁଥିବା ଶରୀର ନେଇ, ଷ୍ଠନ ମୁକୁଳ ପରି ଉଦ୍ଭିନ୍ନ, ନାନା ମଣି ମାଳା ଲଗାଇ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ କଥା କହୁଥିଲେ, ଚଳା ମୃଦୁ ଓ ଚପଳ । ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ ।
ଅଥାଭିକଲନାର୍ଥଂ ଵିଲାସିନ୍ଯୋ ନିଶାଦୂର୍ଵାକ୍ଷତାମଂତ୍ରମଂଗଲକଜ୍ଜଲିତକୈଶିକଧମିଲ୍ଲଲତାଗ୍ରଂଥି-ତ ଜଟୋପଶୋଭିତ ସୀମଂତଶୀର୍ଷଶୋଭିତନାସାମୁଖଵିଚିତ୍ରାଭରଣାର୍ହଣହେମପାତ୍ରାଵସ୍ଥିତାଜ୍ଯଗୁଗ୍ଗଲୁ ଫଲାଦିସୌଭାଗ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯମୁଦ୍ଵହଂତୀଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିରନ୍ଯୈରପିଶୋଭିତଜନୈଃ ସ ରାଜା ନିର୍ଜଗାମ
ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ରୂପବତୀ ନାରୀମାନେ ହଳଦୀ, ଚାଉଳ ଓ ଦୁର୍ବା ଗ୍ରାସରେ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଚୁଲିକୁ ଫୁଲରେ ସଜାଇ, ମୁହଁ ଓ ନାକରେ ବିଭିନ୍ନ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ସୁନା ଭାଣ୍ଡାରେ ଘିଅ, ଧୂପ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀ ଭରି ନେଇ, ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ବାହାର କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତଦାନୀଂ ମଂଗଲତୁର୍ଯଘୋଷାଦେଵ ଦୁଂଦୁଭିଭେରୀନିଃସାଣମର୍ଦଲଶଂଖାଦିନାଦାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵୁଃ
ସେ ସମୟରେ ଶୁଭ ତୁରୀ, ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଞ୍ଜ, ଶଂଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ଗାଯକାଶ୍ଚ ମଂଗଲାନି ଜଗୁଃ
ଗାୟକମାନେ ଶୁଭ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ମଂଗଲଵେଦଵାକ୍ଯାନୁପାଠେନ ଵୈଦିକାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । କୁଲପାଠକା ଭେରୀଘୋଷେଣ କୃତ୍ସ୍ନମାକାଶମାପୂରଯନ୍
ବେଦପାଠକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଭ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ଏବଂ କୁଳପାଠକମାନେ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ସହିତ ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ।
ଅଥାନ୍ଯୋନ୍ଯାକ୍ଷତପୂର୍ଵମଂଗୀକୁର୍ଵଂତଃ ସୂତବଂଦିଜନାଦିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନାଃ ପୁରଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ସୂତ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିଦେହନଗରାତ୍ପଶ୍ଚିମଭାଗେ ନିର୍ମିତଂ ମଂଦିରଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରଵିଵେଶ
ଵିଦେହନଗରର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନିର୍ମିତ ମହଳକୁ ଦଶରଥ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଵଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ଭଵନଂ ଵିଵିଶୁଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ନାରଦୋ ମିଥିଲାଂ ତଦାନୀମେଵାଗଚ୍ଛତ୍
ଏହି ସମୟରେ ନାରଦ ମିଥିଲାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଦେହୋଽପି ଦେଵର୍ଷିମଭିପୂଜ୍ଯ ସ୍ଵାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋଜନଂ କାରଯିତ୍ଵା। ସୁଖାସୀନାଯ ମୁନଯେ ସଘନସାରଂ ତାଂବୂଲଂ ଦତ୍ଵା ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତ୍
ଵିଦେହ ଦେବଋଷିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ସ୍ବାଗତ କରି, ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ମୁନିଙ୍କୁ ସୁବିଧାଜନକ ଭାବେ ବସାଇ, ଘନ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ ଏକ ଅନୁରୋଧ ରଖିଲେ।
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠାଦୀନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ତେ ଚ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତାଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଗ୍ନଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯାଯୋଧ୍ଯାମେତ୍ଯ ରାଜାନମୁକ୍ତ୍ଵା ରାମସହିତାଃ ପୃଥିଵୀପତିସମେତାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିଵିଧ କରି ତୁରଗ ଶକଟ ଶିବିକାଂଦୋଲିକାଭିରତିସୁଭଗରୂପଭୋଗଵିଲାସକ୍ରିଯାନିପୁଣା ଵିଦିତଵିଵିଧଚେଷ୍ଟାଗଂଧର୍ଵାଃ କାମଶାସ୍ତ୍ରସୁକୁଶଲାଃ ମୃଦୁକଠିନପୃଥୁପଯୋଧରାସନ୍ନ କଂଠାଃ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଲଲାଟବିଂବଦଶନଚ୍ଛଦମୁଖପଂକଜାଃ କୁଟିଲକୁଂତଲଦୀର୍ଘକେଶଧମ୍ମିଲ୍ଲାଃ କନକପତ୍ରକର୍ଣାଃ ସ୍ନାନଚେଷ୍ଟଯୋତ୍ଥିତରୋମଶୋଭିତ ଜପାକୁସୁମରକ୍ତଦଶନା ଵିଶଦଵିସ୍ଫୁରଚ୍ଛଫରୀଲୋଚନାଃ ଶୁକ୍ତିକାସଦୃଶଶ୍ରଵଣାଃ ନକ୍ଷତ୍ରସଦୃଶସ୍ଥୂଲମୁକ୍ତାଫଲୋପଶୋଭିତନାସାପୁଟା ମୁକୁରସଦୃଶକପୋଲାସ୍ତିଲପ୍ରସୂନନାସିକା ଆନମ୍ରମଧ୍ଯପ୍ରଦେଶଚୂଚୁକା ଇଂଦ୍ରଗୋପପ୍ରତୀକାଶାଧରପୁଟଦଶନକ୍ଷତାଃ ସମଦୀର୍ଘକାଂଗପ୍ରଦର୍ଶନାସ୍ଥିତସର୍ଵପ୍ରଦେଶଵର୍ତୁଲା ନାତିମାଂସଲାଃ ପିଂଡକାଗ୍ରଂଥିନୀଵ୍ଯୋଵଲିତବାହୁମୂଲା ଅନତିଚିରକାଲୋତ୍ଥିତରୋମତଯା ହରିଦ୍ରା ଵର୍ଣତଯା ଚ କର୍ଣିକାରଦଲସଦୃଶବାହୁମୂଲା ମୃଦୁସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ତୁଲସୂକ୍ଷ୍ମମଧ୍ଯପ୍ରଦେଶାଃ କଠିନସ୍ଥୂଲଵର୍ତୁଲାମଗ୍ନଚୂଚୁକପରସ୍ପରସ୍ଥାନାକ୍ରମଣସ୍ପର୍ଦ୍ଧି ପଯୋଧରମଧ୍ଯଲବ୍ଧପଦକପଯୋଧରୋପରିଚଂଚଲଵିଵିଧମଣିମଯ ହାରୋପଶୋଭିତ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲାଃ ପଯୋଧରପରିତୋ ଲବ୍ଧପଦତଯା ତରୁଣଦୃଷ୍ଟିପରମ୍ପରତଯା ଅସମାନଯାନାଭିକୂପୋପରିତନ ରୋମରାଜ୍ଯୋପଶୋଭିତୋଦରପ୍ରଦେଶା ଭଜ୍ଯମାନ ମଧ୍ଯସ୍ଥଲୀକରଣଏଵ ଵଲୀତ୍ରଯୋପଶୋଭିତ ମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମଧ୍ଯାଃ କରିକରୋପମଜଘନପ୍ରଦେଶା ଅରୋମସଦୃଶମୃଦୁସ୍ନିଗ୍ଧାମଲା ସମଜାନ୍ଵ୍ଯଃ କଦଲୀସ୍ତଂଭସଂନିଭୋରୁଯୁଗଲା ଆମଗ୍ନଜାନୁକୃଶକୁଶଵର୍ତୁଲପିଂଡିକାରହିତଜଂଘା ଆମଗ୍ନଗୁଲ୍ଫା ଆସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ନିଗ୍ଧା ଦୀର୍ଘଦୀର୍ଘାଂଗୁଲୀ ପାଦାନୂପୁରରଵାହ୍ଵଯମାନମଦନା ହଂସମତଂଗଜଗମନା ଦକ୍ଷିଣାଂଗୁଷ୍ଠସ୍ପର୍ଶିକଚ୍ଛାଗ୍ରା ଉପରିକଚ୍ଛଂ ନୀଵୀଂ କୃତ୍ଵା କରଦ୍ଵଯଯୁତା ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରଦେଶକଂଠମପ୍ରାଵୃତ୍ଯା ପରଵସନପରିଭାଗା ଵୃତସ୍ତନଵସନା ପରଭାଗେ ଵାମାଂସ ଏଵ ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ଵଗତେନ ଦଶାଭାଗେନ ନାଭିପ୍ରାଂତେନ ପ୍ରଵେଶିତୋପଶୋଭିତଗାତ୍ରଯଷ୍ଟଯୋ ଯୋଷିତୋ ଵିଵାହମଂଗଲକର୍ମକରଣାଯାନେକଶ ଆଗଚ୍ଛନ୍
ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ପଠାଯିଲେ । ସେମାନେ ଗିଏ, ସେଠାରେ ଯାଇ ସେଉଁଠି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ । ତାପରେ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ । ସେମାନେ ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ, ପାଳକି, ଡୋଲା ଓ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାସୀ-ଦାସମାନେ ସହିତ ଯାଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଭୋଗ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନାନା କଳା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଚଳାପାଇଁ ଜଣା, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ । ସେମାନଙ୍କ ଅଂଗ ମୃଦୁ, ଦୃଢ଼ ଓ ପ୍ରସ୍ଥୁତ, ଗଳା ଶୁକ୍ଳ ଓ ଶୁଭ୍ର, ଲଳାଟ ଚଉଡ଼ା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମୁହଁ ପଦ୍ମପରି, ଦାନ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର । କେଶ ଗୁଞ୍ଜା ଓ ଦୀର୍ଘ, ଚୁଟିରେ ଗଠିଥିବା, କଣରେ ସୁବৰ্ণ ତାଲି । ସ୍ନାନ କରି ଶରୀର ଚମକୁଥିବା, ଠୋଡ଼ ଜପା ଫୁଲ ପରି ଲାଲ, ଚକ୍ଷୁ ଚଫରୀ ମାଛ ପରି ଚମକୁଥିବା, କାନ ଶଙ୍ଖ ପରି, ନାକରେ ବଡ଼ ମୁକ୍ତା ଲଗାଇ ତାରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଗାଲ ଆଇନା ପରି, ନାକ ତିଳ ଫୁଲ ପରି । ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଅଳ୍ପ ଭଙ୍ଗି, ଅଧର ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପରି, ଦୀର୍ଘ ଅଂଗ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ଶରୀର ଗୋଲା ଓ ଦୃଢ଼, ଅତି ମାଂସଳ ନୁହେଁ । ବାହୁ ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ପରି, ଅଳ୍ପ ଦିନର ରୋମ ଦେଖିବାକୁ ହଳଦୀ ଫୁଲ ପରି, ବାହୁ ମୃଦୁ, ଚମକୁଥିବା, ଗୋଲା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ । ଷ୍ଠନ ଦୃଢ଼, ଚଉଡ଼ା ଓ ନିକଟ, ନାନା ମଣି ମାଳା ଲଗାଇ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, ଷ୍ଠନ ଉପରେ ତରୁଣ ଦୃଷ୍ଟିର ଚିହ୍ନ । ଉଦର ରୋମ ରାଜି ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, କମର ମୁଷ୍ଟିରେ ଧରିବା ପରି ଶୁକ୍ଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ । ଜଘନ ମଧ୍ୟ ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ପରି, ଉରୁ ମୃଦୁ, ଚମକୁଥିବା, ଅମଳ । ଗୁଡ଼ି ଏକା, କଦଳୀ ଟାଣ୍ଡ ପରି ଉରୁ ଯୁଗଳ, ଗୁଡ଼ି ଦୃଢ଼ ଓ ଗୋଲା, ଗୋଡ଼ ଦୀର୍ଘ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ । ପାଦ ମୃଦୁ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ହଂସ ଓ ହାତୀ ପରି ଚାଲିଥିବା । ଡାହାଣ ଅଂଗୁଠି ଦେଇ ଭୂମି ଛୁଇଁ, ଉପର କାଚ୍ଛା ନୀବୀ ଗଠି, ଦୁଇ ହାତରେ ବସ୍ତ୍ର ଧରି, ଉପର ଅଂଶ ଖୋଲା, ତଳ ଅଂଶ ଷ୍ଠନ ଲୁଚାଇ, ଶରୀର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ । ଏପରି ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀ ମଙ୍ଗଳ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ ।
ଅଥ ଵିଦେହେ ପୁରତଃ କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ଚୂତଵନିକାଯାଂ ଵିଵିଧଵିଟପଵିସ୍ତରପ୍ରଦେଶଵିଵିଧଵିହଂଗକୂଜିତା-କର୍ଣନଦତ୍ତକର୍ଣଵନହରିଣଶାଵଵତ୍ଯାଂ ମହାରଜତନିର୍ମିତୋଚ୍ଚନୀଚପ୍ରାସାଦୋପଶୋଭିତପ୍ରଦେଶଵିଵିଧଵିହଂଗାଯାଂ ହେମଵଲ୍କଲସଂଵୀତଭସିତୋ-ଦ୍ଧୂଲିତଶରୀରଜଟିଲମୁନିଗଣଧ୍ଯାନୋପାସନୋପଶୋଭିତଵୃକ୍ଷମାଲାଯାଂ ଵିଵିଧଵିଦ୍ଯଧରଵଧୂପଯୋଧରଭାରାଭିଭୂତଵିଚରିତତରଂଗସରସୀଯୁତାଯାଂ ସରସ୍ତୀରମିଲିତସୈରଂଧ୍ରୀଯୁଵତିଭିରାହୂଯମାନ ତରୁଣଜନାଯାଂ ନାନାଵର୍ଣକୁସୁମସୌରଭଵାସିତାଶେଷପ୍ରଦେଶାଯାମିତସ୍ତତୋ ରିରଂସଯା ପ୍ରଦର୍ଶିତସ୍ଫାରଶଫରୀଵିଲୋଚନତରଲଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଭାଵିଲସିତଶରୀରଵେଶ୍ଯାଜନାଯାଂ ଵିଵିଧାଶ୍ଚର୍ଯଯୁତାଯାଂ ଦଶରଥଃ ସାମାତ୍ଯପୁରୋହିତାଭିରାମରାମାଦିପୁତ୍ରସହିତଃ ସୁଖମୁଵାସ
ତାପରେ ବିଦେହ ନଗର ନିକଟରେ, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ, ଅନେକ ଆମ୍ବ ବନରେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହାରେ ଭରି, ମରା ଶାବ ମନ ଦେଇ ଶୁଣୁଥିବା, ରୂପାରେ ତିଆରି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦେଉଳ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, ହେମବଲ୍କଳ ଓ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଜଳାଶୟରେ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କ ଷ୍ଠନ ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଚାଲି, ତୀରରେ ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ନାନା ରଙ୍ଗ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ଭରି, ଏଠାଠି ଚମକୁଥିବା ଶରୀର ଓ ତରଳ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଚାଳିଥିବା ବେଶ୍ୟାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି । ଏଠି ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ରାମ ଆଦି ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ ।
ଅଥ ଵୈଦେହୋଽପି ମିଥିଲାଂ ନାନାପତାକୋପଶୋଭିତାଂ ଵିଵିଧପ୍ରାସାଦଗୋପୁରୋଦ୍ଯାନଦେଵତାଯତନୋପଶୋଭିତାମନ୍ଯୋନ୍ଯକେଲିଚତୁରଯୁଵତିଜନାନୁକୀର୍ଣାମୁଶୀରଵିରଚିତମହାପ୍ରପାଂ ସୁକେଲୀଜନୋପଶୋଭିତଵିଶିଖାଂ । ଵିଵିଧପଣ୍ଯୋପଶୋଭିତରଥ୍ଯାଂ ତତ୍ରତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଘୋଷଶୋଭିତମଠାଂ ପ୍ରତିମଂଦିରଂ ମୀମାଂସାଦିଵ୍ଯାଖ୍ଯାନସଂପାଦି ସାମାଧ୍ଯଯନାଂ ସୁପୁଣ୍ଯହଵିର୍ଗଂଧସାମାଦିସ୍ଵରପଦକ୍ରମଶ୍ରୁତିବ୍ରାହ୍ମଣଵାଟିକାମନେକପରିଵୃଢମଂଦିରପ୍ରଵେଶନିଷ୍କ୍ରୀତାଗୁରୁକୁଂକୁମାଧ୍ଵର୍ଯ୍ଯୁଵେଷାଂ ମୃଦୁଲଵସନ ତାଂବୂଲ ରକ୍ତଦଂତଚ୍ଛଦକାମିନୀମୃଦୁଵଚନକଠିନଵଚନକରସଂଜ୍ଞାନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରତିଵଚନଵିଵିଧୋପାଯନା ହରଣକରଜନୋପଶୋଭିତାଂ ମୃଦୁଧଵଲଜଘନପରିଵୀତଵସ୍ତ୍ରୋପରିଭାଗେନ ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ତୁଲପରସ୍ପରସଂଘର୍ଷପଯୋଧରମଧ୍ଯପ୍ରଦେଶୋପଶୋଭିତ ଵାମାଂସକଂଦୋପଶୋଭିତଵନିତାଂ ଵିଵିଧମୁକ୍ତାହାରଜପାସଂକାଶଦଶନଚ୍ଛଦ ମଂଦହାସମାଲାକାରସହସ୍ରୋପଶୋଭିତାଂ ପୁଣ୍ଯାସଵସାଧନମଂଦିରାଂ ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଚିତ୍ରତୋରଣାଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଵୀଥିକାଂ ତତ୍ରତତ୍ର ସ୍ଥାପିତକଲ୍ପପାଦପାଂ ରଂଭାଵିଭୂଷିତଦ୍ଵାରାଂ ପୁରୀଂ ଶୋଭିତାଂ ଶୋଭଯାମାସ
ତାପରେ ବିଦେହ ରାଜା ମିଥିଲାକୁ ନାନା ପତାକାରେ ଶୋଭିତ କରିଲେ । ନାନା ପ୍ରାସାଦ, ଗୋପୁର, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଦେବତା ଦେଉଳରେ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, ଚତୁର ଯୁବତୀମାନେ ଭରିଥିବା, ଉଶୀର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମହାପ୍ରପା, ଶୁଭ୍ର ଜଘନ ଉପରେ ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ର ଲଗାଇ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା ମହିଳାମାନେ, ନାନା ସାମଗ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ରାସ୍ତା, ଏଠାଠି ବ୍ରହ୍ମଘୋଷରେ ଶୋଭିତ ମଠ, ଦେଉଳ, ମୀମାଂସା ଓ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପଠାଯାଉଥିବା ପାଠଶାଳା, ସାମବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରୁତି ପଠୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଘୃତ ଓ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଘର, ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ର ଲଗାଇ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା ମହିଳାମାନେ, ତାମ୍ବୁଳ ଖାଇ ଠୋଡ଼ ଲାଲ ହୋଇଥିବା, ମୃଦୁ ଓ କଠିନ କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାରେ ଚତୁର, ନାନା ଉପାୟନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଷ୍ଠନ ମୃଦୁ ଓ ଗୋଲା, ବାମ ଅଂଶ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ଜପା ଫୁଲ ପରି ଠୋଡ଼, ମନ୍ଦ ହାସର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ପୁଣ୍ୟ ମଦ ଘର, ଏଠାଠି ଚମତ୍କାର ତୋରଣ, ଶୁଭ୍ର ରାସ୍ତା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଲଗାଇ ଦ୍ୱାର ଶୋଭିତ । ଏପରି ମିଥିଲା ନଗରକୁ ଶୋଭା ଦେଲେ ।