ଯୋ ମହାଭାରତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯତି ପଠେଚ୍ଚ ଵା । ସ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଧିକୋ ଵିପ୍ରସ୍ତାରଯେଚ୍ଚୈଵ ମାନଵାନ୍
ଯିଏ ସଦା ମହାଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଵ୍ଯାକରୋତି ଚ ପର୍ଵୈକଂ ସର୍ଵାଣି କତିଚିତ୍ତୁ ଵା । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ହଵ୍ଯେ କଵ୍ଯେ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଯଦିଓ ସେ ଏକ ପର୍ବ କିମ୍ବା କିଛି ଅଂଶ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ହବି କବିତାରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହୁଏ।
ତମେଵ ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ତମେଵାର୍ହଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ତମେଵ ଭୋଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍
ଏହି ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ସେଠିକି ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦିନେଦିନେ ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୂଜାଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନସମଯେ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯୋଽଥ ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିମାର୍ଗତଃ
ତାଙ୍କ ପୂଜାର ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଦିପର୍ଵସମାପ୍ତୌ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଦଦେତ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ସଭାପର୍ଵଣି ଵାସସୀ
ଆଦି ପର୍ବ ଶେଷରେ ତିନିଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ସଭା ପର୍ବରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଆନୁଶାସନିକାରଣ୍ଯସ୍ଵର୍ଗାରୋହେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ଆଦିପର୍ଵଣି ପୂଜା ଯା ସା ପୂଜା ନୃପପୁଂଗଵ
ଅନୁଶାସନ, ଆରଣ୍ୟକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବରେ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଦି ପର୍ବରେ ଯେପରି ପୂଜା ହୁଏ, ସେଇପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ଣାଶ୍ଵମେଧଵୈରାଟଶଲ୍ଯଦ୍ରୋଣେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଷ୍କଦ୍ଵଯମଥାପି ଵା
କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ବିରାଟ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ, ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ନିଷ୍କ ଦେବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଦ୍ରପର୍ଵସ୍ଵଥାନ୍ଯେଷୁ ନିଷ୍କାଵଥ ସମାନଯେତ୍ । ହରିଵଂଶେ ସନିଷ୍କଂ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରତ୍ରିତଯମେଵ ତୁ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ପର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁଠି, ଏକ ନିଷ୍କ ଦେବା ଉଚିତ; ହରିବଂଶରେ ଏକ ନିଷ୍କ ସହିତ ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଭାରତସ୍ଯାଖିଲସ୍ଯୈଵ ସମାପ୍ତୌ କ୍ଷେତ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ । ରାମାଯଣସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣେ କାଂଡେକାଂଡେ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ମହାଭାରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଠ ଶେଷରେ ଭୂମି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ରାମାୟଣର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାଣ୍ଡ ଶେଷରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ପର୍ଯାପ୍ତମଥଵା ସୁଵର୍ଣମପି ଦାପଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁର୍ଗୁରୁଵାକ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵକଲ୍ମଷନାଶନଃ
ଯଦି ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନ ଥାଏ, ତେବେ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ; ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାର ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅର୍ଥୋଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଶ୍ରଵଣତଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧଯଂତି ଚ ସୁବୁଦ୍ଧଯଃ
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧନ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନାଂ ସର୍ଵେଷାମପି ନାଶନମ୍ । ଏକେନ ଶ୍ରଵଣେନାସ୍ଯ କିଂ ନରୈର୍ନ ଶ୍ରୁତଂ ଭୁଵି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପ ଏହା ଶୁଣିଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି ଗଥା ଏକଥର ଶୁଣିଲେ, ପୃଥିବୀରେ କ'ଣ ଅଶୁଣା ରହିଯାଏ?
ଯାନଵସୁସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯୈର୍ନିତ୍ଯମେନଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାରଂ ଯତଃ ପାପସଂଦୋହସ୍ଯ ଵିନାଶନମ୍
ଯାନ, ଗୋଧନ, ସୁନା ଓ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସେଉଁଠି ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଜଣେ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ପୁରାଣାନି ମୁନିପ୍ରୋକ୍ତାନି ତାନ୍ଯପି । ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ପାପନାଶାଯ ଵକ୍ତୁଶ୍ଚାପି ଵିଶେଷତଃ
ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଓ ବିଶେଷକରି ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରଙ୍କ ପାଇଁ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵପୁରାଣାନି ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତଯେତ୍ । ଶୃଣୋତି ଵା ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଚିତ୍ତଚ୍ଛେଦଃ କଦାଚନ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ସମସ୍ତ ଛତ୍ତିଶଟି ପୁରାଣ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପାଦ୍ମମୁଚ୍ଯତେ । ତୃତୀଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥଂ ଶୈଵମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ପ୍ରଥମ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଦ୍ୱିତୀୟ, ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ ତୃତୀୟ ଏବଂ ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଥ ଭାଗଵତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଂଚମଂ ଷଷ୍ଠମୁଚ୍ଯତେ । ଭଵିଷ୍ଯଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ ସପ୍ତମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ତାପରେ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ପଞ୍ଚମ, ଭବିଷ୍ୟତ ପୁରାଣ ଷଷ୍ଠ, ନାରଦୀୟ ପୁରାଣ ସପ୍ତମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ମାର୍କଂଡେଯମିତି ପ୍ରୋକ୍ତମଷ୍ଟମଂ ନଵମଂ ତଥା । ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତଂ ଦଶମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ ଅଷ୍ଟମ, ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ନବମ, ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଦଶମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଲୈଂଗଂ ଚ ଵାମନଂ ଚୈଵ ସ୍କାଂଦଂ ମାତ୍ସ୍ଯମଥୈଵ ଚ । କୌର୍ମଂ ଵାରାହମୁଦିତଂ ଗାରୁଡଂ ଵାଥ କୀର୍ତିତମ୍
ଲିଙ୍ଗ, ବାମନ, ସ୍କନ୍ଦ, ମାତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବାରାହ ଓ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡମିତ୍ଯଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ତଥା ଚୋପପୁରାଣାନି କଥଯିଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଏହିପରି ଅଠାରଟି ପୁରାଣ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଉପପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଆଦ୍ଯଂ ସନତ୍କୁମାରାଖ୍ଯଂ ନାରସିଂହମତଃ ପରମ୍ । ତୃତୀଯମାଂଡମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦୌର୍ଵାସସମଥୈଵ ଚ
ପ୍ରଥମ ପୁରାଣ ସନତ୍କୁମାର ନାମରେ ଜଣାଶୁଅ, ତାପରେ ନରସିଂହ ପୁରାଣ। ତୃତୀୟ ଆଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଓ ଦୌର୍ବାସ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ନାରଦୀଯମଥାନ୍ଯଂ ଚ କାପିଲଂ ମାନଵଂ ତଥା । ତଦ୍ଵଦୌଶନସ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ତାପରେ ନାରଦ ପୁରାଣ, ଏକ ଅନ୍ୟ ପୁରାଣ, କାପିଳ ପୁରାଣ ଓ ମାନବ ପୁରାଣ ଅଛି। ଉଶନାସଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ପରେ ଅଛି।
ଵାରୁଣଂ କାଲିକାହ୍ଵାନଂ ମାହେଶଂ ସାଂବମେଵ ଚ । ସୌରଂ ପାରାଶରଂ ଚୈଵ ମାରୀଚଂ ଭାର୍ଗଵାହ୍ଵଯମ୍
ବାରୁଣ ପୁରାଣ, କାଳିକା ନାମରେ ଜଣାଶୁଅ, ମାହେଶ ପୁରାଣ, ସାମ୍ବ ପୁରାଣ, ସୌର ପୁରାଣ, ପାରାଶର ପୁରାଣ, ମାରୀଚ ପୁରାଣ ଓ ଭାର୍ଗବ ପୁରାଣ ଅଛି।
କୌମାରଂ ଚ ପୁରାଣାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଷ୍ଟ ଵୈ ଦଶ । ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନାଂ ଵ୍ଯାକର୍ତା ତୁ ଭଵେନ୍ମନୁଃ
କୌମାର ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏପରି ମୋଟେ ଏଠାରେ ଅଠର ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି। ଏଠି ଅଠର ପୁରାଣର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର ମନୁ ଅଟୁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦେ ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ଯକଥନଂନାମ ପଂଚଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦରେ ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥାନାମକ ଏକ ଶତ ପ୍ରଞ୍ଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକର୍ମକ୍ରିଯତାମିତି ରାମୋ ମୁନିମାଚଷ୍ଟାଯମ୍ । ଉଷ୍ଣଦ୍ଯୁତିରପ୍ଯସ୍ତମୁପୈତି ଦ୍ଵିଜକୁଲମେତନ୍ନୀଡମୁପୈତି
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ରାମ ମୁନିଙ୍କୁ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବା ବିଷୟରେ କହିଲେ। ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେଯାଉଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଗଣ ତାଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମପି ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକାମୋଽଵ୍ରଜଦୁତ୍ତରଦିଶମୁଜ୍ଝିତଯାନଃ । ହାହାହୂହୂକୃତସଂଗୀତିର୍ବଂଦୀପ୍ରମୁଖପ୍ରସ୍ତୁତକୀର୍ତିଃ
ସେ ନିଜେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଯାନ ଛାଡି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ। 'ହାହା', 'ହୁହୁ' ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ବନ୍ଦୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ଗୌତମୀତଟମୁପେତ୍ଯ ରାଘଵୋ ଵାଯୁନଂଦନସୁଧୌତପଦ୍ଯୁଗଃ । ଜାଂବଵତ୍କୃତକରାଵଲଂବନଃ ପ୍ରାପଦୁତ୍ତମନଦୀଂ ତୁ ଗୌତମୀମ୍
ବାୟୁପୁତ୍ର ରାଘବଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଦେଲେ, ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିଥିଲେ, ଏପରି ଗୌତମୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀକୁ ଉପଲବ୍ଧ କଲେ।
କରଦ୍ଵଯେ ଧୃତକୁଶଃ ସ ରାଘଵଃ ପ୍ରାଗମଦ୍ଵରୁଣଦିଶାମଥୋତ୍ତମାମ୍ । ଦତ୍ଵା ତତୋଽର୍ଘତ୍ରିତଯଂ ଯଥାଵିଧି ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୋମାଥ ଜଜାପ ସୋଂଽତରେ
ରାଘବ ଦୁଇହାତରେ କୁଶ ଧରି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାରୁଣ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ବିଧିମାନ୍ୟ ଭାବରେ ତିନି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ରୋମ ଖଡ଼ିଉଠିଲା, ଭିତରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
ସଂପ୍ରାର୍ଥଯିତ୍ଵା ଵରୁଣଂ ଯଥାକ୍ରମଂ ଶଂଭୁଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରଣନାମ ରାଘଵଃ । ତାଭ୍ଯାଂ କୃତାଶୀରଗମନ୍ମନଃପଦଂ ହନୂମତା କ୍ଷାଲିତ ପାଦପଂକଜଃ । ଜୁହାଵ ଵହ୍ନୀନଥ ବଂଦିମାଗଧୈଃ ସଂସ୍ତୂଯମାନୋଽଥ ଵିନିର୍ଯଯୌ ବହିଃ
ବାରୁଣଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ରାଘବ ଶିବ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦେଖାଇଦିଆ ପଥରେ ମନ ଲଗାଇ, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ଧୋଇଦେଲେ। ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ବନ୍ଦୀ ଓ ମାଗଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ବାହାରକୁ ଗଲେ।