ଵ୍ଯାଖ୍ଯା ଯା କାପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁରାଣସ୍ଯ ହିତା ହି ସା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଯାଚସ୍ଵ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍ପୁରାଣକମ୍
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ପୁରାଣର ଯେଉଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଉ, ସେ ସବୁ ଉପକାରକ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ଯେଉଁ ପୁରାଣର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଚାହିଁଛ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ପୌରାଣିକେନୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଵାନପି ଗୌତମଃ । ସ୍ଵଯଂ ଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଶିବ କହିଲେ—ଏଭଳି ପୁରାଣିକଙ୍କ ଉକ୍ତି ଗୌତମ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।
କୌର୍ମଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଶ୍ରୁତଵାନିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଦତ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଣମଧିକଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଶୁଭାନି ଚ
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ସେ ପ୍ରଥମେ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ; ସେ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଅଥ ଲୈଂଗଂ ଚ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵାମନଂ ତଥା । ପାଦ୍ମଂ ଚ ଗାରୁଡଂ ଚୈଵ ସୌରଂ ବ୍ରାହ୍ମମଥୈଵ ଚ
ତାପରେ ସେ ଲିଙ୍ଗ, ବୈଷ୍ଣବ, ବାମନ, ପଦ୍ମ, ଗାରୁଡ଼, ସୌର ଓ ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଏଵମଷ୍ଟ ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁରାଣାନି ସ ଗୌତମଃ । ଅଥ ରାମାଯଣଂ ଚୈଵ କୌର୍ମମେଵ ପୁନଶ୍ଚ ସଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ଆଠଟି ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ; ପରେ ସେ ରାମାୟଣ ଓ ପୁନି କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଶିଵନାରାଯଣେତ୍ଯେଵଂ ଜପଂ ଚକ୍ରେ ସଦୈଵ ହି । ଅଵାପ ନିଧନଂ ଚାପି ସ ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍
ସେ ସଦା 'ଶିବ-ନାରାୟଣ' ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଥାଗମତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତଃ ସୋଽଥ ଜଗାମ ଶିଵମଂଦିରମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ପଛରେ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵଂଦ୍ଯୋଽସୌ ଗୌତମୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଭାରତଶ୍ରଵଣେ ଚାପି ନିଯମା ଯେ ମଯେରିତାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ; ଏବଂ ମୁଁ ଯେ ନିୟମ କହିଛି, ଭାରତ ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ପୁରା ଵ୍ଯାସେନ ମୁନିନା ତ୍ରିଵର୍ଷାଦ୍ଯତ୍କୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଵ୍ଯାକର୍ତା ଭାରତସ୍ଯ ଯଃ
ପୂର୍ବେ ବ୍ୟାସ ମୁନି ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ଯେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭାରତ ଶୁଣି ଯିଏ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ—
ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଯୋଗିନମୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵଂଦ୍ଯୋସୌ ଭାରତଂ ଵ୍ଯାକରୋତି ଯଃ
ସେ କେବଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବନ୍ଦନା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ଯିଏ ଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ।
ଯୋ ମହାଭାରତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯତି ପଠେଚ୍ଚ ଵା । ସ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଧିକୋ ଵିପ୍ରସ୍ତାରଯେଚ୍ଚୈଵ ମାନଵାନ୍
ଯିଏ ସଦା ମହାଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଵ୍ଯାକରୋତି ଚ ପର୍ଵୈକଂ ସର୍ଵାଣି କତିଚିତ୍ତୁ ଵା । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ହଵ୍ଯେ କଵ୍ଯେ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଯଦିଓ ସେ ଏକ ପର୍ବ କିମ୍ବା କିଛି ଅଂଶ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ହବି କବିତାରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହୁଏ।
ତମେଵ ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ତମେଵାର୍ହଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ତମେଵ ଭୋଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍
ଏହି ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ସେଠିକି ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦିନେଦିନେ ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୂଜାଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନସମଯେ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯୋଽଥ ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିମାର୍ଗତଃ
ତାଙ୍କ ପୂଜାର ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଦିପର୍ଵସମାପ୍ତୌ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଦଦେତ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ସଭାପର୍ଵଣି ଵାସସୀ
ଆଦି ପର୍ବ ଶେଷରେ ତିନିଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ସଭା ପର୍ବରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଆନୁଶାସନିକାରଣ୍ଯସ୍ଵର୍ଗାରୋହେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ଆଦିପର୍ଵଣି ପୂଜା ଯା ସା ପୂଜା ନୃପପୁଂଗଵ
ଅନୁଶାସନ, ଆରଣ୍ୟକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବରେ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଦି ପର୍ବରେ ଯେପରି ପୂଜା ହୁଏ, ସେଇପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ଣାଶ୍ଵମେଧଵୈରାଟଶଲ୍ଯଦ୍ରୋଣେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଷ୍କଦ୍ଵଯମଥାପି ଵା
କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ବିରାଟ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ, ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ନିଷ୍କ ଦେବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଦ୍ରପର୍ଵସ୍ଵଥାନ୍ଯେଷୁ ନିଷ୍କାଵଥ ସମାନଯେତ୍ । ହରିଵଂଶେ ସନିଷ୍କଂ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରତ୍ରିତଯମେଵ ତୁ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ପର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁଠି, ଏକ ନିଷ୍କ ଦେବା ଉଚିତ; ହରିବଂଶରେ ଏକ ନିଷ୍କ ସହିତ ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଭାରତସ୍ଯାଖିଲସ୍ଯୈଵ ସମାପ୍ତୌ କ୍ଷେତ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ । ରାମାଯଣସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣେ କାଂଡେକାଂଡେ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ମହାଭାରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଠ ଶେଷରେ ଭୂମି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ରାମାୟଣର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାଣ୍ଡ ଶେଷରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ପର୍ଯାପ୍ତମଥଵା ସୁଵର୍ଣମପି ଦାପଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁର୍ଗୁରୁଵାକ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵକଲ୍ମଷନାଶନଃ
ଯଦି ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନ ଥାଏ, ତେବେ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ; ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାର ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅର୍ଥୋଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଶ୍ରଵଣତଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧଯଂତି ଚ ସୁବୁଦ୍ଧଯଃ
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧନ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନାଂ ସର୍ଵେଷାମପି ନାଶନମ୍ । ଏକେନ ଶ୍ରଵଣେନାସ୍ଯ କିଂ ନରୈର୍ନ ଶ୍ରୁତଂ ଭୁଵି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପ ଏହା ଶୁଣିଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି ଗଥା ଏକଥର ଶୁଣିଲେ, ପୃଥିବୀରେ କ'ଣ ଅଶୁଣା ରହିଯାଏ?
ଯାନଵସୁସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯୈର୍ନିତ୍ଯମେନଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାରଂ ଯତଃ ପାପସଂଦୋହସ୍ଯ ଵିନାଶନମ୍
ଯାନ, ଗୋଧନ, ସୁନା ଓ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସେଉଁଠି ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଜଣେ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ପୁରାଣାନି ମୁନିପ୍ରୋକ୍ତାନି ତାନ୍ଯପି । ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ପାପନାଶାଯ ଵକ୍ତୁଶ୍ଚାପି ଵିଶେଷତଃ
ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଓ ବିଶେଷକରି ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରଙ୍କ ପାଇଁ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵପୁରାଣାନି ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତଯେତ୍ । ଶୃଣୋତି ଵା ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଚିତ୍ତଚ୍ଛେଦଃ କଦାଚନ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ସମସ୍ତ ଛତ୍ତିଶଟି ପୁରାଣ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପାଦ୍ମମୁଚ୍ଯତେ । ତୃତୀଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥଂ ଶୈଵମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ପ୍ରଥମ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଦ୍ୱିତୀୟ, ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ ତୃତୀୟ ଏବଂ ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଥ ଭାଗଵତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଂଚମଂ ଷଷ୍ଠମୁଚ୍ଯତେ । ଭଵିଷ୍ଯଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ ସପ୍ତମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ତାପରେ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ପଞ୍ଚମ, ଭବିଷ୍ୟତ ପୁରାଣ ଷଷ୍ଠ, ନାରଦୀୟ ପୁରାଣ ସପ୍ତମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ମାର୍କଂଡେଯମିତି ପ୍ରୋକ୍ତମଷ୍ଟମଂ ନଵମଂ ତଥା । ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତଂ ଦଶମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ ଅଷ୍ଟମ, ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ନବମ, ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଦଶମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଲୈଂଗଂ ଚ ଵାମନଂ ଚୈଵ ସ୍କାଂଦଂ ମାତ୍ସ୍ଯମଥୈଵ ଚ । କୌର୍ମଂ ଵାରାହମୁଦିତଂ ଗାରୁଡଂ ଵାଥ କୀର୍ତିତମ୍
ଲିଙ୍ଗ, ବାମନ, ସ୍କନ୍ଦ, ମାତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବାରାହ ଓ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡମିତ୍ଯଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ତଥା ଚୋପପୁରାଣାନି କଥଯିଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଏହିପରି ଅଠାରଟି ପୁରାଣ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଉପପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି।