ଶୁଦ୍ଧଗେହେଽଥଵା ଶୁଦ୍ଧଵେଦିକାଯାଂ ମଠେଥ ଵା । ନଦୀତୀରେ ଦେଵଗେହେ ସଭାମଂଡପ ଏଵ ଚ
ପବିତ୍ର ଘରରେ, କିମ୍ବା ଶୁଭ ବେଦିକାରେ, ମଠରେ, ନଦୀତୀରେ, ଦେଉଳରେ କିମ୍ବା ସଭାମଣ୍ଡପରେ ପୁରାଣ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍।
ରଥ୍ଯା ମଠେଥ ଵା ରମ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯଶାଲାସୁ ରାଘଵ । ସ୍ଵଯଂ ନମସ୍ଯ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାନ୍ପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ରାଘବ, ରମଣୀୟ ରାସ୍ତାରେ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟଶାଳାରେ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ପାଠ କରାଯାଇପାରେ; ବିଶେଷକରି ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିଜେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆସନଂ କଲ୍ପିତଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ସର୍ଵଵିଶେଷିତମ୍ । ଏହି ଧର୍ମ୍ମାସନମିତି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦନିଷ୍ଠୁରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ବିଶେଷ ଆସନ ତିଆରି କରି, ମୃଦୁ କଥାରେ 'ଏହି ଧର୍ମ ଆସନ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍।
ପୁରାଣପ୍ରକ୍ରମଦିନେ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତଦୁଦୀରଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାରଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍
ପୁରାଣ ପାଠ ଆରମ୍ଭ ଦିନରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ, ସେଗୁଡିକ କରିବା ଉଚିତ୍; ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶୁଭାନି ଦତ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଚ ନଵାନି ଚ । କରକଂଠଵିଭୂଷାଦି ପାତ୍ରମାସନମେଵ ଚ
ଶୁଭ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର, ହାତ ଓ ଗଳାର ଭୂଷଣ, ପାତ୍ର ଓ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈଃ ପୂଜ୍ଯ ତାଂବୂଲଂ ଵିନିଵେଦ୍ଯ ଚ । ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶଶିଵର୍ଣଂ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଅକ୍ଷତ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ପରେ ତାମ୍ବୁଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ଯେ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଭୁଜା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ।
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସର୍ଵଵିଘ୍ନୋପଶାଂତଯେ । ସଭାସଦଶ୍ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗଣେଶଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେତ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତ ମୁହଁ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ସଭାସଦସ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଓଁନମେତ୍ଯାଦି ମଂତ୍ରେଣ ପୂଜନଂ ଭାରତୀ ନୁତିଃ । ପ୍ରାତଃକାଲେ ପୁରାଣସ୍ଯ ପ୍ରକ୍ରମଂ ପ୍ରାରଭେଦିତି
'ଓଁ ନମଃ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ୍; ପ୍ରଭାତେ ପୁରାଣ ପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉପକ୍ରମଦିନେ ରାମ ତ୍ରିପଂଚଦଶ ଵା ଶୁଭାଃ । ଶ୍ଲୋକା ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣିତାଃ ଶୁଭାଃ
ପ୍ରଥମ ଦିନ ରାମ, ପନ୍ଦରଟି ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ତୃତୀଯେ ଦିଵସେ ରାମ ତତଶ୍ଚାଧିକମିଷ୍ଯତେ । ଦିନାନାମଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦାଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରଵଣଂ ତଥା
ତୃତୀୟ ଦିନ ରାମ, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍; ଦିନ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ଶ୍ରବଣ ଦୁହିଁରେ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିର୍ଯଦା ଜାତା ତଦା ପୌରାଣିକଂ ଗୁରୁମ୍ । ତାଂବୂଲାଦିପ୍ରଦାଯାଥ ପରେଦ୍ଯୁଃ ଶୃଣୁଯାଦପି
ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଲେ, ପୁରାଣ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ପୁଣି ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍।
ପୁରାଣମେଵଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଦୈନଂଦିନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଵ୍ରତରୂପେଣ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନରଃ
ଏଭଳି ପୁରାଣ ଦିନେଦିନେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହେ; ଯେଉଁ ମଣିଷ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରତ ଭାବେ ଶୁଣେ,
ଯଦୈଵଂ ତତ୍ପୁରାଣଂ ତୁ ତତ୍ର ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ । ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୋତୁକାମେନ ଶ୍ଲୋକଶ୍ଚୈକୋପି ଚେଚ୍ଛ୍ରୁତଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ପୁରାଣ ଶୁଣେ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ; ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ,
ତଦ୍ଦିନେ ତୁ କୃତଂ ପାପଂ ନାଶଯେତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଏଵଂ ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ଯସ୍ତୁ ସ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୃତପାପବଂଧାତ୍ । ସୁରାପୀତିଃ ସ୍ଵର୍ଣହରଶ୍ଚ ରାମ ଗୁର୍ଵଂଗନାଗଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତିମେତି
ଏଭଳି ଯିଏ ପୁରାଣ ଶୁଣେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ, ସୁନା ଚୋରି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ସମ୍ପର୍କର ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାମ, ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ପାପାନି ଚାନ୍ଯାନି କୃତାନି ପୁଂଭିଃ ସର୍ଵାଣି ନଶ୍ଯଂତି ପୁରାକୃତାନି । ଇହାପି ଯାନ୍ଯବ୍ଦଶତାର୍ଜିତାନି ଶ୍ରୋତୁର୍ଵିନଶ୍ଯଂତି ତଥା ଚ ଵକ୍ତୁଃ
ମଣିଷମାନେ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସଂଚିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୋତା ଓ ପାଠକ ଦୁହିଁଙ୍କର ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କଲୌ ସମସ୍ତଵିପ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଵିଗୁଣାପି ତତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯା ଫଲଦା ଦାନକର୍ମଵତ୍
କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ପରି ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ପୁରାଣାନାମଭିପ୍ରାଯଂ ଵ୍ଯାସୋ ଵେଦ ନ ଚାପରଃ । ଅହଂ ଵେଦ୍ମି ଵିଶେଷେଣ ଵ୍ଯାସାଦପି ଵିଧେରପି
ପୁରାଣର ଅର୍ଥ କେବଳ ବ୍ୟାସ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି; ମୁଁ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜାଣେ, ବ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।
ନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ତପୋ ଵାପି ନ ମଂତ୍ରୋ ନ ଜୁହୋତଯଃ । ଫଲଂତି ନ ତଥା ତିଷ୍ଯେ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣଂ ଯଥା
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପସ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ କିଛି ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ ପରି ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।
ଏକୈକଶ୍ରଵଣାଦେଵ ପାତକଂ ମହଦେଵ ତୁ । ନାଶମାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଦେହଃ ଶ୍ରୀଶୈଲେ ଵର୍ତନାଦିଵ
ମହାଦେବ, କେବଳ ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ହୁଏ, ଯେପରି ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ରହିଲେ।
ଅତୋ ଗୁରୁଃ ପୁରାଣଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୋତୃଵଂଦ୍ଯୋଽଘନାଶନଃ । ନ ତସ୍ମାଦଧିକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁରୁରସ୍ତି ଗତିପ୍ରଦଃ
ଏହିପରି, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ, ଯିଏ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ, ସେଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁ କେହି ନାହିଁ; ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମଂତ୍ରେଷୁ ଗୁରଵୋ ଯେ ଚ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯେ ମତାଃ । ନେଶତେ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଦାତୁଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ବୋଧକାଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁରୁ ଭାବିଥିବାମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରନ୍ତିନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନଦାତା ନୁହଁନ୍ତି।
ପିଶାଚାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ରାମ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସନାମିନଃ । ଵେଦମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵେତ୍ତାରୋ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନ ପୁରାଣଵିତ୍
ହେ ରାମ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ନାମରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ।
ପୁରାଣଵିମୁଖୋ ନୈଵ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵଂ ହି ପଶ୍ଯତି । ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ହି ତସ୍ତସ୍ମାତ୍ପାପନାଶକରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଯିଏ ପୁରାଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଖିପାରେନାହିଁ; ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାପ ନାଶକ ପ୍ରଭୁ।
ତତ୍ପୂଜା ସର୍ଵପୂଜା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଦ୍ରୋହୋଽସ୍ଯ ପୀଡନମ୍ । ଯଥା ସମସ୍ତଦାନାନାଂ ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ; ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରାଯାଏ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୌରାଣିକସ୍ତଥା ଧନ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଦାନଂ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ରାମ ଉଵାଚ-। କିଂ ଵା ପୌରାଣିକେ ଦେଯଂ କିଯତ୍କୀଦୃଶମେଵ ଚ
ପୁରାଣ ପାଠକ ଧନ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ରାମ ପଚାରିଲେ: ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କୁ କ’ଣ, କେତେ ଓ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ?
ପୁରାଣଂ କୀଦୃଶଂ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ଵର୍ଜ୍ଯଃ କୀଦୃକ୍ପୁରାଣଵିତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଷଡ୍ରସାନନ୍ନପାନାନି ସ୍ନେହଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ
କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୁରାଣ ବା ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ? ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ: ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଓ ତେଲ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ—
ଗୃହଂ ସୋପସ୍କରଂ ରାମ ପୁରାଣଜ୍ଞାଯ ଦାପଯେତ୍ । ପର୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ସର୍ଵାଣି ଅଧିକାନି ଫଲାଧିକାତ୍
ଘର ସହ ସାମଗ୍ରୀ, ହେ ରାମ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେଉ, ଅଧିକ ଦେଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମତୋ ଭୂଯଃ ସଚୈଲଂ ଶୋଭିତଂ ମୃଦୁ । ଭୂଷଣାନି ଯଥାର୍ହାଣି ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍
ଏହିପରି, ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ, ସୁନ୍ଦର ଓ କୋମଳ ବସ୍ତ୍ର, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭୂଷଣ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରତିଦିନଂ କେଵଲଂ ଗଂଧମେଵ ଚ । କେଵଲଂ ଚ ତଥା ପୁଷ୍ପଂ ଫଲକାଲେ ଫଲାନ୍ଯପି
ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା କେବଳ ସୁଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କେବଳ ଫୁଲ, ଓ ଫଳ ତାଳମାତ୍ରେ ଦେବା ଉଚିତ।