ଦେଵଂ ଵା ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଂ କେଶଵଂ କ୍ଲେଶନାଶନମ୍ । ସଂନ୍ଯାସମଥଵା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନପରୋ ଭଵ
କିମ୍ବା ପଦ୍ମନେତ୍ର ଦେବ, କେଶବ, ଦୁଃଖ ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କର; କିମ୍ବା ସଦା ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ହେଇ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅଥଵା ଗଚ୍ଛ କାଶୀଶଂ ମୁକ୍ତୌ ଵା ମୃତିମାପ୍ନୁହି । ଗଯାଂ ଵା ଗଚ୍ଛ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
କିମ୍ବା କାଶୀ ନାଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କର; କିମ୍ବା ଗୟାକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ କର।
ଅଥଵା ସର୍ଵଵେଦାନାଂ ସାରଂ ପାତକନାଶନମ୍ । ରୁଦ୍ରଂ ରୁଦ୍ରପ୍ରିଯକରଂ ଜପ ପ୍ରତ୍ଯହମାଦରାତ୍
କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର, ପାପ ନାଶକ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ର 'ରୁଦ୍ର'କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଆଦର ସହିତ ଜପ କର।
ଶ୍ରୀଶୈଲମଥଵା ଗଚ୍ଛ କେଦାରମଥଵେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ପ୍ରତିଵର୍ଷେ ତୁ ମାଘସ୍ନାନଂ ପ୍ରଵର୍ତଯ
କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତେ ଶ୍ରୀଶୈଳ କିମ୍ବା କେଦାରକୁ ଯାଅ; କିମ୍ବା ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କର।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଧର୍ମଭକ୍ତଃ ସଦା ଭଵ । ନୈଵଂ ନରକଵାସସ୍ତେ ଭଵିତା ତୁ ଦ୍ଵିଜାଧମ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସଦା ଧର୍ମରେ ଭକ୍ତି ରଖ; ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କେବେ ନରକରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଭଵତୋ ମୁଖାତ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାସହେତୁଂ ଚ ଵର୍ଜଂ ଚାପି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଗୌତମ କହିଲେ— 'ଏସବୁ ଶୁଣି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁରାଣର କଥା ଅନୁସାରେ କରିବି; କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ କୌଣସିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।'
ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଵର୍ଜ୍ଯଂ ମାଂସଂ ସୁରାଽନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ଭୋଗୋ ଦ୍ଯୂତଂ ଵିକତ୍ଥନମ୍ । ପାରୁଷ୍ଯମନୃତଂ ମାଯା ଦେଵଦେଵଵିନିଂଦନମ୍
ପୁରାଣ କଥାକାର କହିଲେ— ମାଂସ, ମଦ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଭୋଗ, ଜୁଆ, ଅତି ଗର୍ବ କରିବା, କଠୋର କଥା, ମିଥ୍ୟା କହିବା, ଚତୁରତା କରିବା ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରୂଣାଂ ସୁରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପୁରାଣସ୍ମୃତିଭାଷିଣାମ୍ । ନିଂଦନଂ ଶ୍ଵେତଵୃଂତାକଂ କୃତକାଲାବୁଵର୍ତନମ୍
ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ ଦେବତା, ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତି କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଧଳା ବେଗୁନ ଖାଇବା ଓ ଅସମୟରେ କାମ କରିବା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ବୀଜପୂରଂ କୁସୁଂଭଂ ଚ ଲୋହିତଂ ଶୃଂଗମେଵ ଚ । ଅରରୁଂ ନାଲିକେରଂ ଚ କୂଷ୍ମାଂଡକଂ ତଥୈଵ ଚ
ବିଜପୁରା, କୁସୁମ୍ଭ ଫୁଲ, ଲାଲ ଜିନିଷ, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ଅରରୁ, ନାଡ଼ିଆ ଓ କୁମ୍ହଡ଼ା ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୋଵିଦାରଫଲଂ ତୈଲପକ୍ଵଂ ମାନଵଜଂ ପଯଃ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସ ଖରୀ ଦୁଗ୍ଧଂ ସୂତିକା କ୍ଷୀରମାଵିକମ୍
ବେଲ ଫଳ, ତେଲରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ମଣିଷ ଦୁଧ, ଉଠ ଦୁଧ, ଗଧା ଦୁଧ, ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ମହିଳାଙ୍କ ଦୁଧ ଓ ମେଷୀ ଦୁଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଔଷ୍ଟ୍ରମେକଶଫକ୍ଷୀରଂ ମାର୍ଗମାଜଂ ନୃସଂଭଵମ୍ । ଵିଵତ୍ସାସଂଧିନୀକ୍ଷୀରଂ ଲଵଣଂ ଚୈଵ ଯୋଗି ଯତ୍
ଉଠ ଦୁଧ, ଏକ ଖୁର ଥିବା ପଶୁର ଦୁଧ, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁର ଦୁଧ, ମହିଳାଙ୍କ ଦୁଧ, ବଛା ମରିଯାଇଥିବା ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଯୋଗୀ।
ନାଲିକେରରସଂ କାଂସ୍ଯେ ତାମ୍ରେ ମଧୁ ଚ ସୀସକେ । କାଚେ ତକ୍ରଂ କରଂଭାଂଶ୍ଚ ଘୃତାକ୍ତାନ୍ନୈଵ କାରଯେତ୍
ନାଡ଼ିଆ ପାନି କାଂସା ପାତ୍ରରେ, ମଧୁ ସିସା ପାତ୍ରରେ, ତକର କাঁচ ପାତ୍ରରେ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ କାଂସା ପାତ୍ରରେ ପକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ହୋମଂ ତୁ ମୃଣ୍ମଯେ ପାତ୍ରେ ପୁରୋଡାଶଂ ତୁ ରାଜତେ । ନ ସେଵେତ ପରଂ ଲୋକେ ଶୁଭାର୍ଥୀ ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ହୋମ କାମ କେବଳ ମାଟିର ପାତ୍ରରେ, ପୁରୋଡାଶ କାମ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହି ଦୁଇଟି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାତ୍ରାଂତଶ୍ଚୂର୍ଣଲେପୋଽପି ତତ୍ର ଭକ୍ଷଣମେଵ ଚ । କ୍ରମୁକସ୍ଯ ତଥା ଭକ୍ଷଶ୍ଚୂର୍ଣପତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵ ହି
ପାତ୍ର ଭିତରେ ଗୁଣ୍ଡ ପତିବା, ସେଠାରେ ଖାଇବା, ଏବଂ ସୁପାରି ଓ ପାନପତ୍ରର ଗୁଣ୍ଡ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ରମୁକସ୍ଯାପି ପକ୍ଵସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣଂ କ୍ରମିଯୋଗିନଃ । ପାଯସେ ଲଵଣଂ ଚୈଵ କେଵଲଂ ଚ କରାର୍ପିତମ୍
ପକା ସୁପାରି ଖାଇବା, ପାୟସରେ ଲୁଣ ଦେଇବା, କିମ୍ବା କେବଳ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଶୁଦ୍ଧତା ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସିଂଧୁସୌରାଷ୍ଟ୍ରକାଂବୋଜମାଗଧେଷୁ ଚ ସିଂହଲେ । ନ ଦୋଷାଯ ଭଵେତ୍ତତ୍ର କ୍ଷୀରଂ ଚ ଲଵଣାନ୍ଵିତମ୍
ସିନ୍ଧୁ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, କାମ୍ବୋଜ, ମଗଧ ଓ ସିଂହଳ ଦେଶରେ ଦୁଧ ଓ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ।
କ୍ଷୀରାଣି ଚ ସମସ୍ତାନି ଲଵଣାନି ଚ ଯୋଗତଃ । ଦେଶେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଦୋଷାଯ ପାନେ ଚୈଵେହ ସଂଶଯଃ
କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଧ ଓ ଲୁଣ ଏକାଠି ନେଲେ ଦୋଷ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଏହା ପିଇବା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ସଦ୍ଭିର୍ନିଂଦ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଠି ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଭଲ ଲୋକେ ଯାହା ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ କହିଲେ— ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି,
ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଗତ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଦୁଃଖିତଃ । ରାତ୍ରୌ ମୃତ୍ଯୁର୍ଦିଵା ଚେତି ନ ଜାନାତି ମହାନପି
ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ— ମହାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ, ମୃତ୍ୟୁ ରାତିକି ଦିନେ ଆସିବ।
ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମିହ ଭୋଗଵିନୋଦନମ୍ । କ୍ରିମିକୀଟମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ସୁଖ ଦୁଃଖୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ପରଲୋକରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଏଠାରେ ଭୋଗ ଓ ବିନୋଦ ମିଳେ; କୀଟ, ପୋକା, ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଲଗା ଭାବରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତିଜୀଵଂତୁ ହେତୂନାଂ ଭେଦୋଽପି ସୁଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଏକସ୍ଯାପି ହି ଜୀଵସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଚୈକଵିଧା ସ୍ଥିତିଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ; ଏକ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଅବସ୍ଥା କେବେ ନାହିଁ।
ଜନ୍ମକାଲେ ମହାଽଜ୍ଞାନଂ ଶୈଶଵେତ୍ଯଲ୍ପବୋଧନମ୍ । ସ୍ଖଲତ୍ପଦେଲ୍ପଵିଜ୍ଞାନଂ ବାଲ୍ଯେ ଚାଲ୍ପଂ ତଥୈଵ ଚ
ଜନ୍ମବେଳେ ଅଧିକ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ; ଶିଶୁବୟସରେ ଅଳ୍ପ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି; ବାଳ୍ୟବୟସରେ ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଓ ଡେଗେଡେଗେ ଚାଲିବା।
କୌମାରେ କ୍ରୀଡନରତିର୍ଯୌଵନେ ଵିଷଯୋଷିତମ୍ । ଯୌଵନେ ଵିନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯସଂପାଦନେଷଣା
କୌମାର୍ଯ୍ୟରେ ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦ, ଯୌବନରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଓ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତି; ଯୌବନ ଶେଷ ହେଲେ ଧନ ଅର୍ଜନର ଇଚ୍ଛା ଜାଗେ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଭୋଗଲିପ୍ସା ଚ ନ ଭୋକ୍ତୁଂ କ୍ଷମତେପି ଚ । ଦୂଷିକା ଶ୍ଲେଷ୍ମଲାଲାଭିର୍ଵଲୀପଲିତକଂପନୈଃ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଭୋଗର ଆଶା ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଶରୀର ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ଲାଲା, ଭାଜ, ପକା କେଶ ଓ କମ୍ପନରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ଶ୍ଵାସକାସାନିଲାକ୍ଷିପ୍ତୈର୍ହୃଷୀକୈର୍ଵିକଲୈର୍ଯୁତଃ । କିଂଚିଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ନ ଚ ଜାନାତି କିଂଚନ
ଶ୍ୱାସ, କାଶ ଓ ବାୟୁର ଅସୁବିଧାରେ ପୀଡିତ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ସେ କିଛି ଧରିପାରୁନାହାନ୍ତି, କିଛି ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ତିଷ୍ଠଂତୀଷୁ ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଗୁହ୍ଯସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍ । କୋଶକଂଡୂଯନପରଃ କ୍ରୂରୋ ଜୀଵିତଲକ୍ଷଣୈଃ
ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେ ନିଜର ଗୁପ୍ତଅଙ୍ଗ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତି, ସର୍ବଦା ଶରୀର ଚୁଲୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଦୟାହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଜୀବନ ଶେଷର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।
କଂଡୂଯତେ ସ୍ଫିଚୌ ଵସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚ ଵିଚାଲଯନ୍ । ଭୁଂଜାନଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣା ଗ୍ରାସଂ ଗ୍ରସିତୁଂ ନ ଚ ଶକ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ନିଜର ପିଛ ଚୁଲୁଅନ୍ତି, ବସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଏପଟ-ଓପଟ କରନ୍ତି; ଖାଇବାବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗିଳିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଯଦା କାସସ୍ତଦା ଜଜ୍ଞେ ପାଯୁଵାଯୁଶ୍ଚ ଶବ୍ଦଵାନ୍ । ନିଃସୃତିଶ୍ଚ ମଲସ୍ଯାପି ଶ୍ଲେଷ୍ମନିର୍ଗମ ଏଵ ଚ
ଯେତେବେଳେ ସେ କାଶି ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତଳୁ ଜୋର ଶବ୍ଦ ସହ ବାୟୁ ବାହାରିଯାଏ, ମଳ ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ବି ଚୁଇଁଯାଏ।
ସ୍ନୁଷାଦିଭର୍ତ୍ସନଂ ବାଲ ତାଲହାସ୍ଯନିଦର୍ଶନମ୍ । ଗୁରୁନିର୍ଗମନାଦୀନି ସଂଚିଂତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସ୍ନୁଷା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଡାଟନ୍ତି, ପିଲାମାନେ ତାଳି ଦେଇ ହସନ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ମାନେ ଚାଲିଯିବା ଭଳି କଥା ମନେକରି ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।
ଆହୂତୋ ଭୋଜନାଦ୍ଯର୍ଥଂ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନାଦି ଵିନିଂଦଯନ୍ । ଚିରମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ପୁନଶ୍ଚିଂତାମଵାପ ସଃ
ଖାଇବା ପାଇଁ ଡାକିଲେ, ସେ ଖାଦ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, 'ଏହା ବହୁତ ଠଣ୍ଡା' ବୋଲି ଡାଟନ୍ତି, ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ନ୍ତି।