ଗ୍ରାମାଧିକାରଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଵର୍ତନଂ ତ୍ଵନ୍ଯଥାଭଵତ୍ । ଅଭକ୍ଷି ମାଂସଂ ଚାପାଯି ସୁରା ଚାଭାଷି ଦୁର୍ଵଚଃ
ଗ୍ରାମର ଅଧିକାର ମିଳିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବଦଳିଗଲା: ସେ ଅନୁଚିତ ମାଂସ ଖାଇଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କଲେ ଓ ଖରାପ କଥା କହିଲେ।
ପରଯୋଷା ତଥା ଗାମି ପରସ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯହାରି ଚ । ଅକ୍ରୀଡି ଦ୍ଯୂତମସକୃତ୍କଲଂଜଂ ଚାଦି ଦୁର୍ଭୁଜା
ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଜଣାଣୀ ସହିତ ମିଶିଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ନେଲେ, ପୁନିପୁନି ଜୁଆ ଖେଳିଲେ ଓ ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ।
ନାପୂଜି ଜଗତାମୀଶଃ ଶିଵୋ ଵା ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଵା । ଏଵଂ କାଲେନ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜା ଵାକ୍ଯମଭାଷତ
ସେ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର, ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟତାରେ ସମୟ କଟିବା ପରେ, ରାଜା କହିଲେ।
ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରତ୍ଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶୂଦ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସି । ତସ୍ମାନ୍ନିଯୋଗଧର୍ମେଣ ଭଵଂତଂ ଭ୍ରଂଶଯାମି ଚ
'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ତୁମର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଶୂଦ୍ର ଭଳି ହୋଇପାରିଛ। ତେଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପସାରଣ କରୁଛି।'
ମାସ୍ତୁ ଵିପ୍ରତ୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ଶୂଦ୍ରତୈଵ ଵରଂ ମମ । ତଦୃତେ ଯଦି ଵିପ୍ରାସ୍ତେ ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତି ଵରଂ ମମ
'ଆଜିଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ରହୁନାହିଁ; ମୋତେ ଶୂଦ୍ର ହେବା ଭଲ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି ନାହିଁ, ଏହି ମୋର ଭଲ।'
ନ ହି ସର୍ଵମିଦଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଶକ୍ତୋହଂ ପୃଥିଵୀପତେ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ଵଦତି ଦୁର୍ଵିପ୍ରେ ରାଜା ତୂଷ୍ଣୀମତିଷ୍ଠତ
'ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ମୁଁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ।' ଶଂଭୁ କହିଲେ: 'ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଚୁପଚାପ ରହିଲେ।'
ସ ତୁ ଵୈ ଶୂଦ୍ରତୁଲ୍ଯଶ୍ଚ ବୁଭୁଜେନ୍ନଂ ସହାମିଷମ୍ । କଦାଚିଦଥ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରତୋଲୀମଂଡପସ୍ଥିତଃ
ସେ ଏବେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ ହୋଇ ମାଂସ ସହିତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏକଥର ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ନଗରର ମଣ୍ଡପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜେନ ପଠ୍ଯମାନଂ ତୁ ପଦ୍ଯଂ ତୁ ଶ୍ରୁତଵାନିଦମ୍ । ହୃଦଯେ ପଦ୍ଯମେତତ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜେରିତମତିଷ୍ଠତ
ସେଠାରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କବିତା ପଢ଼ୁଥିବା କଥା ସେ ଶୁଣିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଥିବା ଏହି କବିତାଟିକୁ ହୃଦୟରେ ରଖିଲେ।
ପରାତ୍ପରତରଂ ଯାଂତି ନାରାଯଣପରାଯଣାଃ । ନ ତେ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯଂତି ଯେ ଦ୍ଵିଷଂତି ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଯେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାକୁ କେବେ ଯିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମପି ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୌରାଣିକମଭାଷତ । କୀଦୃଙ୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କୀଦୃଶୋପି ମହେଶ୍ଵରଃ
ପୁରାଣର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣିଲାପରେ ସେ ପଚାରିଲେ: 'ନାରାୟଣଙ୍କୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି? ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କୁହାଯାଇଛି?'
କିଂ ପରଂ ତ୍ଵଯନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵେଷଃ କୀଦୃଗୁଦାହୃତଃ । କିଂ ତତ୍ପରମିତି ଖ୍ଯାତଂ ତତଃ ପରତରଂ ଚ କିମ୍
'ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଛି? ଏହି 'ଅୟନ' କ'ଣ? ଘୃଣା କିପରି ଦେଖାଯାଇଛି? କ'ଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କ'ଣ ଅଛି?'
ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ପରଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନଂ ସୁଖଵ୍ଯକ୍ତୈକଲକ୍ଷଣମ୍ । ତତଃ ପରତରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଧାମ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଧିକମ୍
ପୁରାଣିକ କହିଲେ— 'ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ସୁଖର ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି; ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧାମ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।'
ଅଵିନାଶିତଯା ତତ୍ତୁ କୀର୍ତିତଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପୁରୁଷୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦଂଗ ପରମଂ ଵିଭୁଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ଆପୋ ହି ନରଜନ୍ମତ୍ଵାନ୍ନାରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମନୀଷିଭିଃ । ନାରାଶ୍ଚାସ୍ଯାଯନଂ ଯସ୍ମାତ୍ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଜଳରୁ ମନୁଷ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏହି ଜଳକୁ 'ନାର' କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଯେହେତୁ ତାଙ୍କର ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ, ସେଇଠି ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତତ୍ପରଂ ଵର୍ତନଂ ଯେଷାଂ ତେ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତତ୍ପରାଯଣାଃ । ମହଦାଦୀନି ତତ୍ଵାନି ଯାନି ତେଷାଂ ଯ ଈଶ୍ଵରଃ
ଯେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ 'ତତ୍ପରାୟଣ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ମହତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯିଏ ଅଧିପତି, ସେଇ ତାଙ୍କର ଇଶ୍ୱର।
ସୂର୍ଯାଗ୍ନିଶଶିନେତ୍ରୋଽସୌ ମହେଶଃ ସ୍ଯାଦୁମାପତିଃ । ଦ୍ଵେଷୋ ହି ଵୈରଂ ଵିଜ୍ଞେଯମୀଶ୍ଵରେ ପରମାତ୍ମନି
ଏହି ମହେଶ୍ୱର, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଇଶ୍ୱର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରିବାକୁ ଏକ ବୈର ବୋଲି ଜାଣ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ପୁରାଣଭଟ୍ଟେନ ସମୀରିତମିଦଂ ଵଚଃ । ଚିଂତଯନ୍ପୁନରପ୍ଯାହ ମାଦୃଶସ୍ଯ କଥଂ ଗତିଃ
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— 'ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରି ପୁଣି ପଚାରିଲି: ମୋ ପରି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କର ଗତି କ'ଣ?'
ପୌରାଣିକୋଽଥ ତଂ ପ୍ରାହ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଗତିମ୍ । କୁରୁ ସର୍ଵେଣ ଯତ୍ନେନ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଯଥାଵିଧି
ପୁରାଣିକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋର ଗତି କୁହିବି; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।'
ଧର୍ମଂ ଚର ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାକାଲଂ ଯଥାଵିଧି । ଵିମୁକ୍ତପାପଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତମାଂ ଗତିମେଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ସମୟ ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ପରେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପାଇବ।
ପୁରାଣମଥଵା ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତଶ୍ଚ ସନ୍ । ନିରାଶୋ ଵା ମହେଶାନଂ ପୂଜଯସ୍ଵ ପିନାକିନମ୍
ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପୁରାଣ ଶୁଣ, କିମ୍ବା ଆଶା ଛାଡ଼ି ମହେଶାନ, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଦେଵଂ ଵା ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଂ କେଶଵଂ କ୍ଲେଶନାଶନମ୍ । ସଂନ୍ଯାସମଥଵା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନପରୋ ଭଵ
କିମ୍ବା ପଦ୍ମନେତ୍ର ଦେବ, କେଶବ, ଦୁଃଖ ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କର; କିମ୍ବା ସଦା ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ହେଇ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅଥଵା ଗଚ୍ଛ କାଶୀଶଂ ମୁକ୍ତୌ ଵା ମୃତିମାପ୍ନୁହି । ଗଯାଂ ଵା ଗଚ୍ଛ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
କିମ୍ବା କାଶୀ ନାଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କର; କିମ୍ବା ଗୟାକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ କର।
ଅଥଵା ସର୍ଵଵେଦାନାଂ ସାରଂ ପାତକନାଶନମ୍ । ରୁଦ୍ରଂ ରୁଦ୍ରପ୍ରିଯକରଂ ଜପ ପ୍ରତ୍ଯହମାଦରାତ୍
କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର, ପାପ ନାଶକ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ର 'ରୁଦ୍ର'କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଆଦର ସହିତ ଜପ କର।
ଶ୍ରୀଶୈଲମଥଵା ଗଚ୍ଛ କେଦାରମଥଵେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ପ୍ରତିଵର୍ଷେ ତୁ ମାଘସ୍ନାନଂ ପ୍ରଵର୍ତଯ
କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତେ ଶ୍ରୀଶୈଳ କିମ୍ବା କେଦାରକୁ ଯାଅ; କିମ୍ବା ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କର।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଧର୍ମଭକ୍ତଃ ସଦା ଭଵ । ନୈଵଂ ନରକଵାସସ୍ତେ ଭଵିତା ତୁ ଦ୍ଵିଜାଧମ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସଦା ଧର୍ମରେ ଭକ୍ତି ରଖ; ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କେବେ ନରକରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଭଵତୋ ମୁଖାତ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାସହେତୁଂ ଚ ଵର୍ଜଂ ଚାପି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଗୌତମ କହିଲେ— 'ଏସବୁ ଶୁଣି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁରାଣର କଥା ଅନୁସାରେ କରିବି; କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ କୌଣସିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।'
ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଵର୍ଜ୍ଯଂ ମାଂସଂ ସୁରାଽନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ଭୋଗୋ ଦ୍ଯୂତଂ ଵିକତ୍ଥନମ୍ । ପାରୁଷ୍ଯମନୃତଂ ମାଯା ଦେଵଦେଵଵିନିଂଦନମ୍
ପୁରାଣ କଥାକାର କହିଲେ— ମାଂସ, ମଦ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଭୋଗ, ଜୁଆ, ଅତି ଗର୍ବ କରିବା, କଠୋର କଥା, ମିଥ୍ୟା କହିବା, ଚତୁରତା କରିବା ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରୂଣାଂ ସୁରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପୁରାଣସ୍ମୃତିଭାଷିଣାମ୍ । ନିଂଦନଂ ଶ୍ଵେତଵୃଂତାକଂ କୃତକାଲାବୁଵର୍ତନମ୍
ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ ଦେବତା, ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତି କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଧଳା ବେଗୁନ ଖାଇବା ଓ ଅସମୟରେ କାମ କରିବା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ବୀଜପୂରଂ କୁସୁଂଭଂ ଚ ଲୋହିତଂ ଶୃଂଗମେଵ ଚ । ଅରରୁଂ ନାଲିକେରଂ ଚ କୂଷ୍ମାଂଡକଂ ତଥୈଵ ଚ
ବିଜପୁରା, କୁସୁମ୍ଭ ଫୁଲ, ଲାଲ ଜିନିଷ, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ଅରରୁ, ନାଡ଼ିଆ ଓ କୁମ୍ହଡ଼ା ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୋଵିଦାରଫଲଂ ତୈଲପକ୍ଵଂ ମାନଵଜଂ ପଯଃ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସ ଖରୀ ଦୁଗ୍ଧଂ ସୂତିକା କ୍ଷୀରମାଵିକମ୍
ବେଲ ଫଳ, ତେଲରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ମଣିଷ ଦୁଧ, ଉଠ ଦୁଧ, ଗଧା ଦୁଧ, ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ମହିଳାଙ୍କ ଦୁଧ ଓ ମେଷୀ ଦୁଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।