ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦାତାରଂ ଵିଶେଷଂ ଜ୍ଞାତିବଂଧୁତଃ । ତସ୍ଯ ପାପାନି ସର୍ଵାଣି ଵିଲଯଂ ଯାନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ନିଜ ପରିବାର ବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଥ ଶ୍ରୀଶୈଲଗମନଂ ପୂଜକସ୍ଯ ମହେଶିତୁଃ । ଅତଃ କଲୌ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପୁରାଣଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏବେ ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଯାତ୍ରା କଥା ଆସିଲା। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୁରାଣ କଥା ପାପ ନାଶ କରେ।
ପୁରା କଲିଯୁଗେ ରାମ ଵୃତ୍ତଂ ସଂକୀର୍ତଯେ ଶୃଣୁ । ଆସୀତ୍ତୁ ଗୌତମୋ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦଵର୍ଜିତଃ
ହେ ରାମ, ପୂର୍ବରୁ କଳିଯୁଗରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଘଟଣା କହିବି, ଶୁଣ। ଗୌତମ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁଷ୍ଟିଃ ପଶୁଶ୍ଚାସ୍ତାଂ ଭ୍ରାତରୌ ଵେଦଵର୍ଜିତୌ । ତାଭ୍ଯାଂ ସହ କୃଷିଂ ଚକ୍ରେ ତତ୍ର ଵୃଦ୍ଧିମଵାପ ଚ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ। ସେମାନେ ତିନିଜଣେ ମିଶି କୃଷି କାମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଭଳି ଭାବରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଧନଧାନ୍ଯାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ରାଜାନଂ ଦତ୍ତଵାନଥ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ କିଂଚିଦଧିକାରଂ ନିରୂପଯ
ସେ କିଛି ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାପରେ କହିଲେ: 'ମୋତେ କିଛି କାମ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଅର୍ଥଂ ନ ଗମଯିଷ୍ଯାମି ତୌ ଶକ୍ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ମମ । ରାଜୋଵାଚ- ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଧିକାରୋ ହି ଵୈଦିକେ ଧର୍ମକର୍ମଣି
'ମୁଁ ଧନ ପଛରେ ଯିବିନି; ମୋ ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି କାମକୁ ସମର୍ଥ।' ରାଜା କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଠିକ କାମ ହେଉଛି ବେଦ ଆଧାରିତ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ।'
ତଦନ୍ଯତ୍ର ନିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ଵିପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଯୁଗେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଧର୍ମୋଯଂ କଲିଧର୍ମୋ ନ ତାଦୃଶଃ
'ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।' ଗୌତମ କହିଲେ: 'ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହି ନୀତି ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଏମିତି ନୁହେଁ।'
ଭୂପତି ତ୍ଵଂ ହି ଭୂପାଲ ନୃପାଣାଂ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ପରିକ୍ଷୀଣସ୍ତଂ କୁର୍ଵନ୍ନୈଵ ଦୁଷ୍ଯତି
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଲୋକଙ୍କ ରାଜା। ରାଜାଙ୍କର ଧର୍ମ ଏପରି ହେଉଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ସେ ଏଭଳି କାମ କଲେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ତୁ କୃଷିର୍ଦ୍ଧର୍ମୋ ନାପଦ୍ଯପ୍ଯଗ୍ରଜନ୍ମନଃ । ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରେଣ ଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଗ୍ରାମାନ୍ମମ ସମାଦିଶ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ କୃଷି ଧର୍ମ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମର ଲୋକ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଭଳି ଚାଲିବି; ମୋତେ ଗ୍ରାମ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଚାତ୍ର କ୍ଷତ୍ତ୍ରେଣ ଵର୍ତନଂ ମମ ରୋଚତେ । ଅନ୍ଯନ୍ନ ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦଦୌ ଗ୍ରାମାନ୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ
ଏଠାରେ ଅଥବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭଳି ଜୀବିକା କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯଦି ଏହା ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ ଯାହା ହେଉ। ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଗ୍ରାମ ଦେଲେ।
ଗ୍ରାମାଧିକାରଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଵର୍ତନଂ ତ୍ଵନ୍ଯଥାଭଵତ୍ । ଅଭକ୍ଷି ମାଂସଂ ଚାପାଯି ସୁରା ଚାଭାଷି ଦୁର୍ଵଚଃ
ଗ୍ରାମର ଅଧିକାର ମିଳିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବଦଳିଗଲା: ସେ ଅନୁଚିତ ମାଂସ ଖାଇଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କଲେ ଓ ଖରାପ କଥା କହିଲେ।
ପରଯୋଷା ତଥା ଗାମି ପରସ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯହାରି ଚ । ଅକ୍ରୀଡି ଦ୍ଯୂତମସକୃତ୍କଲଂଜଂ ଚାଦି ଦୁର୍ଭୁଜା
ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଜଣାଣୀ ସହିତ ମିଶିଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ନେଲେ, ପୁନିପୁନି ଜୁଆ ଖେଳିଲେ ଓ ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ।
ନାପୂଜି ଜଗତାମୀଶଃ ଶିଵୋ ଵା ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଵା । ଏଵଂ କାଲେନ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜା ଵାକ୍ଯମଭାଷତ
ସେ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର, ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟତାରେ ସମୟ କଟିବା ପରେ, ରାଜା କହିଲେ।
ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରତ୍ଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶୂଦ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସି । ତସ୍ମାନ୍ନିଯୋଗଧର୍ମେଣ ଭଵଂତଂ ଭ୍ରଂଶଯାମି ଚ
'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ତୁମର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଶୂଦ୍ର ଭଳି ହୋଇପାରିଛ। ତେଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପସାରଣ କରୁଛି।'
ମାସ୍ତୁ ଵିପ୍ରତ୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ଶୂଦ୍ରତୈଵ ଵରଂ ମମ । ତଦୃତେ ଯଦି ଵିପ୍ରାସ୍ତେ ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତି ଵରଂ ମମ
'ଆଜିଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ରହୁନାହିଁ; ମୋତେ ଶୂଦ୍ର ହେବା ଭଲ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି ନାହିଁ, ଏହି ମୋର ଭଲ।'
ନ ହି ସର୍ଵମିଦଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଶକ୍ତୋହଂ ପୃଥିଵୀପତେ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ଵଦତି ଦୁର୍ଵିପ୍ରେ ରାଜା ତୂଷ୍ଣୀମତିଷ୍ଠତ
'ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ମୁଁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ।' ଶଂଭୁ କହିଲେ: 'ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଚୁପଚାପ ରହିଲେ।'
ସ ତୁ ଵୈ ଶୂଦ୍ରତୁଲ୍ଯଶ୍ଚ ବୁଭୁଜେନ୍ନଂ ସହାମିଷମ୍ । କଦାଚିଦଥ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରତୋଲୀମଂଡପସ୍ଥିତଃ
ସେ ଏବେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ ହୋଇ ମାଂସ ସହିତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏକଥର ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ନଗରର ମଣ୍ଡପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜେନ ପଠ୍ଯମାନଂ ତୁ ପଦ୍ଯଂ ତୁ ଶ୍ରୁତଵାନିଦମ୍ । ହୃଦଯେ ପଦ୍ଯମେତତ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜେରିତମତିଷ୍ଠତ
ସେଠାରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କବିତା ପଢ଼ୁଥିବା କଥା ସେ ଶୁଣିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଥିବା ଏହି କବିତାଟିକୁ ହୃଦୟରେ ରଖିଲେ।
ପରାତ୍ପରତରଂ ଯାଂତି ନାରାଯଣପରାଯଣାଃ । ନ ତେ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯଂତି ଯେ ଦ୍ଵିଷଂତି ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଯେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାକୁ କେବେ ଯିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମପି ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୌରାଣିକମଭାଷତ । କୀଦୃଙ୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କୀଦୃଶୋପି ମହେଶ୍ଵରଃ
ପୁରାଣର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣିଲାପରେ ସେ ପଚାରିଲେ: 'ନାରାୟଣଙ୍କୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି? ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କୁହାଯାଇଛି?'
କିଂ ପରଂ ତ୍ଵଯନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵେଷଃ କୀଦୃଗୁଦାହୃତଃ । କିଂ ତତ୍ପରମିତି ଖ୍ଯାତଂ ତତଃ ପରତରଂ ଚ କିମ୍
'ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଛି? ଏହି 'ଅୟନ' କ'ଣ? ଘୃଣା କିପରି ଦେଖାଯାଇଛି? କ'ଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କ'ଣ ଅଛି?'
ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ପରଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନଂ ସୁଖଵ୍ଯକ୍ତୈକଲକ୍ଷଣମ୍ । ତତଃ ପରତରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଧାମ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଧିକମ୍
ପୁରାଣିକ କହିଲେ— 'ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ସୁଖର ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି; ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧାମ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।'
ଅଵିନାଶିତଯା ତତ୍ତୁ କୀର୍ତିତଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପୁରୁଷୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦଂଗ ପରମଂ ଵିଭୁଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ଆପୋ ହି ନରଜନ୍ମତ୍ଵାନ୍ନାରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମନୀଷିଭିଃ । ନାରାଶ୍ଚାସ୍ଯାଯନଂ ଯସ୍ମାତ୍ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଜଳରୁ ମନୁଷ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏହି ଜଳକୁ 'ନାର' କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଯେହେତୁ ତାଙ୍କର ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ, ସେଇଠି ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତତ୍ପରଂ ଵର୍ତନଂ ଯେଷାଂ ତେ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତତ୍ପରାଯଣାଃ । ମହଦାଦୀନି ତତ୍ଵାନି ଯାନି ତେଷାଂ ଯ ଈଶ୍ଵରଃ
ଯେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ 'ତତ୍ପରାୟଣ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ମହତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯିଏ ଅଧିପତି, ସେଇ ତାଙ୍କର ଇଶ୍ୱର।
ସୂର୍ଯାଗ୍ନିଶଶିନେତ୍ରୋଽସୌ ମହେଶଃ ସ୍ଯାଦୁମାପତିଃ । ଦ୍ଵେଷୋ ହି ଵୈରଂ ଵିଜ୍ଞେଯମୀଶ୍ଵରେ ପରମାତ୍ମନି
ଏହି ମହେଶ୍ୱର, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଇଶ୍ୱର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରିବାକୁ ଏକ ବୈର ବୋଲି ଜାଣ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ପୁରାଣଭଟ୍ଟେନ ସମୀରିତମିଦଂ ଵଚଃ । ଚିଂତଯନ୍ପୁନରପ୍ଯାହ ମାଦୃଶସ୍ଯ କଥଂ ଗତିଃ
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— 'ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରି ପୁଣି ପଚାରିଲି: ମୋ ପରି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କର ଗତି କ'ଣ?'
ପୌରାଣିକୋଽଥ ତଂ ପ୍ରାହ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଗତିମ୍ । କୁରୁ ସର୍ଵେଣ ଯତ୍ନେନ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଯଥାଵିଧି
ପୁରାଣିକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋର ଗତି କୁହିବି; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।'
ଧର୍ମଂ ଚର ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାକାଲଂ ଯଥାଵିଧି । ଵିମୁକ୍ତପାପଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତମାଂ ଗତିମେଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ସମୟ ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ପରେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପାଇବ।
ପୁରାଣମଥଵା ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତଶ୍ଚ ସନ୍ । ନିରାଶୋ ଵା ମହେଶାନଂ ପୂଜଯସ୍ଵ ପିନାକିନମ୍
ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପୁରାଣ ଶୁଣ, କିମ୍ବା ଆଶା ଛାଡ଼ି ମହେଶାନ, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।