ଅଲାବୁସଂଯୁତାଂ କୃତ୍ଵା ରାଜଵୃକ୍ଷଫଲାକୃତିମ୍ । ତସ୍ଯୋରସି ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗାଯନ୍ନାଗାଚ୍ଛିଵାଂତିକମ୍
ଅଳାବୁ ଲଗାଇ, ରାଜବୃକ୍ଷର ଫଳ ଆକୃତିରେ ବନେଇ, ତାହା ଛାତିରେ ରଖି, ଗାଇ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବୃହତୀକୁସୁମୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈର୍ଦେଵପାଦାଵପୂଜଯତ୍ । ତସ୍ମୈ ଵରମଥ ପ୍ରାଦାଦାକଲ୍ପଂ ଜୀଵିତଂ ପୁନଃ
ଶୁଦ୍ଧ ବୃହତୀ ଫୁଲରେ ଦେବଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ—ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃ ଜୀବନ।
ସମୁଦ୍ରଲଂଘନେ ଶକ୍ତିଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାଦଥାପରମ୍
ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ପାରହେବାର ଶକ୍ତି ଦେଇ, ସେ ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସମସ୍ତଭୂଷାସୁଵିଭୂଷିତାଂଗଃ ସ୍ଵଦୀପ୍ତିମଂଦୀକୃତଦେଵଦୀପ୍ତିଃ । ପ୍ରସନ୍ନମୂର୍ତିସ୍ତରୁଣଃ ଶିଵାଙ୍ଗକଃ ସଂଭାଵଯାମାସ ସମସ୍ତଦେଵାନ୍
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଅଧିକ, ଯୁବା, ଶାନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କ ପରି ରୂପ ଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୀତମୁଦ୍ଗମନୀଯଂ ଚ ସମାଦାଯ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପୀତଵସ୍ତ୍ରମିଦଂ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ହରେ ଶୁଭମ୍
ମହେଶ୍ୱର ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବ, ଏହି ଶୁଭ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ହରି।'
ବ୍ରହ୍ମଣେ ରକ୍ତଵସନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵସୁଦସ୍ତଥା । ଦେଵର୍ଷିଦାନଵାଦୀନାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ଵସୁଯୁଗ୍ମକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଲାଲ୍ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଗଳ ଧନ ଦାନ କଲେ।
ରାମୋପି ଚୈତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଶଂଭଵେ ଯୁଗ୍ମମର୍ପଯତ୍ । ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ବହୁମୂଲ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷଣମେଵ ଚ
ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଏକ ଯୁଗଳ ଦେଲେ, ଯାହା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ସୁନାର ଆଭୂଷଣ ଥିଲା।
ଅଥ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖାସୀନଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସପୁରୋହିତଃ । ନାନାମୁନିଗଣୈର୍ଭୂପୈର୍ଵାନରୈର୍ଗୌତମୀ ତଟେ
ଖାଇସାରି, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, ବିଭିନ୍ନ ମୁନି, ରାଜା ଓ ବାନରମାନେ ସହ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଶଂଭୁଂ ପୁରାଣତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵମେଵ ସର୍ଵଂ ଜାନୀଷେ ସର୍ଵଧର୍ମଗୁହାଶଯମ୍
ପୁରାଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ରାଘବ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ତୁମେ ଅବଗତ।'
କସ୍ମିନ୍କସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଧ୍ଯାନମେଵ କୃତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞ ଏଵ ଚ
'କେଉଁଯୁଗରେ କଣ ବିଶେଷ? ମୋତେ କୁହ।' ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ।'
ଦ୍ଵାପରେ ଚାର୍ଚନଂ ତିଷ୍ଯେ ଦାନଂ ଚ ହରିକୀର୍ତନମ୍ । ସର୍ଵଂ ଚ ଶସ୍ତଂ ସର୍ଵତ୍ର ଧ୍ଯାନଂ ନ ଚ କଲୌ ଯୁଗେ
ଦ୍ୱାପରରେ ପୂଜା, ତିଷ୍ୟରେ ଦାନ ଓ ହରିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସମସ୍ତ କାମ ସବୁଠାରେ ଭଲ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ।
ନରାଣାଂ ମୁଗ୍ଧଚିତ୍ତତ୍ଵାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରସ୍ଥାନାଂ ଵିଶାଂପତେ । ନ ଧର୍ମେ ନିଯତାବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଵେଦେ ନୈଵ ଚ ସ୍ମୃତୌ
ଲୋକମାନେ ସରଳ ମନ ଓ କଷ୍ଟରେ ଥିବାରୁ, ରାଜା, ଧର୍ମ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ।
ନ କ୍ରତୌ ନ ସ୍ଵଧାକାରେ ପୁରାଣାନାଂ ଚ ନ ଶ୍ରୁତୌ । ନ ଯଜ୍ଞେନ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ନ ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ସତାମ୍
ଯଜ୍ଞ, ତର୍ପଣ, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ, ତୀର୍ଥରେ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସେବାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନେଜ୍ଯାଯାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ନ ସ୍ଵଜାତୀଯକର୍ମ୍ମଣି । ନ ଦେଵସ୍ମରଣେନାପି ନ ଚ କ୍ଵାପି ଵୃଷେ ନୃପ
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ନିଜ କର୍ମ, ଦେବସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ରହିଛି, ରାଜନ୍, ସେଠି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅତଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘକାଲାନାଂ ପୁଣ୍ଯାନାମକ୍ଷମା ନରାଃ । ଦାନଂ ତୁ ସ୍ଵଲ୍ପକାଲତ୍ଵାତ୍କର୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଏହି ଯୁଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲାଗିଥିବା ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଲୋକମାନେ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଲାଗିଥିବା ଦାନ କରିପାରନ୍ତି।
ଅତଶ୍ଚ କଲିଦୁଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । କେଷାଂଚିତ୍ପାପନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୈସ୍ତୁ ନାନ୍ଯଥା
କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; କିଛି ଲୋକଙ୍କର ପାପ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧୀ କାଶୀଗଂତା ଶ୍ରୁତୌ ରତଃ । ପୁରାଣଜ୍ଞାଵମାଶ୍ଚୈତେ ଶ୍ରୋତା ତସ୍ଯ ଚ ରାଘଵ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୟାରେ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, କାଶୀକୁ ଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ପୁରାଣ ଜାଣେ ଓ ଶୁଣେ, ରାଘବ।
ଯୁଗାନାମନୁସାରେଣ ତଥାର୍ଥସ୍ଯ ଵିଵେଚନାତ୍ । ସ୍ଵ ପର ପ୍ରତ୍ଯଯୋତ୍ପାଦାତ୍ପରବ୍ରହ୍ମପ୍ରକାଶନାତ୍
ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଥ ବିଚାର କରି, ନିଜ ଓ ପରରେ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମାଇ, ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ପୁରାଣଵକ୍ତା ସର୍ଵସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ତେନାପି ଚ କୃତଂ ପାପଂ ନ ସଜ୍ଯେତ୍କିମୁତାନ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ବକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱେତନ୍ତ୍ର; ସେ ପାପ କଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଗେନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଅଧିକ।
ଅନ୍ଯେଷାମପି କେଷାଂଚିତ୍ପୁରାଣଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଃ ପୁରାଣେଷୁ ଵିଶ୍ଵାସୀ ଵକ୍ତାରଂ ମନ୍ଯତେ ଗୁରୁମ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଯିଏ ପୁରାଣରେ ଆସ୍ଥା ରଖେ ଓ ବକ୍ତାକୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନେ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦାତାରଂ ଵିଶେଷଂ ଜ୍ଞାତିବଂଧୁତଃ । ତସ୍ଯ ପାପାନି ସର୍ଵାଣି ଵିଲଯଂ ଯାନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ନିଜ ପରିବାର ବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଥ ଶ୍ରୀଶୈଲଗମନଂ ପୂଜକସ୍ଯ ମହେଶିତୁଃ । ଅତଃ କଲୌ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପୁରାଣଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏବେ ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଯାତ୍ରା କଥା ଆସିଲା। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୁରାଣ କଥା ପାପ ନାଶ କରେ।
ପୁରା କଲିଯୁଗେ ରାମ ଵୃତ୍ତଂ ସଂକୀର୍ତଯେ ଶୃଣୁ । ଆସୀତ୍ତୁ ଗୌତମୋ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦଵର୍ଜିତଃ
ହେ ରାମ, ପୂର୍ବରୁ କଳିଯୁଗରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଘଟଣା କହିବି, ଶୁଣ। ଗୌତମ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁଷ୍ଟିଃ ପଶୁଶ୍ଚାସ୍ତାଂ ଭ୍ରାତରୌ ଵେଦଵର୍ଜିତୌ । ତାଭ୍ଯାଂ ସହ କୃଷିଂ ଚକ୍ରେ ତତ୍ର ଵୃଦ୍ଧିମଵାପ ଚ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ। ସେମାନେ ତିନିଜଣେ ମିଶି କୃଷି କାମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଭଳି ଭାବରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଧନଧାନ୍ଯାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ରାଜାନଂ ଦତ୍ତଵାନଥ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ କିଂଚିଦଧିକାରଂ ନିରୂପଯ
ସେ କିଛି ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାପରେ କହିଲେ: 'ମୋତେ କିଛି କାମ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଅର୍ଥଂ ନ ଗମଯିଷ୍ଯାମି ତୌ ଶକ୍ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ମମ । ରାଜୋଵାଚ- ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଧିକାରୋ ହି ଵୈଦିକେ ଧର୍ମକର୍ମଣି
'ମୁଁ ଧନ ପଛରେ ଯିବିନି; ମୋ ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି କାମକୁ ସମର୍ଥ।' ରାଜା କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଠିକ କାମ ହେଉଛି ବେଦ ଆଧାରିତ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ।'
ତଦନ୍ଯତ୍ର ନିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ଵିପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଯୁଗେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଧର୍ମୋଯଂ କଲିଧର୍ମୋ ନ ତାଦୃଶଃ
'ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।' ଗୌତମ କହିଲେ: 'ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହି ନୀତି ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଏମିତି ନୁହେଁ।'
ଭୂପତି ତ୍ଵଂ ହି ଭୂପାଲ ନୃପାଣାଂ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ପରିକ୍ଷୀଣସ୍ତଂ କୁର୍ଵନ୍ନୈଵ ଦୁଷ୍ଯତି
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଲୋକଙ୍କ ରାଜା। ରାଜାଙ୍କର ଧର୍ମ ଏପରି ହେଉଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ସେ ଏଭଳି କାମ କଲେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ତୁ କୃଷିର୍ଦ୍ଧର୍ମୋ ନାପଦ୍ଯପ୍ଯଗ୍ରଜନ୍ମନଃ । ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରେଣ ଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଗ୍ରାମାନ୍ମମ ସମାଦିଶ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ କୃଷି ଧର୍ମ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମର ଲୋକ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଭଳି ଚାଲିବି; ମୋତେ ଗ୍ରାମ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଚାତ୍ର କ୍ଷତ୍ତ୍ରେଣ ଵର୍ତନଂ ମମ ରୋଚତେ । ଅନ୍ଯନ୍ନ ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦଦୌ ଗ୍ରାମାନ୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ
ଏଠାରେ ଅଥବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭଳି ଜୀବିକା କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯଦି ଏହା ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ ଯାହା ହେଉ। ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଗ୍ରାମ ଦେଲେ।