ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଦେଵ ଦ୍ଵାଦଶଲୋକାନାଂ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଭସ୍ମରାଶଯଃ । ସ୍ଥିତମେକଂ ଵନମିଦଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଲୋକସଂକ୍ଷଯମ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ—'ହେ ଦେବ, ବାରଟି ଲୋକରେ କେବଳ ଭସ୍ମର ଢେର ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ସବୁଠି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି—ତୁମେ ଏହା ଦେଖ।'
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵସ୍ଥପଂଚଲୋକାନାଂ ଦାହେ ସଂଦେହ ଏଵ ନଃ । କଥମଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ କଥଂ ନୋ ଵା ମହାଧ୍ଵନିଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ—'ଉପର ଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ଲୋକ ଦହିଯିବାରେ ଆମେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କିପରି ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ହେଲା, କିପରି ଏତେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା?'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଭୀତିରସ୍ମାକମଧୁନା ଵର୍ତତେ ଵୀରଭଦ୍ରତଃ । ସ ଏଵାଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ପିପାସୁରିଵ ତାମପାତ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ—'ଏବେ ଆମର ଭୟ ହେଉଛି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ। ସେ ନିଜେ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା କରିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ପିପାସା ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।'
ଦେଵୋଥ ଵୀରମାହୂଯ କିଂ ଵୀରେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଭଵଃ । ଵୀରୋ ହନୂମତୋ ଲିଂଗପୀଠାଭାଵାଦିଦଂ କୃତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଭବ କହିଲେ—'ହେ ବୀର, କାହିଁକି ଏହି କାମ କଲ?' ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—'ହନୁମାନଙ୍କ ଲିଙ୍ଗପୀଠ ନଥିବାରୁ ଏହା କରାଯାଇଛି।'
କପେଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ମଯା କୃତମିଦଂ ବୃହତ୍ । କୃପାନିଧିରଥୋ ଦେଵୋ ଯଥାପୂର୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍
'ବାନରଙ୍କ ମନ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲି।' ତାପରେ କୃପାମୟ ଦେବତା ପୂର୍ବବତ୍ ସବୁକିଛି ପୁନଃ ସଜାଇଦେଲେ।
ଦଗ୍ଧାନପ୍ଯଖିଲାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପୂର୍ଵତଃ ଶୋଭନାନ୍ଵିଭୁଃ । କଲ୍ପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵୀରଭଦ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦହିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଶୋଭା ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଶିରସି ତାଂବୂଲଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ହରଃ । ଅଥାସୌ ହନୁମାନୀଶ ପୂଜନଂ କୃତଵାନଥ
ହରା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ପୂଜା କଲେ।
ଏକଂ ଵନଚରଂ ତତ୍ର ଗଂଧର୍ଵଂ ସଵିପଂଚିକମ୍ । ଇଦମାହ ମହାଵୀଣା ମମ ଵୈ ଦୀଯତାମିତି
ସେଠାରେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ବୀଣା ଥିଲା। ହନୁମାନ କହିଲେ—'ମୋତେ ତୁମର ବଡ଼ ବୀଣା ଦିଅ।'
ଗଂଧର୍ଵୋ ନ ମଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଵୀଣା ପ୍ରାଣସମା ମମ । ମମାପି ପ୍ରାଣସଦୃଶୀ ଵୀଣେତ୍ଯାହ କପୀଶ୍ଵରଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ—'ମୁଁ ମୋର ବୀଣା ଛାଡିପାରିବିନାହିଁ; ଏହା ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ।' ବାନରମୁଖ୍ୟ କହିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବୀଣା ପ୍ରାଣ ସମାନ।'
ଅଥ ମୁଷ୍ଟିନିପାତେନ ଗଂଧର୍ଵେ ପତିତେ କପିଃ । ଆଦାଯ ଵୀଣାଂ ମହତୀଂ ସ୍ଵରତଂତୁସମନ୍ଵିତାମ୍
ତାପରେ ବାନର ମୁଷ୍ଟି ଘାତରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ପଡ଼ିଗଲେ। ବାନର ବଡ଼ ବୀଣା, ମଧୁର ସ୍ୱର ତାର ଥିବା ବୀଣା ନେଇଲେ।
ଅଲାବୁସଂଯୁତାଂ କୃତ୍ଵା ରାଜଵୃକ୍ଷଫଲାକୃତିମ୍ । ତସ୍ଯୋରସି ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗାଯନ୍ନାଗାଚ୍ଛିଵାଂତିକମ୍
ଅଳାବୁ ଲଗାଇ, ରାଜବୃକ୍ଷର ଫଳ ଆକୃତିରେ ବନେଇ, ତାହା ଛାତିରେ ରଖି, ଗାଇ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବୃହତୀକୁସୁମୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈର୍ଦେଵପାଦାଵପୂଜଯତ୍ । ତସ୍ମୈ ଵରମଥ ପ୍ରାଦାଦାକଲ୍ପଂ ଜୀଵିତଂ ପୁନଃ
ଶୁଦ୍ଧ ବୃହତୀ ଫୁଲରେ ଦେବଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ—ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃ ଜୀବନ।
ସମୁଦ୍ରଲଂଘନେ ଶକ୍ତିଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାଦଥାପରମ୍
ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ପାରହେବାର ଶକ୍ତି ଦେଇ, ସେ ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସମସ୍ତଭୂଷାସୁଵିଭୂଷିତାଂଗଃ ସ୍ଵଦୀପ୍ତିମଂଦୀକୃତଦେଵଦୀପ୍ତିଃ । ପ୍ରସନ୍ନମୂର୍ତିସ୍ତରୁଣଃ ଶିଵାଙ୍ଗକଃ ସଂଭାଵଯାମାସ ସମସ୍ତଦେଵାନ୍
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଅଧିକ, ଯୁବା, ଶାନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କ ପରି ରୂପ ଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୀତମୁଦ୍ଗମନୀଯଂ ଚ ସମାଦାଯ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପୀତଵସ୍ତ୍ରମିଦଂ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ହରେ ଶୁଭମ୍
ମହେଶ୍ୱର ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବ, ଏହି ଶୁଭ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ହରି।'
ବ୍ରହ୍ମଣେ ରକ୍ତଵସନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵସୁଦସ୍ତଥା । ଦେଵର୍ଷିଦାନଵାଦୀନାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ଵସୁଯୁଗ୍ମକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଲାଲ୍ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଗଳ ଧନ ଦାନ କଲେ।
ରାମୋପି ଚୈତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଶଂଭଵେ ଯୁଗ୍ମମର୍ପଯତ୍ । ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ବହୁମୂଲ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷଣମେଵ ଚ
ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଏକ ଯୁଗଳ ଦେଲେ, ଯାହା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ସୁନାର ଆଭୂଷଣ ଥିଲା।
ଅଥ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖାସୀନଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସପୁରୋହିତଃ । ନାନାମୁନିଗଣୈର୍ଭୂପୈର୍ଵାନରୈର୍ଗୌତମୀ ତଟେ
ଖାଇସାରି, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, ବିଭିନ୍ନ ମୁନି, ରାଜା ଓ ବାନରମାନେ ସହ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଶଂଭୁଂ ପୁରାଣତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵମେଵ ସର୍ଵଂ ଜାନୀଷେ ସର୍ଵଧର୍ମଗୁହାଶଯମ୍
ପୁରାଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ରାଘବ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ତୁମେ ଅବଗତ।'
କସ୍ମିନ୍କସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଧ୍ଯାନମେଵ କୃତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞ ଏଵ ଚ
'କେଉଁଯୁଗରେ କଣ ବିଶେଷ? ମୋତେ କୁହ।' ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ।'
ଦ୍ଵାପରେ ଚାର୍ଚନଂ ତିଷ୍ଯେ ଦାନଂ ଚ ହରିକୀର୍ତନମ୍ । ସର୍ଵଂ ଚ ଶସ୍ତଂ ସର୍ଵତ୍ର ଧ୍ଯାନଂ ନ ଚ କଲୌ ଯୁଗେ
ଦ୍ୱାପରରେ ପୂଜା, ତିଷ୍ୟରେ ଦାନ ଓ ହରିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସମସ୍ତ କାମ ସବୁଠାରେ ଭଲ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ।
ନରାଣାଂ ମୁଗ୍ଧଚିତ୍ତତ୍ଵାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରସ୍ଥାନାଂ ଵିଶାଂପତେ । ନ ଧର୍ମେ ନିଯତାବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଵେଦେ ନୈଵ ଚ ସ୍ମୃତୌ
ଲୋକମାନେ ସରଳ ମନ ଓ କଷ୍ଟରେ ଥିବାରୁ, ରାଜା, ଧର୍ମ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ।
ନ କ୍ରତୌ ନ ସ୍ଵଧାକାରେ ପୁରାଣାନାଂ ଚ ନ ଶ୍ରୁତୌ । ନ ଯଜ୍ଞେନ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ନ ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ସତାମ୍
ଯଜ୍ଞ, ତର୍ପଣ, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ, ତୀର୍ଥରେ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସେବାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନେଜ୍ଯାଯାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ନ ସ୍ଵଜାତୀଯକର୍ମ୍ମଣି । ନ ଦେଵସ୍ମରଣେନାପି ନ ଚ କ୍ଵାପି ଵୃଷେ ନୃପ
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ନିଜ କର୍ମ, ଦେବସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ରହିଛି, ରାଜନ୍, ସେଠି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅତଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘକାଲାନାଂ ପୁଣ୍ଯାନାମକ୍ଷମା ନରାଃ । ଦାନଂ ତୁ ସ୍ଵଲ୍ପକାଲତ୍ଵାତ୍କର୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଏହି ଯୁଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲାଗିଥିବା ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଲୋକମାନେ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଲାଗିଥିବା ଦାନ କରିପାରନ୍ତି।
ଅତଶ୍ଚ କଲିଦୁଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । କେଷାଂଚିତ୍ପାପନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୈସ୍ତୁ ନାନ୍ଯଥା
କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; କିଛି ଲୋକଙ୍କର ପାପ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧୀ କାଶୀଗଂତା ଶ୍ରୁତୌ ରତଃ । ପୁରାଣଜ୍ଞାଵମାଶ୍ଚୈତେ ଶ୍ରୋତା ତସ୍ଯ ଚ ରାଘଵ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୟାରେ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, କାଶୀକୁ ଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ପୁରାଣ ଜାଣେ ଓ ଶୁଣେ, ରାଘବ।
ଯୁଗାନାମନୁସାରେଣ ତଥାର୍ଥସ୍ଯ ଵିଵେଚନାତ୍ । ସ୍ଵ ପର ପ୍ରତ୍ଯଯୋତ୍ପାଦାତ୍ପରବ୍ରହ୍ମପ୍ରକାଶନାତ୍
ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଥ ବିଚାର କରି, ନିଜ ଓ ପରରେ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମାଇ, ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ପୁରାଣଵକ୍ତା ସର୍ଵସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ତେନାପି ଚ କୃତଂ ପାପଂ ନ ସଜ୍ଯେତ୍କିମୁତାନ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ବକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱେତନ୍ତ୍ର; ସେ ପାପ କଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଗେନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଅଧିକ।
ଅନ୍ଯେଷାମପି କେଷାଂଚିତ୍ପୁରାଣଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଃ ପୁରାଣେଷୁ ଵିଶ୍ଵାସୀ ଵକ୍ତାରଂ ମନ୍ଯତେ ଗୁରୁମ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଯିଏ ପୁରାଣରେ ଆସ୍ଥା ରଖେ ଓ ବକ୍ତାକୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନେ।