ଅଥ ସପ୍ତତଲାନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୁନରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଵର୍ତତ । ପଂଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵଲୋକାନଦହଜ୍ଜନଲୋକନିଵାସିନଃ
ତାପରେ ସାତଟି ପାତାଳକୁ ଦହି, ପୁଣି ଉପରକୁ ଘୁରିଲେ। ଉପର ଲୋକର ଲୋକମାନେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ।
ଲଲାଟନେତ୍ରସଂଭୂତଂ ନଖେନାଦାଯ ଚାନଲମ୍ । ଜଂବୀରଫଲସଂକାଶଂ କୃତ୍ଵା କରତଲେ ଵିଭୁଃ
ଲଳାଟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଗ୍ନିକୁ ନଖରେ ଧରି, ଜାମ୍ବୁ ଫଳ ପରି ଅନୁଭବ କରି, ଭଗବାନ୍ ତାହାକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠଂ ତେ ଦଗ୍ଧା ଲୋକା ନ ସଂଶଯଃ । ଅନାଯାତମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
‘ଯଦି ତୋର ପାଇଁ ପୀଠ ନ ଆସେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦହିଯିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ପୀଠ ନ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର—
ସନକାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋଗେନ ଚାଗମନ୍ । ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମଵରଂ ସମାଗମ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସନକ ଆଦି ମହାତ୍ମାମାନେ ଯୋଗ ବଳରେ ଜାଣି, ଗୌତମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ନ ଦୃଷ୍ଟଵଂତୋ ଦେଵାଦିଂ ଵିଦ୍ଯମାନମପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ଅସ୍ତୁଵନ୍ନଥ ଚ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସର୍ଵଵେଦସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ସାମ୍ନାରେ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ତୁତିମାଳା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।
ଓଁନମୋ ଦେଵଦେଵାଯ ତସ୍ମୈ ଶୁଦ୍ଧପ୍ରଭାଚିଂତ୍ଯରୂପାଯ ତସ୍ମୈ । ନମଃ ସୁରାଣାମଧୀଶାଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵେଦଗୁହ୍ଯାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ତସ୍ମୈ
ଓଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ପବିତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆକୃତି ଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୁରମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଅଧିପତି, ବେଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପବିତ୍ରତା ଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମନ କରେ।
ନମଃ ଶିଵାଯାଦିଦେଵାଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵ୍ଯାଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତାଯ ତସ୍ମୈ । ନମଃ ସୁରାନଂଦସଂଦୋହ ଵର୍ଷତ୍ରଯୀ ବିଂଦୁଵିଶ୍ଵଂଭରାଯ ତସ୍ମୈ
ଶିବ, ଆଦିଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସାପ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୁରମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଆନନ୍ଦର ଆଧାର, ତିନି ବେଦର ସାର, ବିନ୍ଦୁ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମନ କରେ।
ପୃଥିଵ୍ଯଥୋ ଵାଯୁରାକାଶମାପଃ ପୁନଃ ଶଶୀ ଵହ୍ନିସୂର୍ଯ୍ଯୌ ତଥାତ୍ମା । ଯସ୍ଯାଷ୍ଟୈତା ମୂର୍ତଯଃ ଶଂକରସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯାଯ ଶଶ୍ଵତ୍
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମା—ଏହି ଆଠଟି ଶଙ୍କରଙ୍କ ରୂପ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ପ୍ରାପ୍ତ, ସଦା ଅବିନାଶୀ, ସେହି ଠାକୁରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।
ଏତାଂ ସ୍ତୁତିମଥାକର୍ଣ୍ଯ ଭଗନେତ୍ରପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ । ଵିଷ୍ଣୁମାହ ଚ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସମାନଯ ଚ ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଭଗନେତ୍ର ଦାତା ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଯାଅ, ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ମାନେକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ଆନୀତାସ୍ତେନ ହରିଣା ଦେଵାଯ ପ୍ରଣତାସ୍ତୁ ତେ । ତାନାହ ଶଂକରୋ ଵାକ୍ଯଂ କିମର୍ଥଂ ଯୂଯମାଗତାଃ
ହରି ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଶଙ୍କର ସେମାନେକୁ ପଚାରିଲେ—'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଦେଵ ଦ୍ଵାଦଶଲୋକାନାଂ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଭସ୍ମରାଶଯଃ । ସ୍ଥିତମେକଂ ଵନମିଦଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଲୋକସଂକ୍ଷଯମ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ—'ହେ ଦେବ, ବାରଟି ଲୋକରେ କେବଳ ଭସ୍ମର ଢେର ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ସବୁଠି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି—ତୁମେ ଏହା ଦେଖ।'
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵସ୍ଥପଂଚଲୋକାନାଂ ଦାହେ ସଂଦେହ ଏଵ ନଃ । କଥମଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ କଥଂ ନୋ ଵା ମହାଧ୍ଵନିଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ—'ଉପର ଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ଲୋକ ଦହିଯିବାରେ ଆମେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କିପରି ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ହେଲା, କିପରି ଏତେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା?'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଭୀତିରସ୍ମାକମଧୁନା ଵର୍ତତେ ଵୀରଭଦ୍ରତଃ । ସ ଏଵାଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ପିପାସୁରିଵ ତାମପାତ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ—'ଏବେ ଆମର ଭୟ ହେଉଛି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ। ସେ ନିଜେ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା କରିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ପିପାସା ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।'
ଦେଵୋଥ ଵୀରମାହୂଯ କିଂ ଵୀରେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଭଵଃ । ଵୀରୋ ହନୂମତୋ ଲିଂଗପୀଠାଭାଵାଦିଦଂ କୃତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଭବ କହିଲେ—'ହେ ବୀର, କାହିଁକି ଏହି କାମ କଲ?' ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—'ହନୁମାନଙ୍କ ଲିଙ୍ଗପୀଠ ନଥିବାରୁ ଏହା କରାଯାଇଛି।'
କପେଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ମଯା କୃତମିଦଂ ବୃହତ୍ । କୃପାନିଧିରଥୋ ଦେଵୋ ଯଥାପୂର୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍
'ବାନରଙ୍କ ମନ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲି।' ତାପରେ କୃପାମୟ ଦେବତା ପୂର୍ବବତ୍ ସବୁକିଛି ପୁନଃ ସଜାଇଦେଲେ।
ଦଗ୍ଧାନପ୍ଯଖିଲାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପୂର୍ଵତଃ ଶୋଭନାନ୍ଵିଭୁଃ । କଲ୍ପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵୀରଭଦ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦହିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଶୋଭା ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଶିରସି ତାଂବୂଲଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ହରଃ । ଅଥାସୌ ହନୁମାନୀଶ ପୂଜନଂ କୃତଵାନଥ
ହରା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ପୂଜା କଲେ।
ଏକଂ ଵନଚରଂ ତତ୍ର ଗଂଧର୍ଵଂ ସଵିପଂଚିକମ୍ । ଇଦମାହ ମହାଵୀଣା ମମ ଵୈ ଦୀଯତାମିତି
ସେଠାରେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ବୀଣା ଥିଲା। ହନୁମାନ କହିଲେ—'ମୋତେ ତୁମର ବଡ଼ ବୀଣା ଦିଅ।'
ଗଂଧର୍ଵୋ ନ ମଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଵୀଣା ପ୍ରାଣସମା ମମ । ମମାପି ପ୍ରାଣସଦୃଶୀ ଵୀଣେତ୍ଯାହ କପୀଶ୍ଵରଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ—'ମୁଁ ମୋର ବୀଣା ଛାଡିପାରିବିନାହିଁ; ଏହା ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ।' ବାନରମୁଖ୍ୟ କହିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବୀଣା ପ୍ରାଣ ସମାନ।'
ଅଥ ମୁଷ୍ଟିନିପାତେନ ଗଂଧର୍ଵେ ପତିତେ କପିଃ । ଆଦାଯ ଵୀଣାଂ ମହତୀଂ ସ୍ଵରତଂତୁସମନ୍ଵିତାମ୍
ତାପରେ ବାନର ମୁଷ୍ଟି ଘାତରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ପଡ଼ିଗଲେ। ବାନର ବଡ଼ ବୀଣା, ମଧୁର ସ୍ୱର ତାର ଥିବା ବୀଣା ନେଇଲେ।
ଅଲାବୁସଂଯୁତାଂ କୃତ୍ଵା ରାଜଵୃକ୍ଷଫଲାକୃତିମ୍ । ତସ୍ଯୋରସି ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗାଯନ୍ନାଗାଚ୍ଛିଵାଂତିକମ୍
ଅଳାବୁ ଲଗାଇ, ରାଜବୃକ୍ଷର ଫଳ ଆକୃତିରେ ବନେଇ, ତାହା ଛାତିରେ ରଖି, ଗାଇ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବୃହତୀକୁସୁମୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈର୍ଦେଵପାଦାଵପୂଜଯତ୍ । ତସ୍ମୈ ଵରମଥ ପ୍ରାଦାଦାକଲ୍ପଂ ଜୀଵିତଂ ପୁନଃ
ଶୁଦ୍ଧ ବୃହତୀ ଫୁଲରେ ଦେବଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ—ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃ ଜୀବନ।
ସମୁଦ୍ରଲଂଘନେ ଶକ୍ତିଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାଦଥାପରମ୍
ସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ପାରହେବାର ଶକ୍ତି ଦେଇ, ସେ ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସମସ୍ତଭୂଷାସୁଵିଭୂଷିତାଂଗଃ ସ୍ଵଦୀପ୍ତିମଂଦୀକୃତଦେଵଦୀପ୍ତିଃ । ପ୍ରସନ୍ନମୂର୍ତିସ୍ତରୁଣଃ ଶିଵାଙ୍ଗକଃ ସଂଭାଵଯାମାସ ସମସ୍ତଦେଵାନ୍
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଅଧିକ, ଯୁବା, ଶାନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କ ପରି ରୂପ ଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୀତମୁଦ୍ଗମନୀଯଂ ଚ ସମାଦାଯ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପୀତଵସ୍ତ୍ରମିଦଂ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ହରେ ଶୁଭମ୍
ମହେଶ୍ୱର ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବ, ଏହି ଶୁଭ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ହରି।'
ବ୍ରହ୍ମଣେ ରକ୍ତଵସନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵସୁଦସ୍ତଥା । ଦେଵର୍ଷିଦାନଵାଦୀନାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ଵସୁଯୁଗ୍ମକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଲାଲ୍ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଗଳ ଧନ ଦାନ କଲେ।
ରାମୋପି ଚୈତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଶଂଭଵେ ଯୁଗ୍ମମର୍ପଯତ୍ । ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ବହୁମୂଲ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷଣମେଵ ଚ
ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଏକ ଯୁଗଳ ଦେଲେ, ଯାହା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ସୁନାର ଆଭୂଷଣ ଥିଲା।
ଅଥ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖାସୀନଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସପୁରୋହିତଃ । ନାନାମୁନିଗଣୈର୍ଭୂପୈର୍ଵାନରୈର୍ଗୌତମୀ ତଟେ
ଖାଇସାରି, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, ବିଭିନ୍ନ ମୁନି, ରାଜା ଓ ବାନରମାନେ ସହ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଶଂଭୁଂ ପୁରାଣତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵମେଵ ସର୍ଵଂ ଜାନୀଷେ ସର୍ଵଧର୍ମଗୁହାଶଯମ୍
ପୁରାଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ରାଘବ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ତୁମେ ଅବଗତ।'
କସ୍ମିନ୍କସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଧ୍ଯାନମେଵ କୃତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞ ଏଵ ଚ
'କେଉଁଯୁଗରେ କଣ ବିଶେଷ? ମୋତେ କୁହ।' ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ।'