ଶିରଃକମଂଡଲୁଗତଂ ନିଧାଯାଗ୍ନିଂ ତ୍ରିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଆଵାହନାଦି କୃତ୍ଵାଥ ସ୍ନାନପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ
ମୁଣ୍ଡର କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ରଖି, ତିନିଟି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ତାପରେ ଆବାହନ ଠାରୁ ନିଜେ ସ୍ନାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ।
ଅଥ ସ୍ନାପଯିତୁଂ ଦେଵମାଦାଯ କରସଂପୁଟେ । କୃତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷଣଂ ଦେଵଂ ପୀଠଂ ନୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍କପିଃ
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପାଇଁ ହାତର ଉପରେ ଧରି, ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ବାନରଟି ପୀଠ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଲିଂଗମାତ୍ରଂ କରଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତିସମନ୍ଵିତଃ । ଇଦମାହ ମହାଯୋଗୀ କିଂ ଵା ପାପଂ ମଯା କୃତମ୍
କେବଳ ଲିଙ୍ଗଟି ହାତରେ ଦେଖି, ଭୟରେ ଭରିଗଲେ। ମହାଯୋଗୀ କହିଲେ—'ମୁଁ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି?'
ଯଦେତତ୍ପୀଠରହିତଂ ଶିଵଲିଂଗଂ କରସ୍ଥିତମ୍ । ମମାଦ୍ଯ ମରଣଂ ସିଦ୍ଧଂ ପୀଠଂ ଚେନ୍ନାଗମିଷ୍ଯତି
'ଏହି ଲିଙ୍ଗଟି ପୀଠ ବିନା ମୋ ହାତରେ ଅଛି। ଯଦି ପୀଠ ଆସିନଥାଏ, ଆଜି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।'
ଅଥ ରୁଦ୍ରଂ ଜପିଷ୍ଯାମି ତଦାଯାତି ମହେଶ୍ଵରଃ । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଜଜାପ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍
'ଏବେ ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜପ କରିବି, ତେବେ ମହେଶ୍ୱର ଆସିବେ।' ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ସେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
ଅଥାପି ନ ସମାଯାତୋ ମହେଶୋଽଥ କପୀଶ୍ଵରଃ । ରୁଦ୍ରଂ ନ୍ଯପାତଯଦ୍ଭୂମ୍ଯାଂ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ସମାଗତଃ
ତଥାପି ମହେଶ୍ୱର ଆସିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବାନରଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ଆସିଗଲେ।
କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ଭକ୍ତ ରୁଦିହେତୁଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ପୀଠହୀନମିଦଂ ଲିଂଗଂ ପଶ୍ଯ ମେ ପାପସଂଚଯମ୍
‘ଭକ୍ତ, କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ତୋର ଦୁଃଖର କାରଣ କହ।’ ହନୁମାନ୍ କହିଲେ—‘ଦେଖ, ଏହି ଲିଙ୍ଗଟି ପୀଠ ବିନା—ମୋର ପାପ ଦେଖ।’
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠଂ ତେ ଲିଂଗେ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ଦାହଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଲୋକଂ ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠକମ୍
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—‘ଯଦି ତୋର ଲିଙ୍ଗରେ ପୀଠ ଆସୁନଥାଏ, ତେବେ ଅବିବେକ କରିନିଅ। ଯଦି ପୀଠ ନାଆସି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦହିଦେବି।’
ପଶ୍ଯ ଦର୍ଶଯ ମେ ଲିଂଗଂ ପୀଠଂ ଯଦ୍ଯାଗତଂ ନ ଵା । ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଲିଂଗଂ ପୀଠମନାଗତମ୍
‘ମୋତେ ଲିଙ୍ଗଟି ଦେଖା, ପୀଠ ଆସିଛି କି ନାହିଁ।’ ବୀରଭଦ୍ର ଲିଙ୍ଗଟି ଦେଖି, ପୀଠ ନ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦଗ୍ଧୁକାମୋଽଖିଲାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅନଲଂ ଭୁଵି ଚିକ୍ଷେପ କ୍ଷଣାଦ୍ଦଗ୍ଧା ମହୀ ତଦା
ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର ଭୂମିରେ ଅଗ୍ନି ଫେଲିଲେ। ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ଦହିଗଲା।
ଅଥ ସପ୍ତତଲାନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୁନରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଵର୍ତତ । ପଂଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵଲୋକାନଦହଜ୍ଜନଲୋକନିଵାସିନଃ
ତାପରେ ସାତଟି ପାତାଳକୁ ଦହି, ପୁଣି ଉପରକୁ ଘୁରିଲେ। ଉପର ଲୋକର ଲୋକମାନେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ।
ଲଲାଟନେତ୍ରସଂଭୂତଂ ନଖେନାଦାଯ ଚାନଲମ୍ । ଜଂବୀରଫଲସଂକାଶଂ କୃତ୍ଵା କରତଲେ ଵିଭୁଃ
ଲଳାଟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଗ୍ନିକୁ ନଖରେ ଧରି, ଜାମ୍ବୁ ଫଳ ପରି ଅନୁଭବ କରି, ଭଗବାନ୍ ତାହାକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠଂ ତେ ଦଗ୍ଧା ଲୋକା ନ ସଂଶଯଃ । ଅନାଯାତମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
‘ଯଦି ତୋର ପାଇଁ ପୀଠ ନ ଆସେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦହିଯିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ପୀଠ ନ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର—
ସନକାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋଗେନ ଚାଗମନ୍ । ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମଵରଂ ସମାଗମ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସନକ ଆଦି ମହାତ୍ମାମାନେ ଯୋଗ ବଳରେ ଜାଣି, ଗୌତମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ନ ଦୃଷ୍ଟଵଂତୋ ଦେଵାଦିଂ ଵିଦ୍ଯମାନମପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ଅସ୍ତୁଵନ୍ନଥ ଚ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସର୍ଵଵେଦସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ସାମ୍ନାରେ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ତୁତିମାଳା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।
ଓଁନମୋ ଦେଵଦେଵାଯ ତସ୍ମୈ ଶୁଦ୍ଧପ୍ରଭାଚିଂତ୍ଯରୂପାଯ ତସ୍ମୈ । ନମଃ ସୁରାଣାମଧୀଶାଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵେଦଗୁହ୍ଯାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ତସ୍ମୈ
ଓଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ପବିତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆକୃତି ଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୁରମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଅଧିପତି, ବେଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପବିତ୍ରତା ଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମନ କରେ।
ନମଃ ଶିଵାଯାଦିଦେଵାଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵ୍ଯାଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତାଯ ତସ୍ମୈ । ନମଃ ସୁରାନଂଦସଂଦୋହ ଵର୍ଷତ୍ରଯୀ ବିଂଦୁଵିଶ୍ଵଂଭରାଯ ତସ୍ମୈ
ଶିବ, ଆଦିଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସାପ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୁରମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଆନନ୍ଦର ଆଧାର, ତିନି ବେଦର ସାର, ବିନ୍ଦୁ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମନ କରେ।
ପୃଥିଵ୍ଯଥୋ ଵାଯୁରାକାଶମାପଃ ପୁନଃ ଶଶୀ ଵହ୍ନିସୂର୍ଯ୍ଯୌ ତଥାତ୍ମା । ଯସ୍ଯାଷ୍ଟୈତା ମୂର୍ତଯଃ ଶଂକରସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯାଯ ଶଶ୍ଵତ୍
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମା—ଏହି ଆଠଟି ଶଙ୍କରଙ୍କ ରୂପ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ପ୍ରାପ୍ତ, ସଦା ଅବିନାଶୀ, ସେହି ଠାକୁରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।
ଏତାଂ ସ୍ତୁତିମଥାକର୍ଣ୍ଯ ଭଗନେତ୍ରପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ । ଵିଷ୍ଣୁମାହ ଚ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସମାନଯ ଚ ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଭଗନେତ୍ର ଦାତା ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଯାଅ, ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ମାନେକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ଆନୀତାସ୍ତେନ ହରିଣା ଦେଵାଯ ପ୍ରଣତାସ୍ତୁ ତେ । ତାନାହ ଶଂକରୋ ଵାକ୍ଯଂ କିମର୍ଥଂ ଯୂଯମାଗତାଃ
ହରି ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଶଙ୍କର ସେମାନେକୁ ପଚାରିଲେ—'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଦେଵ ଦ୍ଵାଦଶଲୋକାନାଂ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଭସ୍ମରାଶଯଃ । ସ୍ଥିତମେକଂ ଵନମିଦଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଲୋକସଂକ୍ଷଯମ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ—'ହେ ଦେବ, ବାରଟି ଲୋକରେ କେବଳ ଭସ୍ମର ଢେର ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ସବୁଠି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି—ତୁମେ ଏହା ଦେଖ।'
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵସ୍ଥପଂଚଲୋକାନାଂ ଦାହେ ସଂଦେହ ଏଵ ନଃ । କଥମଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ କଥଂ ନୋ ଵା ମହାଧ୍ଵନିଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ—'ଉପର ଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ଲୋକ ଦହିଯିବାରେ ଆମେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କିପରି ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ହେଲା, କିପରି ଏତେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା?'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଭୀତିରସ୍ମାକମଧୁନା ଵର୍ତତେ ଵୀରଭଦ୍ରତଃ । ସ ଏଵାଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ପିପାସୁରିଵ ତାମପାତ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ—'ଏବେ ଆମର ଭୟ ହେଉଛି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ। ସେ ନିଜେ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା କରିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ପିପାସା ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।'
ଦେଵୋଥ ଵୀରମାହୂଯ କିଂ ଵୀରେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଭଵଃ । ଵୀରୋ ହନୂମତୋ ଲିଂଗପୀଠାଭାଵାଦିଦଂ କୃତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଭବ କହିଲେ—'ହେ ବୀର, କାହିଁକି ଏହି କାମ କଲ?' ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—'ହନୁମାନଙ୍କ ଲିଙ୍ଗପୀଠ ନଥିବାରୁ ଏହା କରାଯାଇଛି।'
କପେଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ମଯା କୃତମିଦଂ ବୃହତ୍ । କୃପାନିଧିରଥୋ ଦେଵୋ ଯଥାପୂର୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍
'ବାନରଙ୍କ ମନ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲି।' ତାପରେ କୃପାମୟ ଦେବତା ପୂର୍ବବତ୍ ସବୁକିଛି ପୁନଃ ସଜାଇଦେଲେ।
ଦଗ୍ଧାନପ୍ଯଖିଲାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପୂର୍ଵତଃ ଶୋଭନାନ୍ଵିଭୁଃ । କଲ୍ପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵୀରଭଦ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦହିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଶୋଭା ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଶିରସି ତାଂବୂଲଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ହରଃ । ଅଥାସୌ ହନୁମାନୀଶ ପୂଜନଂ କୃତଵାନଥ
ହରା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ପୂଜା କଲେ।
ଏକଂ ଵନଚରଂ ତତ୍ର ଗଂଧର୍ଵଂ ସଵିପଂଚିକମ୍ । ଇଦମାହ ମହାଵୀଣା ମମ ଵୈ ଦୀଯତାମିତି
ସେଠାରେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ବୀଣା ଥିଲା। ହନୁମାନ କହିଲେ—'ମୋତେ ତୁମର ବଡ଼ ବୀଣା ଦିଅ।'
ଗଂଧର୍ଵୋ ନ ମଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଵୀଣା ପ୍ରାଣସମା ମମ । ମମାପି ପ୍ରାଣସଦୃଶୀ ଵୀଣେତ୍ଯାହ କପୀଶ୍ଵରଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ—'ମୁଁ ମୋର ବୀଣା ଛାଡିପାରିବିନାହିଁ; ଏହା ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ।' ବାନରମୁଖ୍ୟ କହିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବୀଣା ପ୍ରାଣ ସମାନ।'
ଅଥ ମୁଷ୍ଟିନିପାତେନ ଗଂଧର୍ଵେ ପତିତେ କପିଃ । ଆଦାଯ ଵୀଣାଂ ମହତୀଂ ସ୍ଵରତଂତୁସମନ୍ଵିତାମ୍
ତାପରେ ବାନର ମୁଷ୍ଟି ଘାତରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ପଡ଼ିଗଲେ। ବାନର ବଡ଼ ବୀଣା, ମଧୁର ସ୍ୱର ତାର ଥିବା ବୀଣା ନେଇଲେ।