ଵିଭୂଷ୍ଯ ଭୂଷକୈର୍ଦେଵଂ ପୁନଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ଶୀତୋପଚାରଂ କୃତ୍ଵାଥ ତତ ଆଚମନାଦିକମ୍
ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟିତ କରି, ପୁଣି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ, ତାପରେ ଶୀତଳ ଉପଚାର ଦେଇ, ଆଚମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ ତଥୋପଵୀତଂ ଚ ପଂଚଗଂଧକମେଵ ଚ । କର୍ପୂରମରୁଵଂ ଚାପି ପାଟୀରମଥ ଵା ଭଵେତ୍
ତାପରେ ବସ୍ତ୍ର, ଉପବୀତ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ, କର୍ପୁର, ମରୁବା ଏବଂ ପାଟୀର କିମ୍ବା ଯାହା ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଭଯଂ ମିଶ୍ରିତଂ ଵାପି ଶିଵଲିଂଗଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । କୃତ୍ସ୍ନପୀଠଂ ଗଂଧପୂର୍ଣଂ ଯଦ୍ଵା ଵିଭଵସାରତଃ
ଉଭୟକୁ ମିଶାଇ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସନକୁ ଗନ୍ଧରେ ପୂରଣ କରି, କିମ୍ବା ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଯାଉଛି।
ତୂଷ୍ଣୀମଥୋପଚାରଂ ଵା କାଲିଯଂ ପୁଷ୍ପମର୍ପଯେତ୍ । ଶ୍ରୀପତ୍ରମରୁଚିତ୍ଯାଜଂ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯାଖିଲଂ ଯଥା
ତାପରେ ନିରବ ଭାବେ କିମ୍ବା ଉଚିତ ଉପଚାର ସହିତ କାଳିୟା ଫୁଲ, ଶ୍ରୀପତ୍ର, ମରୁ, ଚିତ୍ୟା ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅନେକଦ୍ରଵ୍ଯଧୂପଂ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ କେଵଲଂ ତଥା । କପିଲାଘୃତସଂଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଧୂପାଯ ଶସ୍ଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧୂପ, କିମ୍ବା କେବଳ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ଏବଂ କପିଳା ଗହୁଁ ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇଥିବା ଧୂପ ସମସ୍ତ ଧୂପ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଧୂପଂ ଦତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତି କପିଲାଘୃତଦୀପକାନ୍ । ଅଥଵାପ୍ଯାଜ୍ଯମାତ୍ରେଣ ଦୀପାନ୍ଦତ୍ଵୋପହାରକମ୍
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଧୂପ ଦେଇ, କପିଳା ଗହୁଁ ଘିଅର ଦୀପ କିମ୍ବା କମ୍ ସେ କ୍ଷୀର ଦ୍ୱାରା ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନଂ ଚ ଦତ୍ଵା ପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତମ୍ । ମୁଖଶୁଦ୍ଧିଂ ତତୋ ଦତ୍ଵା ଦତ୍ଵା ତାଂବୂଲମାଦରାତ୍
ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ତାପରେ ମୁଖ ପରିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ଆଦର ସହିତ ତାମ୍ବୁଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣନମସ୍କାରୌ ପୂଜୈଵଂ ହି ସମାପ୍ଯତେ । ଗୀତାଂଗପଂଚକଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତାନି ଵିଜ୍ଞାପଯାମି ତେ
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ସହିତ ପୂଜା ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ପରେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ, ପୁରାଣ ପାଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଗୀତଂ ଵାଦ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଚ ନୃତ୍ଯଂ ହାସୋକ୍ତିରେଵ ଚ । ନୀରାଜନଂ ଚ ପୁଷ୍ପାଣାମଂଜଲିଶ୍ଚାଖିଲାର୍ପଣମ୍
ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ପୁରାଣ ପାଠ, ନୃତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଭାବର କଥା, ନୀରାଜନ, ଫୁଲ ଅଞ୍ଜଳି ଓ ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣ ଏହିପରି ଉପଚାର ଅଟୁଟ ଅଂଶ।
କ୍ଷମା ଚୋଦ୍ଵାସନଂ ଚୈଵ କୀର୍ତିତଂ ଚୋପଚାରକମ୍ । ଭୂଷଣଂ ଚ ତଥା ଛତ୍ରଂ ଚାମରଂ ଵ୍ଯଜନଂ ତଥା
କ୍ଷମା ଓ ବିଦାୟ, କୀର୍ତ୍ତନ, ଭୂଷଣ, ଛତା, ଚାମରା ଓ ବେଣ୍ତା ମଧ୍ୟ ଉପଚାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଶିଵୋପଵୀତଂ କୈଙ୍କର୍ଯଂ ଷଡୀଶାନୋପଚାରକମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦୁପଚାରୈସ୍ତୁ ଯଃ ସମାରାଧଯେଚ୍ଛିଵମ୍
ଶିବ ଉପବୀତ, ସେବା, ଏବଂ ଷଡ଼ ଈଶାନ ଉପଚାର ଏହି ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିକୃତ ଏଠି ଏକତିସ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଏକେନାହ୍ନା ସମସ୍ତାନାଂ ପାପାନାଂ ନାଶନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦୁପଚାରଂ ସ୍ଯାତ୍ପୂଜନଂ ତୂତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଏହି ବତିଶି ଉପଚାର ଏକ ଦିନରେ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ ହୁଏ। ଏହିପରି ପୂଜା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଏଵମେତତ୍କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵ ପୂଜାଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ମତ୍ପାଦଯୁଗଲଂ ପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵପୂଜାକରୋ ଭଵ
ସଦାଶିବ କହିଲେ— ହେ ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ତୋ ପୂଜା ବିବରଣ କଲି। ମୋର ଚରଣ ଦୁଇଟିକୁ ପୂଜି, ସମସ୍ତ ପୂଜାକାରି ହେବୁ।
ଆରାଧ୍ଯେତ୍ଥଂ ଯଥାଲିଂଗେ ତନ୍ମମାରାଧନଂ କୁରୁ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ଗୁରୁଣା ଲିଂଗପୂଜୈଵ ନିଯତା କଲ୍ପିତା ମମ
ଏହିପରି ଭାବେ ଲିଙ୍ଗରେ ପୂଜା କରିବା ମୋର ଆରାଧନ। ହନୁମାନ କହିଲେ— ମୋ ଗୁରୁ ମୋ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ତାଂ କରୋମି ପୁରା ଦେଵ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦପୂଜନମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ନମସ୍ଯେଶଂ ଶିଵଲିଗାର୍ଚନେଽଭଵତ୍
ହେ ଦେବ, ସେହି ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ କରିଛି, ପରେ ତୁମ ଚରଣ ପୂଜା କରିଛି। ଏହିପରି କହି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ସରସ୍ତୀରମଥୋ ଗତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ସୈକତଵେଦିକାମ୍ । ତାଲପତ୍ରୈର୍ଵିରଚିତମାସନଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ତାପରେ ସରୋବର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଯାଇ, ବାଳୁକାରେ ବେଦି ତିଆରି କରି, ତାଳପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆସନ ବନେଇ ରଖିଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦହସ୍ତୌ ତୁ ସମାଚମ୍ଯ ସମାହିତଃ । ଭସ୍ମସ୍ନାନମଥୋ ଚକ୍ରେ ପୁନରାଚମ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ
ପାଉଁ ଓ ହାତ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଆଚମନ କଲେ। ତାପରେ ମୃଗୀ ଛାର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ପୁନି ଆଚମନ କରି ମନ ଓ ମୁଁହ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଦେଵଵେଦ୍ଯାମଥୋ ଚକ୍ରେ ପଦ୍ମାନି ସୁମନୋହରମ୍ । ଅନଂତରଂ ତାଲପତ୍ରଂ ପଦ୍ମାସନଗତଃ କପିଃ
ତାପରେ ଦେବତା ପାଇଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ତୟାରି କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଏକ ତାଳପତ୍ର ରଖି, ପଦ୍ମାସନରେ ବସି ରହିଲେ ସେ ବାନର।
ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ସନ୍ଯାସଂ ଶୁକ୍ଲଧ୍ଯାନସମନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଗୁରୁମୀଶାନଂ ଜପନ୍ନାସୀଦତଃ ପରମ୍
ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବିରାଗ ଭାବରେ ଶୁଭ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଗୁରୁ ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ଜପ କରି ବସିଲେ।
ଅଥ ଦେଵାର୍ଚନଂ କର୍ତୁଂ ଯତ୍ନମାସ୍ଥିତଵାନପି । ପଲାଶପତ୍ରପୁଟକଦ୍ଵଯାନୀତ ଜଲଂ ଶୁଚି
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେ ପଳାଶପତ୍ରର ଦୁଇଟି ଛୋଟ ପାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣିଲେ।
ଶିରଃକମଂଡଲୁଗତଂ ନିଧାଯାଗ୍ନିଂ ତ୍ରିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଆଵାହନାଦି କୃତ୍ଵାଥ ସ୍ନାନପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ
ମୁଣ୍ଡର କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ରଖି, ତିନିଟି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ତାପରେ ଆବାହନ ଠାରୁ ନିଜେ ସ୍ନାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ।
ଅଥ ସ୍ନାପଯିତୁଂ ଦେଵମାଦାଯ କରସଂପୁଟେ । କୃତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷଣଂ ଦେଵଂ ପୀଠଂ ନୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍କପିଃ
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପାଇଁ ହାତର ଉପରେ ଧରି, ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ବାନରଟି ପୀଠ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଲିଂଗମାତ୍ରଂ କରଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତିସମନ୍ଵିତଃ । ଇଦମାହ ମହାଯୋଗୀ କିଂ ଵା ପାପଂ ମଯା କୃତମ୍
କେବଳ ଲିଙ୍ଗଟି ହାତରେ ଦେଖି, ଭୟରେ ଭରିଗଲେ। ମହାଯୋଗୀ କହିଲେ—'ମୁଁ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି?'
ଯଦେତତ୍ପୀଠରହିତଂ ଶିଵଲିଂଗଂ କରସ୍ଥିତମ୍ । ମମାଦ୍ଯ ମରଣଂ ସିଦ୍ଧଂ ପୀଠଂ ଚେନ୍ନାଗମିଷ୍ଯତି
'ଏହି ଲିଙ୍ଗଟି ପୀଠ ବିନା ମୋ ହାତରେ ଅଛି। ଯଦି ପୀଠ ଆସିନଥାଏ, ଆଜି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।'
ଅଥ ରୁଦ୍ରଂ ଜପିଷ୍ଯାମି ତଦାଯାତି ମହେଶ୍ଵରଃ । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଜଜାପ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍
'ଏବେ ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜପ କରିବି, ତେବେ ମହେଶ୍ୱର ଆସିବେ।' ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ସେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
ଅଥାପି ନ ସମାଯାତୋ ମହେଶୋଽଥ କପୀଶ୍ଵରଃ । ରୁଦ୍ରଂ ନ୍ଯପାତଯଦ୍ଭୂମ୍ଯାଂ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ସମାଗତଃ
ତଥାପି ମହେଶ୍ୱର ଆସିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବାନରଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ଆସିଗଲେ।
କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ଭକ୍ତ ରୁଦିହେତୁଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ପୀଠହୀନମିଦଂ ଲିଂଗଂ ପଶ୍ଯ ମେ ପାପସଂଚଯମ୍
‘ଭକ୍ତ, କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ତୋର ଦୁଃଖର କାରଣ କହ।’ ହନୁମାନ୍ କହିଲେ—‘ଦେଖ, ଏହି ଲିଙ୍ଗଟି ପୀଠ ବିନା—ମୋର ପାପ ଦେଖ।’
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠଂ ତେ ଲିଂଗେ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ଦାହଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଲୋକଂ ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠକମ୍
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—‘ଯଦି ତୋର ଲିଙ୍ଗରେ ପୀଠ ଆସୁନଥାଏ, ତେବେ ଅବିବେକ କରିନିଅ। ଯଦି ପୀଠ ନାଆସି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦହିଦେବି।’
ପଶ୍ଯ ଦର୍ଶଯ ମେ ଲିଂଗଂ ପୀଠଂ ଯଦ୍ଯାଗତଂ ନ ଵା । ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଲିଂଗଂ ପୀଠମନାଗତମ୍
‘ମୋତେ ଲିଙ୍ଗଟି ଦେଖା, ପୀଠ ଆସିଛି କି ନାହିଁ।’ ବୀରଭଦ୍ର ଲିଙ୍ଗଟି ଦେଖି, ପୀଠ ନ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦଗ୍ଧୁକାମୋଽଖିଲାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅନଲଂ ଭୁଵି ଚିକ୍ଷେପ କ୍ଷଣାଦ୍ଦଗ୍ଧା ମହୀ ତଦା
ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଭଳ ବୀରଭଦ୍ର ଭୂମିରେ ଅଗ୍ନି ଫେଲିଲେ। ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ଦହିଗଲା।