ଶ୍ରୀସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ରଚଯିଷ୍ଯାମି ଧମ୍ମିଲ୍ଲମେହି ମତ୍ପୁରତଃ ଶୁଭେ । ଦେଵ୍ଯାହ ନ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଭର୍ତ୍ରାଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଶ୍ରୀ ସଦାଶିବ କହିଲେ— 'ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମର ଚୁଲି ଆଗରେ ବାନ୍ଧିଦେବି।' ଦେବୀ କହିଲେ— 'ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ସେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
କେଶପ୍ରସାଧନକୃତାଵନର୍ଥାଂତରମାପତେତ୍ । କେଶପ୍ରସାଧନେ ଦେଵ ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନ ଚେପ୍ସିତମ୍
'ସ୍ୱାମୀ ଚୁଲି ବାନ୍ଧିଲେ ଅଶୁଭ ହୁଏ। ଦେବ, ଚୁଲି ଗଠନରେ ଏହା ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।'
ଅଥ ବଂଧେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଦଂସପ୍ରାଂତପ୍ରମାର୍ଜନମ୍ । ତନୋଶ୍ଚରମସଂଲଗ୍ନ କେଶପୁଷ୍ପାଦିମାର୍ଜନମ୍
ତାପରେ ବାନ୍ଧି ହେବା ପରେ, କାନ୍ଧର ଶେଷ ଅଂଶ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଏ; ଦେହରେ ଲାଗିଥିବା ଚୁଲି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ହଟାଯାଏ।
ଏତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତମାନେ ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ଯଦାଗମନ୍ । ତଦା କିମୁତ୍ତରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ତଵ ଦେଵାଦିଵଂଦିନଃ
ଏହି କ୍ରିୟା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ କ'ଣ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବେ?
ନାଯାଂତି ଚେଦଥ ଵିଭୋ ଭୀତିର୍ନାଶମୁପେଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ହି ଭାଷମାଣାଂ ତାଂ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଶଂକରଃ
'ଯଦି ସେମାନେ ନ ଆସନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୟ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବ।' ଏଭଳି କହି, ଶଂକର ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଟାଣିଲେ।
ସ୍ଵୋର୍ଵୋସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵୈଵ ଵିସ୍ରସ୍ଯ କଚବଂଧନମ୍ । ଵିଭଜ୍ଯ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ପ୍ରସସାର ନଖୈରପି
ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉରସ୍ଥଳରେ ବସାଇ, ଚୁଲିର ବାନ୍ଧନ ଢିଲା କରି, ହାତରେ ଭାଗ କରି, ନଖରେ ମଧ୍ୟ ଚୁଲିକୁ ପ୍ରସାରିତ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତାଂ ପାରିଜାତସ୍ରଜଂ କଚଗତାମପି । କୃତ୍ଵା ଧମ୍ମିଲ୍ଲମକରୋଦଥ ମାଲାଂ କରାଗତାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାରିଜାତ ମାଳାଟିଏ, ଯାହା ସେମାନେ ତାଙ୍କର କେଶରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଖୋଲି, ତାଙ୍କର କେଶ ଠିକ୍ କରି, ସେ ମାଳାଟିଏ ତାଙ୍କର ହାତରେ ରଖିଦେଲେ।
ମଲ୍ଲିକାସ୍ରଜମାଦାଯ ବବଂଧ କଚବଂଧନେ । କଲ୍ପପ୍ରସୂନମାଲାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ମାଳା ନେଇ, ସେ ତାଙ୍କର କେଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଫୁଲର ମାଳା ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର ରଖିଦେଲେ।
ପାର୍ଵତୀଵସନେ ଗୂଢଗଂଧାଢ୍ଯେ ଚ ସମାଦଧାତ୍ । ଅଥାଂସପୃଷ୍ଠସଂଲଗ୍ନମାର୍ଜନଂ କୃତଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ପାର୍ବତୀଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ରହିଛି, ସେଠାରେ ମାଳାଟିଏ ରଖିଦେଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ପଛରେ ଏକ ପୋଛା ଲଗାଇଦେଲେ।
ଶ୍ଲଥନୀଵେରଧୋ ଦେଵ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଵେଷ୍ଟେରଧୋଗତଃ । ଦେଵଃ କିମିଦମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୀଵୀବଂଧଂ ଚକାର ହ
ଦେବୀଙ୍କର ନିମ୍ନବସ୍ତ୍ର ତଳକୁ ସରିଯାଇଥିଲା। ଦେବତା କହିଲେ, 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି, ତାଙ୍କର ନିବି ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ନାସାଭୂଷଣମେତତ୍ତେ ପଶ୍ଯାମି ସ ମଦାତ୍ତତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଵିଚ୍ଛାଯଂ ମୌକ୍ତିକଂ ସତୀ
'ଏହା ତୁମର ନାକର ଅଳଙ୍କାର, ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' ବୋଲି, ସତୀ ନିଜେ ମୁକ୍ତା ନେଇ, ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ହରିଦ୍ରାଯାଃ ସମାଯୋଗେ ମୁକ୍ତାଫଲମଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଇଦଂ ହି ଧ୍ରିଯତାଂ ମୁକ୍ତାଫଲଂ ମମ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍
ହଳଦୀ ସହିତ ମିଶିଲେ, ମୁକ୍ତା ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। 'ଏହି ମୁକ୍ତା, ଯାହା ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ରଖ।'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଅହୋ ତ୍ଵନ୍ମଂଦିରଂ ଶଂଭୋ ସର୍ଵଵସ୍ତୁସମୃଦ୍ଧିମତ୍ । ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁଜ୍ଞାତଂ ଵିଭୂଷଣୈଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମର ଗୃହ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତୁମର ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଛି।'
ଅହୋ ଦ୍ରଵିଣସଂପତ୍ତିର୍ଭୂଷଣୈରଵଗମ୍ଯତେ । ଶିରୋଵିଭୂଷିତଂ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷସ୍ଯ ମାଲଯା
'ଏଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡେ। ଦେବ, ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଛି।'
ନରକସ୍ଯ ତଥା ମାଲା ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଭୂଷଣମ୍ । ଶେଷଶ୍ଚ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ସଵିଷୌ ତଵ କଂକଣେ
'ନରକର ମାଳା ତୁମର ବକ୍ଷସ୍ଥଳର ଅଳଙ୍କାର, ଏବଂ ଶେଷ ଓ ବାସୁକି, ଦୁହେଁ ବିଷସହିତ, ତୁମର କଙ୍କଣ।'
ଦିଶୋଂଽବରେ ଜଟା କେଶା ଭସିତଂ ଚାଂଗରାଗକମ୍ । ମହୋକ୍ଷୋ ଵାହନଂ ଗୋତ୍ରଂ କୁଲଂ ଚାଜ୍ଞାତମେଵ ଚ
'ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ଆକାଶ ତୁମର ଜଟା ଓ କେଶ, ଭସ୍ମ ହେଉଛି ତୁମର ଦେହର ଶୃଙ୍ଗାର; ବଡ଼ ବୃଷଭ ତୁମର ବାହନ, ତୁମର ଗୋତ୍ର ଓ କୁଳ ଅଜଣା।'
ଜ୍ଞାଯେତେ ପିତରୌ ନୈଵ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ତଥା ଵପୁଃ । ଏଵଂ ଵଦଂତୀଂ ଗିରିଜାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହାତି କୋପନଃ
'ତୁମର ପିତାମାତା ଜଣାନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମର ରୂପ ମଧ୍ୟ, ହେ ତ୍ରିନୟନ।' ଏଭଳି ଗିରିଜା କହିବାକୁ, ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ:
କିମର୍ଥଂ ନିଂଦସେ ଦେଵି ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ଭଦ୍ରେ ତଵ ନୂନମସଂଯମମ୍
'ହେ ଦେବୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେବଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ? ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମର ଅସଂୟମ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।'
ଯତ୍ରେଶନିଂଦନଂ ଭଦ୍ରେ ତତ୍ର ନୋ ମରଣଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ନଖାଭ୍ଯାଂ ହି ହରିଶ୍ଛେତ୍ତୁଂ ଶିରୋଗତଃ
'ଯେଉଁଠି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଏ, ସେଠି ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ବ୍ରତ।' ଏଭଳି କହି, ହରି ନିଜ ନଖରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଯୋଜନା କଲେ।
ମହେଶସ୍ତୁ କରଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରାହ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ମମ ତଵାପ୍ରିଯମ୍
ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି କହିଲେ, 'ଏଭଳି ଅତିଶୟ କାମ କରନି। ପାର୍ବତୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଅପ୍ରିୟ।'
ମମାପ୍ରିଯଂ ହୃଷୀକେଶ କର୍ତୁଂ ଯତ୍କିଂଚିଦିଷ୍ଯତେ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଭଗଵାଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତୋଽଭଵଦ୍ଧରିଃ
'ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ, ହେ ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ...' 'ଓଁ' ବୋଲି, ଭଗବାନ୍ ହରି ନିରବ ହେଇଗଲେ।
ହନୁମାନଥ ଦେଵାଯ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦିଦଂ ଵଚଃ । ଅର୍ଥଯାମି ଵିନିଷ୍କାମଂ ମମ ପୂଜାଵ୍ରତଂ ତଥା
ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବିନା, ମୋର ପୂଜାବ୍ରତ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛି।'
ପୂଜାର୍ଥମପ୍ଯହଂ ଗଚ୍ଛେ ମମାନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି । ଶଂକର ଉଵାଚ- କସ୍ଯ ପୂଜା କ୍ଵ ଵା ପୂଜା କିଂ ପୁଷ୍ପଂ କିଂ ଦଲଂ ଵଦ
'ପୂଜା ପାଇଁ ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।' ଶଙ୍କର କହିଲେ: 'କାହାର ପୂଜା? କେଉଁଠି ପୂଜା? କେଉଁ ଫୁଲ? କେଉଁ ପତ୍ର? କହ।'
କୋ ଗୁରୁଃ କଶ୍ଚ ମଂତ୍ରସ୍ତେ କୀଦୃଶଂ ପୂଜନଂ ତଥା । ଏଵଂ ଵଦତି ଦେଵେଶେ ହନୂମାନତିକଂପିତଃ
'କିଏ ଗୁରୁ? କଣ ତୁମର ମନ୍ତ୍ର? କେମିତି ପୂଜା?' ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ପଚାରିବାରେ, ହନୁମାନ୍ ବହୁତ କମ୍ପିଗଲେ।
ଵେପମାନସମସ୍ତାଂଗଃ ସ୍ତୋତୁମେଵ ପ୍ରଚକ୍ରମେ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ନମୋ ଦେଵାଯ ମହତେ ଶଂକରାଯାମିତାତ୍ମନେ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବା ହନୁମାନ୍ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— ହନୁମାନ୍ କହିଲେ: ଅସୀମ ଆତ୍ମା, ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଯୋଗିନେ ଯୋଗଧାତ୍ରେ ଚ ଯୋଗିନାଂ ଗୁରଵେ ନମଃ । ଯୋଗିଗମ୍ଯାଯ ଦେଵାଯ ଜ୍ଞାନିନାଂ ପତଯେ ନମଃ
ଯୋଗୀ, ଯୋଗର ରକ୍ଷକ ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ନାୟକ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଵେଦାନାଂ ପତଯେ ତୁଭ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ପତଯେ ନମଃ । ଧ୍ଯାନାଯଧ୍ଯନଗମ୍ଯାଯ ଧାତୄଣାଂ ଗୁରଵେ ନମଃ
ବେଦମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଶିଷ୍ଟାଯଶିଷ୍ଟଗମ୍ଯାଯ ଭୂମ୍ଯାଦି ପତଯେ ନମଃ । ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିନା ଵେଦଵାକ୍ଯାନାଂ ନିଧଯେ ନମଃ
ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅଶିକ୍ଷିତ, ଦୁହେଁ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ନାୟକ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। 'ନମସ୍' ଆଦି ବେଦବାଣୀର ଧାରକ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଆତନୁଷ୍ଵେତିଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯାଯ ତେ ନମଃ । ଅଷ୍ଟମୂର୍ତେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ପଶୂନାଂପତଯେ ନମଃ
‘ସେ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଆତ୍ମା’ ଭଳି ବାକ୍ୟରେ ଯିଏ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେଇ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଧାରୀ, ପଶୁମାନଙ୍କର ନାୟକ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ତ୍ର୍ଯଂବକାଯ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯ ସୋମସୂର୍ଯାଗ୍ନିଲୋଚନ । ସୁଭୃଂଗରାଜଧତ୍ତୂରଦ୍ରୋଣପୁଷ୍ପପ୍ରିଯାଯ ତେ
ତିନି ଆଖି ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଯାହାଙ୍କର ନୟନ, ଦତୁରା, ଧତୁରା ଓ ଡ୍ରୋଣା ଫୁଲକୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।