ହୂଯତେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ସ ଭଵାନ୍କିଂ ଜପିଷ୍ଯତି । ରଚିତାଂଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମେଵୈକମୁପାସତେ
'ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ହିଁ ଆହ୍ୱାନିତ, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଜପ କରିବେ? ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜନ୍ତି।'
ସ ଭଵାନ୍ଦେଵଦେଵେଶ କସ୍ମୈ ଵା ରଚିତାଂଜଲି । ନମସ୍କାରାଦି ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଫଲଦସ୍ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵର
'ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେ ଦେବଦେବ, କାହାପାଇଁ ଏହି ହାତ ଜୋଡାଯିବ? ମହେଶ୍ୱର, ନମସ୍କାର ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତୁମେ ଦେଉଛ।'
ତଵ କଃ ଫଲଦୋ ଵଂଦ୍ଯଃ କୋ ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋଧିକୋ ଵଦ । ଶଂକର ଉଵାଚ- ଧ୍ଯାଯେ ନ କିଂଚିଦ୍ଗୋଵିଂଦ ନ ନମସ୍ଯେହ କିଂଚନ
'ତୁମୁଁ ଛାଡି କିଏ ପୂଜ୍ୟ, କିଏ ଫଳଦାୟକ, କିଏ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ? କହ।' ଶଂକର କହିଲେ— 'ଗୋବିନ୍ଦ, ମୁଁ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେନି, ଏଠାରେ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରେନି।'
ନୋପାସ୍ଯେ କଂଚନ ହରେ ନ ଜପିଷ୍ଯେହ କିଂଚନ । କିଂତୁ ନାସ୍ତିକଜଂତୂନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମିଦଂ ମଯା
'ହରି, ମୁଁ କାହାକୁ ଉପାସନା କରେନି, କିଛି ଜପ କରେନି। କିନ୍ତୁ ଏହା ମୁଁ କରୁଛି ଯେଉଁମାନେ ଅନାସ୍ଥିକ, ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ପାଇଁ।'
ଦର୍ଶନୀଯଂ ହରେ ତେ ସ୍ଯୁରନ୍ଯଥା ପାପକାରିଣଃ । ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକୋପକାରାର୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵଂ କୃତଂ ମଯା
'ହରି, ଏହା ସେମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ନହେଲେ ସେମାନେ ଅପକାର କରିଥାନ୍ତେ। ଏହି ସବୁ କାମ ମୁଁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କରିଛି।'
ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହରିରଥ ତଂ ନତ୍ଵା ସମତିଷ୍ଠତ । ଅଥ ତେ ଗୌତମଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵଗଣର୍ଷଯଃ
ତାପରେ 'ଓଁ' ବୋଲି ହରି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସର୍ଵେ ପୂଜାମଥୋ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵଦେଵେ ପିନାକିନେ । ଦେଵୋ ହନୂମତା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମ
ସମସ୍ତେ ଏବେ ଦେବଦେବ ପିନାକୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତା, ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ, ଗୀତ ଗାଇ ରହିଲେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵ ଏଵ ତଦା ଜପନ୍ । ହନୂମତ୍କରମାଲଂବ୍ଯ ଦେଵ୍ଯଭ୍ଯାଶଂ ଗତୋ ହରଃ
ସମସ୍ତେ ସେଇ ସମୟରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ। ହର, ହନୁମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଏକଶଯ୍ଯାସମାସୀନୌ ତାଵୁଭୌ ଦେଵଦଂପତୀ । ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ସ ହନୁମାଂସ୍ତୁଂବୁରୁର୍ନାରଦସ୍ତଥା
ଦେବୀ ଓ ଦେବତା ଏକେଠାରେ ଏକ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ। ହନୁମାନ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ ଗୀତ ଗାଇ ରହିଲେ।
ନାନାଵିଧିଵିଲାସାଂଶ୍ଚ ଚକାର ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଆହୂଯ ପାର୍ଵତୀମୀଶ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ପରମେଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ରମ୍ୟ କ୍ରୀଡା କରିଥିଲେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଈଶ୍ୱର ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ରଚଯିଷ୍ଯାମି ଧମ୍ମିଲ୍ଲମେହି ମତ୍ପୁରତଃ ଶୁଭେ । ଦେଵ୍ଯାହ ନ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଭର୍ତ୍ରାଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଶ୍ରୀ ସଦାଶିବ କହିଲେ— 'ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମର ଚୁଲି ଆଗରେ ବାନ୍ଧିଦେବି।' ଦେବୀ କହିଲେ— 'ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ସେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
କେଶପ୍ରସାଧନକୃତାଵନର୍ଥାଂତରମାପତେତ୍ । କେଶପ୍ରସାଧନେ ଦେଵ ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନ ଚେପ୍ସିତମ୍
'ସ୍ୱାମୀ ଚୁଲି ବାନ୍ଧିଲେ ଅଶୁଭ ହୁଏ। ଦେବ, ଚୁଲି ଗଠନରେ ଏହା ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।'
ଅଥ ବଂଧେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଦଂସପ୍ରାଂତପ୍ରମାର୍ଜନମ୍ । ତନୋଶ୍ଚରମସଂଲଗ୍ନ କେଶପୁଷ୍ପାଦିମାର୍ଜନମ୍
ତାପରେ ବାନ୍ଧି ହେବା ପରେ, କାନ୍ଧର ଶେଷ ଅଂଶ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଏ; ଦେହରେ ଲାଗିଥିବା ଚୁଲି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ହଟାଯାଏ।
ଏତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତମାନେ ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ଯଦାଗମନ୍ । ତଦା କିମୁତ୍ତରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ତଵ ଦେଵାଦିଵଂଦିନଃ
ଏହି କ୍ରିୟା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ କ'ଣ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବେ?
ନାଯାଂତି ଚେଦଥ ଵିଭୋ ଭୀତିର୍ନାଶମୁପେଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ହି ଭାଷମାଣାଂ ତାଂ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଶଂକରଃ
'ଯଦି ସେମାନେ ନ ଆସନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୟ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବ।' ଏଭଳି କହି, ଶଂକର ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଟାଣିଲେ।
ସ୍ଵୋର୍ଵୋସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵୈଵ ଵିସ୍ରସ୍ଯ କଚବଂଧନମ୍ । ଵିଭଜ୍ଯ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ପ୍ରସସାର ନଖୈରପି
ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉରସ୍ଥଳରେ ବସାଇ, ଚୁଲିର ବାନ୍ଧନ ଢିଲା କରି, ହାତରେ ଭାଗ କରି, ନଖରେ ମଧ୍ୟ ଚୁଲିକୁ ପ୍ରସାରିତ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତାଂ ପାରିଜାତସ୍ରଜଂ କଚଗତାମପି । କୃତ୍ଵା ଧମ୍ମିଲ୍ଲମକରୋଦଥ ମାଲାଂ କରାଗତାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାରିଜାତ ମାଳାଟିଏ, ଯାହା ସେମାନେ ତାଙ୍କର କେଶରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଖୋଲି, ତାଙ୍କର କେଶ ଠିକ୍ କରି, ସେ ମାଳାଟିଏ ତାଙ୍କର ହାତରେ ରଖିଦେଲେ।
ମଲ୍ଲିକାସ୍ରଜମାଦାଯ ବବଂଧ କଚବଂଧନେ । କଲ୍ପପ୍ରସୂନମାଲାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ମାଳା ନେଇ, ସେ ତାଙ୍କର କେଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଫୁଲର ମାଳା ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର ରଖିଦେଲେ।
ପାର୍ଵତୀଵସନେ ଗୂଢଗଂଧାଢ୍ଯେ ଚ ସମାଦଧାତ୍ । ଅଥାଂସପୃଷ୍ଠସଂଲଗ୍ନମାର୍ଜନଂ କୃତଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ପାର୍ବତୀଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ରହିଛି, ସେଠାରେ ମାଳାଟିଏ ରଖିଦେଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ପଛରେ ଏକ ପୋଛା ଲଗାଇଦେଲେ।
ଶ୍ଲଥନୀଵେରଧୋ ଦେଵ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଵେଷ୍ଟେରଧୋଗତଃ । ଦେଵଃ କିମିଦମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୀଵୀବଂଧଂ ଚକାର ହ
ଦେବୀଙ୍କର ନିମ୍ନବସ୍ତ୍ର ତଳକୁ ସରିଯାଇଥିଲା। ଦେବତା କହିଲେ, 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି, ତାଙ୍କର ନିବି ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ନାସାଭୂଷଣମେତତ୍ତେ ପଶ୍ଯାମି ସ ମଦାତ୍ତତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଵିଚ୍ଛାଯଂ ମୌକ୍ତିକଂ ସତୀ
'ଏହା ତୁମର ନାକର ଅଳଙ୍କାର, ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' ବୋଲି, ସତୀ ନିଜେ ମୁକ୍ତା ନେଇ, ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ହରିଦ୍ରାଯାଃ ସମାଯୋଗେ ମୁକ୍ତାଫଲମଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଇଦଂ ହି ଧ୍ରିଯତାଂ ମୁକ୍ତାଫଲଂ ମମ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍
ହଳଦୀ ସହିତ ମିଶିଲେ, ମୁକ୍ତା ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। 'ଏହି ମୁକ୍ତା, ଯାହା ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ରଖ।'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଅହୋ ତ୍ଵନ୍ମଂଦିରଂ ଶଂଭୋ ସର୍ଵଵସ୍ତୁସମୃଦ୍ଧିମତ୍ । ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁଜ୍ଞାତଂ ଵିଭୂଷଣୈଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମର ଗୃହ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତୁମର ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଛି।'
ଅହୋ ଦ୍ରଵିଣସଂପତ୍ତିର୍ଭୂଷଣୈରଵଗମ୍ଯତେ । ଶିରୋଵିଭୂଷିତଂ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷସ୍ଯ ମାଲଯା
'ଏଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡେ। ଦେବ, ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଛି।'
ନରକସ୍ଯ ତଥା ମାଲା ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଭୂଷଣମ୍ । ଶେଷଶ୍ଚ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ସଵିଷୌ ତଵ କଂକଣେ
'ନରକର ମାଳା ତୁମର ବକ୍ଷସ୍ଥଳର ଅଳଙ୍କାର, ଏବଂ ଶେଷ ଓ ବାସୁକି, ଦୁହେଁ ବିଷସହିତ, ତୁମର କଙ୍କଣ।'
ଦିଶୋଂଽବରେ ଜଟା କେଶା ଭସିତଂ ଚାଂଗରାଗକମ୍ । ମହୋକ୍ଷୋ ଵାହନଂ ଗୋତ୍ରଂ କୁଲଂ ଚାଜ୍ଞାତମେଵ ଚ
'ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ଆକାଶ ତୁମର ଜଟା ଓ କେଶ, ଭସ୍ମ ହେଉଛି ତୁମର ଦେହର ଶୃଙ୍ଗାର; ବଡ଼ ବୃଷଭ ତୁମର ବାହନ, ତୁମର ଗୋତ୍ର ଓ କୁଳ ଅଜଣା।'
ଜ୍ଞାଯେତେ ପିତରୌ ନୈଵ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ତଥା ଵପୁଃ । ଏଵଂ ଵଦଂତୀଂ ଗିରିଜାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହାତି କୋପନଃ
'ତୁମର ପିତାମାତା ଜଣାନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମର ରୂପ ମଧ୍ୟ, ହେ ତ୍ରିନୟନ।' ଏଭଳି ଗିରିଜା କହିବାକୁ, ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ:
କିମର୍ଥଂ ନିଂଦସେ ଦେଵି ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ଭଦ୍ରେ ତଵ ନୂନମସଂଯମମ୍
'ହେ ଦେବୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେବଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ? ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମର ଅସଂୟମ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।'
ଯତ୍ରେଶନିଂଦନଂ ଭଦ୍ରେ ତତ୍ର ନୋ ମରଣଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ନଖାଭ୍ଯାଂ ହି ହରିଶ୍ଛେତ୍ତୁଂ ଶିରୋଗତଃ
'ଯେଉଁଠି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଏ, ସେଠି ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ବ୍ରତ।' ଏଭଳି କହି, ହରି ନିଜ ନଖରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଯୋଜନା କଲେ।
ମହେଶସ୍ତୁ କରଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରାହ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ମମ ତଵାପ୍ରିଯମ୍
ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି କହିଲେ, 'ଏଭଳି ଅତିଶୟ କାମ କରନି। ପାର୍ବତୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଅପ୍ରିୟ।'