କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ଦେଵେଶି ତ୍ଯକ୍ତକୋପା ଵିଲୋକଯ । ନ ବଭାଷୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଅରୁଂଧତ୍ଯା ହି ନିର୍ଯଯୌ
"ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ଦେବୀ, ଦୟାକରି କ୍ଷମା କର; କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ଦେଖ।" ଏଭଳି କହି, ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ନିର୍ଗଚ୍ଛଂତୀଂ ମୁନିର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମ ଚ । ତଦାରଭ୍ଯ ମହେଶାଯ ଦଂଡପ୍ରଣତି ସଂସ୍ତୁତିମ୍
ସେ ବାହାରୁଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁନି ଜାଣି, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ ଓ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୁର୍ଯାଦୁଵାଚ ଚ ଶିଵା ଗୌତମ ତ୍ଵଂ କିମିଚ୍ଛସି । ଗୌତମ ଉଵାଚ- କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ଦେଵେଶି ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ
ତାପରେ ଶିବା କହିଲେ, "ଗୌତମ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?" ଗୌତମ କହିଲେ, "ଦେବୀ, ମୋର କାମ ସାରିଗଲା; ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଥିବେ—"
ମନ୍ମଂଦିରେ ମହାଭାଗେ ଭୋକ୍ତୁମର୍ହସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵ ଗେହେହଂ ଶଂକରାନୁମତା ମୁନେ
"ମୋ ଘରେ ଏବେ ତୁମେ ଭୋଜନ କର।" ଦେବୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଘରେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଭୋଜନ କରିବି, ମୁନି।"
ଗତ୍ଵେଶଂ ଗୌତମୋ ଵିପ୍ରୋ ଲବ୍ଧାନୁଜ୍ଞଃ ପୁନର୍ଗତଃ । ଭୋଜଯାମାସ ଗିରିଜାଂ ଦେଵୀଂ ଚାରୁଂଧତୀଂ ତଥା
ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମ ଯାଇ ଆଉଥରେ ଫେରିଲେ; ସେ ଗିରିଜା ଦେବୀ ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପାର୍ଵତୀ ସର୍ଵଂ ଗଂଧପୁଷ୍ପସଭୂଷଣା । ସହାନୁଚରକନ୍ଯାଭିଃ ସହସ୍ରାଭିର୍ହରଂ ଯଯୌ
ପାର୍ବତୀ ସମସ୍ତ ଭୋଜନ କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ହଜାର ଅନୁଚରୀ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ହରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଅଥାହ ଶଂକରୋ ଦେଵୀଂ ଗଚ୍ଛ ଗୌତମମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯୋପାସ୍ତିମହଂ କୃତ୍ଵା ଆଗଚ୍ଛାମି ପୁନର୍ଗୃହମ୍
ତାପରେ ଶଙ୍କର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା କରି, ପୁଣି ଘରକୁ ଫେରିବି।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୀ ଗୌତମସ୍ଯୈଵ ମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକାମାଶ୍ଚ ସର୍ଵଏଵ ଵିନିର୍ଗତାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ବି ଚାଲିଗଲେ।
କୃତସଂଧ୍ଯାସ୍ତଟାକେ ତୁ ମହେଶାଦ୍ଯାସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଅଥୋତ୍ତରମୁଖଃ ଶଂଭୁର୍ନ୍ଯାସଂ କୃତ୍ଵା ଜଜାପ ହ
ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଝିଲିକା ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମହେଶ୍ୱର ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୀତିରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଶମ୍ଭୁ ନ୍ୟାସ କରି ଜପାରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଥଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜା ମହେଶମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ସର୍ଵୈର୍ନମସ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵୈରେଵ ସମର୍ଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ...'
ହୂଯତେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ସ ଭଵାନ୍କିଂ ଜପିଷ୍ଯତି । ରଚିତାଂଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମେଵୈକମୁପାସତେ
'ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ହିଁ ଆହ୍ୱାନିତ, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଜପ କରିବେ? ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜନ୍ତି।'
ସ ଭଵାନ୍ଦେଵଦେଵେଶ କସ୍ମୈ ଵା ରଚିତାଂଜଲି । ନମସ୍କାରାଦି ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଫଲଦସ୍ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵର
'ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେ ଦେବଦେବ, କାହାପାଇଁ ଏହି ହାତ ଜୋଡାଯିବ? ମହେଶ୍ୱର, ନମସ୍କାର ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତୁମେ ଦେଉଛ।'
ତଵ କଃ ଫଲଦୋ ଵଂଦ୍ଯଃ କୋ ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋଧିକୋ ଵଦ । ଶଂକର ଉଵାଚ- ଧ୍ଯାଯେ ନ କିଂଚିଦ୍ଗୋଵିଂଦ ନ ନମସ୍ଯେହ କିଂଚନ
'ତୁମୁଁ ଛାଡି କିଏ ପୂଜ୍ୟ, କିଏ ଫଳଦାୟକ, କିଏ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ? କହ।' ଶଂକର କହିଲେ— 'ଗୋବିନ୍ଦ, ମୁଁ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେନି, ଏଠାରେ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରେନି।'
ନୋପାସ୍ଯେ କଂଚନ ହରେ ନ ଜପିଷ୍ଯେହ କିଂଚନ । କିଂତୁ ନାସ୍ତିକଜଂତୂନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମିଦଂ ମଯା
'ହରି, ମୁଁ କାହାକୁ ଉପାସନା କରେନି, କିଛି ଜପ କରେନି। କିନ୍ତୁ ଏହା ମୁଁ କରୁଛି ଯେଉଁମାନେ ଅନାସ୍ଥିକ, ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ପାଇଁ।'
ଦର୍ଶନୀଯଂ ହରେ ତେ ସ୍ଯୁରନ୍ଯଥା ପାପକାରିଣଃ । ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକୋପକାରାର୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵଂ କୃତଂ ମଯା
'ହରି, ଏହା ସେମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ନହେଲେ ସେମାନେ ଅପକାର କରିଥାନ୍ତେ। ଏହି ସବୁ କାମ ମୁଁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କରିଛି।'
ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହରିରଥ ତଂ ନତ୍ଵା ସମତିଷ୍ଠତ । ଅଥ ତେ ଗୌତମଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵଗଣର୍ଷଯଃ
ତାପରେ 'ଓଁ' ବୋଲି ହରି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସର୍ଵେ ପୂଜାମଥୋ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵଦେଵେ ପିନାକିନେ । ଦେଵୋ ହନୂମତା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମ
ସମସ୍ତେ ଏବେ ଦେବଦେବ ପିନାକୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତା, ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ, ଗୀତ ଗାଇ ରହିଲେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵ ଏଵ ତଦା ଜପନ୍ । ହନୂମତ୍କରମାଲଂବ୍ଯ ଦେଵ୍ଯଭ୍ଯାଶଂ ଗତୋ ହରଃ
ସମସ୍ତେ ସେଇ ସମୟରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ। ହର, ହନୁମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଏକଶଯ୍ଯାସମାସୀନୌ ତାଵୁଭୌ ଦେଵଦଂପତୀ । ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ସ ହନୁମାଂସ୍ତୁଂବୁରୁର୍ନାରଦସ୍ତଥା
ଦେବୀ ଓ ଦେବତା ଏକେଠାରେ ଏକ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ। ହନୁମାନ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ ଗୀତ ଗାଇ ରହିଲେ।
ନାନାଵିଧିଵିଲାସାଂଶ୍ଚ ଚକାର ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଆହୂଯ ପାର୍ଵତୀମୀଶ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ପରମେଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ରମ୍ୟ କ୍ରୀଡା କରିଥିଲେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଈଶ୍ୱର ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ରଚଯିଷ୍ଯାମି ଧମ୍ମିଲ୍ଲମେହି ମତ୍ପୁରତଃ ଶୁଭେ । ଦେଵ୍ଯାହ ନ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଭର୍ତ୍ରାଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଶ୍ରୀ ସଦାଶିବ କହିଲେ— 'ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମର ଚୁଲି ଆଗରେ ବାନ୍ଧିଦେବି।' ଦେବୀ କହିଲେ— 'ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ସେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
କେଶପ୍ରସାଧନକୃତାଵନର୍ଥାଂତରମାପତେତ୍ । କେଶପ୍ରସାଧନେ ଦେଵ ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନ ଚେପ୍ସିତମ୍
'ସ୍ୱାମୀ ଚୁଲି ବାନ୍ଧିଲେ ଅଶୁଭ ହୁଏ। ଦେବ, ଚୁଲି ଗଠନରେ ଏହା ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।'
ଅଥ ବଂଧେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଦଂସପ୍ରାଂତପ୍ରମାର୍ଜନମ୍ । ତନୋଶ୍ଚରମସଂଲଗ୍ନ କେଶପୁଷ୍ପାଦିମାର୍ଜନମ୍
ତାପରେ ବାନ୍ଧି ହେବା ପରେ, କାନ୍ଧର ଶେଷ ଅଂଶ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଏ; ଦେହରେ ଲାଗିଥିବା ଚୁଲି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ହଟାଯାଏ।
ଏତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତମାନେ ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ଯଦାଗମନ୍ । ତଦା କିମୁତ୍ତରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ତଵ ଦେଵାଦିଵଂଦିନଃ
ଏହି କ୍ରିୟା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ କ'ଣ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବେ?
ନାଯାଂତି ଚେଦଥ ଵିଭୋ ଭୀତିର୍ନାଶମୁପେଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ହି ଭାଷମାଣାଂ ତାଂ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଶଂକରଃ
'ଯଦି ସେମାନେ ନ ଆସନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୟ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବ।' ଏଭଳି କହି, ଶଂକର ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଟାଣିଲେ।
ସ୍ଵୋର୍ଵୋସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵୈଵ ଵିସ୍ରସ୍ଯ କଚବଂଧନମ୍ । ଵିଭଜ୍ଯ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ପ୍ରସସାର ନଖୈରପି
ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉରସ୍ଥଳରେ ବସାଇ, ଚୁଲିର ବାନ୍ଧନ ଢିଲା କରି, ହାତରେ ଭାଗ କରି, ନଖରେ ମଧ୍ୟ ଚୁଲିକୁ ପ୍ରସାରିତ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତାଂ ପାରିଜାତସ୍ରଜଂ କଚଗତାମପି । କୃତ୍ଵା ଧମ୍ମିଲ୍ଲମକରୋଦଥ ମାଲାଂ କରାଗତାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାରିଜାତ ମାଳାଟିଏ, ଯାହା ସେମାନେ ତାଙ୍କର କେଶରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଖୋଲି, ତାଙ୍କର କେଶ ଠିକ୍ କରି, ସେ ମାଳାଟିଏ ତାଙ୍କର ହାତରେ ରଖିଦେଲେ।
ମଲ୍ଲିକାସ୍ରଜମାଦାଯ ବବଂଧ କଚବଂଧନେ । କଲ୍ପପ୍ରସୂନମାଲାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ମାଳା ନେଇ, ସେ ତାଙ୍କର କେଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଫୁଲର ମାଳା ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର ରଖିଦେଲେ।
ପାର୍ଵତୀଵସନେ ଗୂଢଗଂଧାଢ୍ଯେ ଚ ସମାଦଧାତ୍ । ଅଥାଂସପୃଷ୍ଠସଂଲଗ୍ନମାର୍ଜନଂ କୃତଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ପାର୍ବତୀଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ରହିଛି, ସେଠାରେ ମାଳାଟିଏ ରଖିଦେଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ପଛରେ ଏକ ପୋଛା ଲଗାଇଦେଲେ।
ଶ୍ଲଥନୀଵେରଧୋ ଦେଵ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଵେଷ୍ଟେରଧୋଗତଃ । ଦେଵଃ କିମିଦମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୀଵୀବଂଧଂ ଚକାର ହ
ଦେବୀଙ୍କର ନିମ୍ନବସ୍ତ୍ର ତଳକୁ ସରିଯାଇଥିଲା। ଦେବତା କହିଲେ, 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି, ତାଙ୍କର ନିବି ବାନ୍ଧିଦେଲେ।