ଅନର୍ହଂ ମମ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତଥା । ମହ୍ଯଂ ନିଵେଦ୍ଯ ସକଲଂ କୂପ ଏଵ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍
'ମୋ ନୈବେଦ୍ୟ, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ କୂଆରେ ଫେଙ୍ଗିଦେବା ଉଚିତ।'
ଅଭୁକ୍ତେ ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋ ନୂନଂ ଭୁକ୍ତେ ଚାପି କୃପା ତଵ । ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ବାଣଲିଂଗେ ସ୍ଵଯଂଭୂତେ ଚଂଦ୍ରକାଂତେ ହ୍ଯଵସ୍ଥିତେ
'ଖାଇନଥିଲେ, ତୁମ ଆଜ୍ଞା; ଖାଇଲେ, ତୁମ କୃପା।' ସଦାଶିବ କହିଲେ—'ବାଣଲିଙ୍ଗରେ, ଚାନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯେଉଁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅଛି...'
ଚାଂଦ୍ରାଯଣସମଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶଂଭୋର୍ନୈଵେଦ୍ଯଭକ୍ଷଣମ୍ । ଭୁକ୍ତିଵେଲେଯମଧୁନା ତଦ୍ଵୈରସ୍ଯଂ କଥାଂତରାତ୍
ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଭୋଜନ ଖାଇବାକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ସମାନ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଜନ ସମୟରେ ଯଦି ରୁଚି ଲାଗୁନାହିଁ, ତାହାର କାରଣ ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା ଅଛି।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କଥଯିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଵିଶଂକଂ ଵିଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ । ଅଥାସୌ ଜଲସଂସ୍କାରଂ କୃତଵାନ୍ଗୌତମୋ ମୁନିଃ
ତୁମେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ମୁଁ ସେ କଥା କହିଦେବି—ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଖାଅ। ଏହା ପରେ ଗୌତମ ମୁନି ଜଳ ପବିତ୍ର କରିଲେ।
ଆରକ୍ତସୁସ୍ନିଗ୍ଧସୁସୂକ୍ଷ୍ମ ଗାତ୍ରାନନେକଧା ଧୌତ ସୁଶୋଷିତାଂଗାନ୍ । ତଡାଗତୋଯୈଃ କୃତଵୀଜଘର୍ଷିତୈର୍ଵିଶୋଧିତୈସ୍ତୈଃ କରକାନପୂରଯତ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଲାଲଟିଆ, ମୃଦୁ ଓ ଅତି ସୁକ୍ଷ୍ମ ଥିଲା, ଅନେକଥର ଧୋଇ ସୁସ୍କ କରାଯାଇଥିଲା। ପୋଖରୀର ପବିତ୍ର ଜଳ, ଯାହା କଠି ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ମାଜାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରୁ କୁମ୍ଭ ପୂରଣ କଲେ।
ନଦ୍ଯାଃ ସୈକତଵେଦିକାଂ ନଵତରାଂ ସଂଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂବରୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈଃ ଶ୍ଵେତତରୈରଥୋପରିଘଟାଂସ୍ତୋଯେନ ପୂର୍ଣାନ୍କ୍ଷିପେତ୍ । କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ନାଲକଜାତିମାସ୍ତପୁଟକଂ କଂକୋଲକସ୍ତୂରିକାଚୂର୍ଣଂ ଚନ୍ଦନଚଂଦ୍ରରଶ୍ମିଵିଶଦାଂ ମାଲାଂ ପୁଟାଂ ତଂ କ୍ଷିପେତ୍
ନଦୀ କୂଳରେ ନୂତନ ବାଳୁକା ଉପରେ ସୁଧା ଧୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଢାକି, ତା'ପରେ ଜଳ ଭରା କୁମ୍ଭ ରଖିଲେ। ଏହା ପରେ ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡ, ପତ୍ର ଗଛର ଗୁଛ, କଙ୍କୋଳ, କସ୍ତୂରୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ପ୍ରଭାମାନ ମାଳା ରଖିଲେ।
ଯାମସ୍ଯାପି ପୁନଶ୍ଚ ଵାରିଵସନେନାଶୋଧ୍ଯ କୁଂଭେ କ୍ଷିପେଚ୍ଚଂଦ୍ର ଗ୍ରଂଥିମଥୋ ନିଧାଯ ବକୁଲଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ତଥା ପାଟଲାମ୍
ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହର ପାଇଁ ପୁଣି ଜଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରନ୍ଥି ରଖି, ତା'ପରେ ବକୁଳ ଓ ପାଟଳା ଫୁଲ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଶେଫାଲୀସ୍ତବକମଥୋ ଜଲଂ ଚ ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଥମତ ଏଵ ତୋଯଶୁଦ୍ଧିମ୍ । କୃତ୍ଵାଥୋ ମୃଦୁତରସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରଖଂଡେନାଵେଷ୍ଟେତ୍ସୃଣିକମୁଖଂ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଚଂଦ୍ରମ୍
ପରେ ଶେଫାଳି ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ଜଳ ରଖି, ପ୍ରଥମେ ଜଳର ପବିତ୍ରତା ନିଶ୍ଚିତ କରି, ମୃଦୁ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରର ମୁହଁ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଢାକଣା ଦେଇ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ଅନାତପପ୍ରଦେଶେ ତୁ ନିଧାଯ କରକାନଥ । ମଂଦଵାତସମୋପେତେ ସୂକ୍ଷ୍ମଵ୍ଯଜନଵୀଜିତେ
ତା'ପରେ କୁମ୍ଭଗୁଡିକୁ ଛାୟା ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ମନ୍ଦ ସମୀର ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବାହାର ଫୁଙ୍କାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଉର୍ଵୀଶସଲିଲୈଃ ସିଂଚଯେତ୍ସୃଣିକାମପି । ସଂସ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଯତାସ୍ତତ୍ର ନରା ନାର୍ଯୋଥ ଵା ନୃପ
ଏହା ପରେ ଭୂମିର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରକୁ ଛିଟିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ କୁଳୀନ ପୁରୁଷ ବା ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ଉଚିତ, ରାଜନ।
ତତ୍କନ୍ଯା ଵା କ୍ଷାଲିତାଂଗା ଧୌତଵସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ଵା ସହ । ମଧୁପିଂଗଲନିର୍ଯ୍ଯାସମସାଂଦ୍ରମଗୁରୁଦ୍ରଵମ୍
ତା'ପରେ କୌଣସି କନ୍ୟା ବା ଅନ୍ୟେ ଯେଉଁମାନେ ଶରୀର ଧୋଇଛନ୍ତି ଓ ପରିଷ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧୁବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅତି ଘନ ନୁହେଁ ଅଗୁରୁ ତେଲ ଲଗାଇବେ।
ବାହୁମୂଲେ ଚ କଂଠେ ଚ ଵିଲିପ୍ଯ ସାଂଦ୍ରମେଵ ଚ । ମସ୍ତକେ ଜାପ୍ଯକଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ପଂଚଗଂଧଵିଲେପନମ୍
ବାହୁର ତଳ ଓ କଣ୍ଠରେ ଘନ ଲେପ ଲଗାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଜପମାଳା ରଖି, ପଞ୍ଚଗନ୍ଧ ଲେପନ କରିବେ।
ପୁଷ୍ପନଦ୍ଧସୁକେଶାସ୍ତୁ ତାଃ ଶୁଭାସ୍ଯାଃ ସୁନିର୍ମଲାଃ । ଏଵମେଵୋଚିତାନାର୍ଯ ଆତ୍ତକୁଂକୁମଵିଗ୍ରହାଃ
ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କେଶ, ଶୁଭ ମୁହଁ ଓ ସ୍ବଚ୍ଛତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏପରି ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ କୁଙ୍କୁମ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଶୋଭିତ ହେବେ।
ଯୁଵତ୍ଯଶ୍ଚାରୁସର୍ଵାଂଗ୍ଯୋ ନିତରାଂ ଭୂଷଣୈରପି । ଏତାଦୃଗ୍ଵନିତାଭିର୍ଵାନରୈର୍ଵାଦାପଯେଜ୍ଜଲମ୍
ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭାମୟ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ, ବା ଏପରି ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ରାଜନ।
ତେଽପି ପ୍ରଦାନସମଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରାଲ୍ପଵେଷ୍ଟନମ୍ । ଅଥଵା ମକରେ ନ୍ଯସ୍ଯ କରକଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯ ହି
ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ସେମାନେ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ରହିବେ, କିମ୍ବା ମକର ଆକୃତିରେ କୁମ୍ଭ ରଖିବେ, ଦେଖ।
ଦୋରିକାନ୍ଯସ୍ତମୁନ୍ମୁଚ୍ଯ ତତସ୍ତୋଯଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଏଵଂ ସତ୍କାରଯାମାସ ଗୌତମୋ ଭଗଵାନ୍ମୁନିଃ
ଡୋରି ଖୋଲି ଦେଇ, ତା'ପରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ ଗୌତମ ମୁନି ଉଚିତ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ମହେଶାଦିଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ମହାତ୍ମସୁ । ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାଂଘ୍ରିହସ୍ତେଷୁ ଗଂଧୋଦ୍ଵର୍ତିତପାଣିଷୁ
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ଭୋଜନ କରି, ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ହାତରେ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ ଲଗାଇଥିଲେ।
ତଦାସନସମାସୀନେ ଦେଵଦେଵେ ମହେଶ୍ଵରେ । ଅଥ ନୀଚସମାସୀନା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ତା'ପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ନିମ୍ନ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।
ମଣିପାତ୍ରେଷୁ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ପୂଗଖଂଡାନ୍ସୁଧୂପିତାନ୍ । ଅକୋଣଵର୍ତୁଲାନ୍ସ୍ଥୂଲାନସୂକ୍ଷ୍ମାନକୃଶାନପି
ମଣିର ପାତ୍ରରେ ଭଲଭାବେ ଧୂପିତ ପୁଗଖଣ୍ଡ ରଖି, କେତେକ ଚତୁର୍କୋଣ, କେତେକ ବୃତ୍ତ, କେତେକ ମୋଟ, କେତେକ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଓ କେତେକ ପତଳା ଥିଲା।
ଶ୍ଵେତପତ୍ରାଣି ସଂଶୋଧ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା କର୍ପୂରଖଂଡକମ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ଚ ଶଂକରାଯାଥ ନିଵେଦଯତି ଗୌତମେ
ଧୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ନିର୍ମଳ କରି, କର୍ପୂର ଖଣ୍ଡ ରଖି, ଗୌତମ ତା'ପରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
ଗୃହାଣ ଦେଵ ତାଂବୂଲମିତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନେ ମୁନୌ । କପେ ଗୃହାଣ ତାଂବୂଲଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମମ ଖଂଡକାନ୍
ଯେତେବେଳେ ମୁନି ନମ୍ରତା ସହିତ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ତାମ୍ବୁଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିଲେ, ବାନର କହିଲା, "ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ, ମୋ ଖଣ୍ଡକା ଦେଅ।"
ଉଵାଚ ଵାନରୋ ନାସ୍ତି ମମ ଶୁଦ୍ଧିର୍ମହେଶ୍ଵର । ଅନେକଫଲଭୁକ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଵାନରସ୍ତୁ ଶୁଚିଃ କଥମ୍
ବାନର କହିଲା, "ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୁଁ ପବିତ୍ର ନୁହେଁ; ଅନେକ ଫଳ ଖାଇଥିବାରୁ ବାନର କେମିତି ପବିତ୍ର ହେବ?"
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ-। ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦଖିଲଂ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯେନ୍ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦମୃତଂ ଵିଷମ୍ । ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦଖିଲା ଵେଦା ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଦେଵତାଦଯଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ, "ମୋ କଥାରେ ସବୁ କିଛି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ମୋ କଥାରେ ଅମୃତ ବିଷ ହୁଏ; ମୋ କଥାରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି।"
ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାନ୍ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ । ପୁରାଣାନ୍ଯାଗମାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ମୃତଯୋ ମମ ଵାକ୍ଯତଃ
"ମୋ କଥାରେ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ମୋ କଥାରେ ମୋକ୍ଷ ଘୋଷିତ; ପୁରାଣ, ଆଗମ ଓ ସ୍ମୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ କଥାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।"
ଅତୋ ଗୃହାଣ ତାଂବୂଲଂ ମମ ଦଦ୍ଯାଃ ସୁଖଂଡକାନ୍ । ହରିର୍ଵାମକରେଣାଦାତ୍ତାଂବୂଲଂ ପୂଗଖଂଡକମ୍
"ଏହିପରି, ତୁମେ ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ ଏବଂ ମୋତେ ଖଣ୍ଡକା ଦିଅ।" ହରି ବାମହସ୍ତରେ ତାମ୍ବୁଳ ଓ ପୁଗଖଣ୍ଡକା ନେଲେ।
ତତଃ ପତ୍ରାଣି ସଂଗୃହ୍ଯ ତତଃ ଖଂଡାନ୍ସମର୍ପଯତ୍ । କର୍ପୂରମଗ୍ରତୋ ଦତ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଭକ୍ଷଯଚ୍ଛିଵଃ
ତାପରେ, ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରି, ଖଣ୍ଡକା ଦେଲେ; ପୂର୍ବରୁ କର୍ପୂର ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶିବ ନେଇ ଖାଇଲେ।
ଦେଵେ ତୁ କୃତତାଂବୂଲେ ପାର୍ଵତୀ ମଂଦରାଚଲାତ୍ । ଜଯା ଵିଜଯଯୋର୍ହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଽଯାନ୍ମୁନେର୍ଗୃହମ୍
ପ୍ରଭୁ ତାମ୍ବୁଳ ଖାଇସାରିବା ପରେ, ପାର୍ବତୀ ଜୟା ଓ ବିଜୟାଙ୍କର ହାତ ଧରି, ମନ୍ଦରାଚଳରୁ ମୁନିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଦେଵପାଦୌ ତତୋ ନତ୍ଵା ଵିନମ୍ରଵଦନାଽଽଭଵତ୍ । ଉନ୍ନମଯ୍ଯ ମୁଖଂ ତସ୍ଯା ଇଦମାହ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇ, ସେ ନମ୍ର ମୁହଁ କଲେ; ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଉଠାଇ, ତିନିନୟନ କହିଲେ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେଶି ଅପରାଧଃ କୃତୋ ମଯା । ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିହାଯ ଭୁକ୍ତଂ ହି ତଥାନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୁ ସୁଂଦରି
"ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ଦେବଦେବୀ, ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଖାଇଛି, ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କଣ ହେଲା, ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।"
ଅଥ ସ୍ଵମଂଦିରେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵଦେଵଵିଵର୍ଜିତେ । ସର୍ଵବଂଧଵିମୁକ୍ତେ ଚ ମହଦେନୋ ମଯା କୃତମ୍
"ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଘରେ ରଖି, ଦେବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଛି।"