ରତ୍ନାଂଗୁଲୀଯୈରଥ ନୂପୁରାଭ୍ଯାଂ ଦୁକୂଲବଂଧେନ ତଡିତ୍ସୁ କାଂଚ୍ଯା । ହାରୈରନେକୈରଥ କଂଠନିଷ୍କ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତୋତ୍ତରଵାସସୀ ଚ
ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଳି, ନୂପୁର, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଚମକୁଥିବା କଞ୍ଚୀ, ଅନେକ ହାର, କଣ୍ଠ ଗହଣା, ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ ଉପର ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଵିଲଂବିଚଂଚନ୍ମଣିକୁଂଡଲେନ ସୁପୁଷ୍ପିଧମ୍ମିଲ୍ଲଵରେଣ ଦେଵଃ । ପଂଚାଂଗଗଂଧସ୍ଯ ଵିଲେପନେନ ବାହ୍ଵଂଗଦୈଃ କଂକଣକାଂଗୁଲୀଯକୈଃ
ମଣିର ଝୁଲା କଣବା, ଫୁଲର ଚୁଡ଼ା, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧର ଲେପ, ବାହୁବନ୍ଧ, କଙ୍କଣ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଳି ପିନ୍ଧି ଶିବ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂଷିତଃ ଶିଵୋ ନିଵିଷ୍ଟଉତ୍ତମାସନେ ସ୍ଵସଂମୁଖଂ ହରିଂ ତଥା ନ୍ଯଵେଶଯଦ୍ଵରାସନେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଂମୁଖୌ ସ୍ଥିତୌ ହରୀଶୌ ଦେଵସତ୍ତମୌ ସୁଵର୍ଣଭାଜନାନ୍ଯଥୋ ଦଦୌ ସ ଚାପି ଗୌତମଃ
ଏଭଳି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଶିବ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଲେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହରିଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆସନରେ ବସାଇଲେ; ଦୁଇ ଦେବତା ଏକାଉଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ବସିଥିଲେ, ଗୌତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଲେ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ପ୍ରଭେଦଭକ୍ଷ୍ଯକଂ ସୁପାଯସଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ ସୁପକ୍ଵପାକଜାତକଂ ଶତଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ । ଅପକ୍ଵପକ୍ଵମିଶ୍ରକଂ ଶତତ୍ରଯଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତଂ ଶତଂଶତଂ ତଥା ସୁକଂଦଶାକକଂ ତଥା ମୁନିଃ
ତିରିଶ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଭଲ ଖିର, ଦୁଇ ଶତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ, ତିନି ଶତ ମିଶ୍ରିତ ତିଆରି ଓ ଅତିଆରି ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ଭଲ ଶାକ ଦେଲେ।
ଶାକାଦି ସର୍ପିଷାନ୍ଵିତଂ ଦଦୌ ଚ ପଂଚଵିଂଶତିଂ ସୁଶର୍କରାଦିକଂ ତଥା ସୁଚୂନଦାଡିମାଦିକମ୍ । ମୋଚାଫଲଂ ତୁ ଗୋସ୍ତନୀଂ ସୁଖର୍ଜୁନାଗରଂଗକଂ ଜଂବୂଫଲଂ ପ୍ରିଯାଲୁକଂ ଵିକଂକତଂ ଫଲଂ ତଥା
ଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଘିଅ ସହିତ ପଚି, ପ୍ରସ୍ତୁତ ମିଠା, ଭଲ ତରକାରୀ, ଦାଡିମା, ପକ୍କା କଦଳୀ, ଗୋସ୍ତନୀ, ଖଜୁର, ଜାମୁ, ପ୍ରିୟାଳ, ବିକଙ୍କତ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଦେଲେ।
ଏଵମାଦୀନି ଚାନ୍ଯାନି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯର୍ପ୍ଯ ଯଥାଵିଧି । ଦତ୍ଵା ଚାପୋଶନଂ ଵିପ୍ରୋ ଭୁଂଜଧ୍ଵମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାନି ଦେଇ କହିଲେ—'ଖାଇବେ।'
ଭୁଂଜାନେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଵ୍ଯଜନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରଜମ୍ । ଗୌତମଃ ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଶିଵଵିଷ୍ଣୂ ଅଵୀଜଯତ୍
ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ନିଜେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରର ପଙ୍ଖା ଦେଇ ପଙ୍ଖା କଲେ।
ପରିହାସମଥୋକର୍ତୁମିଯେଷ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ପଶ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋ ହନୂମଂତଂ କଥଂ ଭୁଂକ୍ତେ ସ ଵାନରଃ
ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର ହସି କହିଲେ—'ବିଷ୍ଣୁ, ଦେଖ, ହନୁମାନ୍ କିପରି ଏହି ବାନର ଭୋଜନ କରୁଛି।'
ଵାନରଂ ପଶ୍ଯତି ହରୌ ମଂଡକଂ ଵିଷ୍ଣୁଭାଜନେ । ଚିକ୍ଷେପ ମୁନିସଂଘେଷୁ ପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵପି ମହେଶ୍ଵରଃ
ହରିଙ୍କ ସାନ୍ନିକଟରେ ବାନରକୁ ଦେଖି, ମଣ୍ଡକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାତ୍ରର ଖାଦ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମହେଶ୍ୱର ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
ହନୂମତେ ଦତ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ପାଯସାଦିକମ୍ । ତ୍ଵଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟମଭୋଜ୍ଯଂ ତୁ ତଵୈଵ ଵଚନାଦ୍ଵିଭୋ
ହନୁମାନ୍କୁ ନିଜ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖିର ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଅନର୍ହଂ ମମ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତଥା । ମହ୍ଯଂ ନିଵେଦ୍ଯ ସକଲଂ କୂପ ଏଵ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍
'ମୋ ନୈବେଦ୍ୟ, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ କୂଆରେ ଫେଙ୍ଗିଦେବା ଉଚିତ।'
ଅଭୁକ୍ତେ ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋ ନୂନଂ ଭୁକ୍ତେ ଚାପି କୃପା ତଵ । ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ବାଣଲିଂଗେ ସ୍ଵଯଂଭୂତେ ଚଂଦ୍ରକାଂତେ ହ୍ଯଵସ୍ଥିତେ
'ଖାଇନଥିଲେ, ତୁମ ଆଜ୍ଞା; ଖାଇଲେ, ତୁମ କୃପା।' ସଦାଶିବ କହିଲେ—'ବାଣଲିଙ୍ଗରେ, ଚାନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯେଉଁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅଛି...'
ଚାଂଦ୍ରାଯଣସମଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶଂଭୋର୍ନୈଵେଦ୍ଯଭକ୍ଷଣମ୍ । ଭୁକ୍ତିଵେଲେଯମଧୁନା ତଦ୍ଵୈରସ୍ଯଂ କଥାଂତରାତ୍
ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଭୋଜନ ଖାଇବାକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ସମାନ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଜନ ସମୟରେ ଯଦି ରୁଚି ଲାଗୁନାହିଁ, ତାହାର କାରଣ ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା ଅଛି।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କଥଯିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଵିଶଂକଂ ଵିଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ । ଅଥାସୌ ଜଲସଂସ୍କାରଂ କୃତଵାନ୍ଗୌତମୋ ମୁନିଃ
ତୁମେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ମୁଁ ସେ କଥା କହିଦେବି—ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଖାଅ। ଏହା ପରେ ଗୌତମ ମୁନି ଜଳ ପବିତ୍ର କରିଲେ।
ଆରକ୍ତସୁସ୍ନିଗ୍ଧସୁସୂକ୍ଷ୍ମ ଗାତ୍ରାନନେକଧା ଧୌତ ସୁଶୋଷିତାଂଗାନ୍ । ତଡାଗତୋଯୈଃ କୃତଵୀଜଘର୍ଷିତୈର୍ଵିଶୋଧିତୈସ୍ତୈଃ କରକାନପୂରଯତ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଲାଲଟିଆ, ମୃଦୁ ଓ ଅତି ସୁକ୍ଷ୍ମ ଥିଲା, ଅନେକଥର ଧୋଇ ସୁସ୍କ କରାଯାଇଥିଲା। ପୋଖରୀର ପବିତ୍ର ଜଳ, ଯାହା କଠି ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ମାଜାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରୁ କୁମ୍ଭ ପୂରଣ କଲେ।
ନଦ୍ଯାଃ ସୈକତଵେଦିକାଂ ନଵତରାଂ ସଂଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂବରୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈଃ ଶ୍ଵେତତରୈରଥୋପରିଘଟାଂସ୍ତୋଯେନ ପୂର୍ଣାନ୍କ୍ଷିପେତ୍ । କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ନାଲକଜାତିମାସ୍ତପୁଟକଂ କଂକୋଲକସ୍ତୂରିକାଚୂର୍ଣଂ ଚନ୍ଦନଚଂଦ୍ରରଶ୍ମିଵିଶଦାଂ ମାଲାଂ ପୁଟାଂ ତଂ କ୍ଷିପେତ୍
ନଦୀ କୂଳରେ ନୂତନ ବାଳୁକା ଉପରେ ସୁଧା ଧୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଢାକି, ତା'ପରେ ଜଳ ଭରା କୁମ୍ଭ ରଖିଲେ। ଏହା ପରେ ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡ, ପତ୍ର ଗଛର ଗୁଛ, କଙ୍କୋଳ, କସ୍ତୂରୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ପ୍ରଭାମାନ ମାଳା ରଖିଲେ।
ଯାମସ୍ଯାପି ପୁନଶ୍ଚ ଵାରିଵସନେନାଶୋଧ୍ଯ କୁଂଭେ କ୍ଷିପେଚ୍ଚଂଦ୍ର ଗ୍ରଂଥିମଥୋ ନିଧାଯ ବକୁଲଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ତଥା ପାଟଲାମ୍
ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହର ପାଇଁ ପୁଣି ଜଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରନ୍ଥି ରଖି, ତା'ପରେ ବକୁଳ ଓ ପାଟଳା ଫୁଲ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଶେଫାଲୀସ୍ତବକମଥୋ ଜଲଂ ଚ ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଥମତ ଏଵ ତୋଯଶୁଦ୍ଧିମ୍ । କୃତ୍ଵାଥୋ ମୃଦୁତରସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରଖଂଡେନାଵେଷ୍ଟେତ୍ସୃଣିକମୁଖଂ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଚଂଦ୍ରମ୍
ପରେ ଶେଫାଳି ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ଜଳ ରଖି, ପ୍ରଥମେ ଜଳର ପବିତ୍ରତା ନିଶ୍ଚିତ କରି, ମୃଦୁ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରର ମୁହଁ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଢାକଣା ଦେଇ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ଅନାତପପ୍ରଦେଶେ ତୁ ନିଧାଯ କରକାନଥ । ମଂଦଵାତସମୋପେତେ ସୂକ୍ଷ୍ମଵ୍ଯଜନଵୀଜିତେ
ତା'ପରେ କୁମ୍ଭଗୁଡିକୁ ଛାୟା ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ମନ୍ଦ ସମୀର ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବାହାର ଫୁଙ୍କାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଉର୍ଵୀଶସଲିଲୈଃ ସିଂଚଯେତ୍ସୃଣିକାମପି । ସଂସ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଯତାସ୍ତତ୍ର ନରା ନାର୍ଯୋଥ ଵା ନୃପ
ଏହା ପରେ ଭୂମିର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରକୁ ଛିଟିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ କୁଳୀନ ପୁରୁଷ ବା ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ଉଚିତ, ରାଜନ।
ତତ୍କନ୍ଯା ଵା କ୍ଷାଲିତାଂଗା ଧୌତଵସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ଵା ସହ । ମଧୁପିଂଗଲନିର୍ଯ୍ଯାସମସାଂଦ୍ରମଗୁରୁଦ୍ରଵମ୍
ତା'ପରେ କୌଣସି କନ୍ୟା ବା ଅନ୍ୟେ ଯେଉଁମାନେ ଶରୀର ଧୋଇଛନ୍ତି ଓ ପରିଷ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧୁବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅତି ଘନ ନୁହେଁ ଅଗୁରୁ ତେଲ ଲଗାଇବେ।
ବାହୁମୂଲେ ଚ କଂଠେ ଚ ଵିଲିପ୍ଯ ସାଂଦ୍ରମେଵ ଚ । ମସ୍ତକେ ଜାପ୍ଯକଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ପଂଚଗଂଧଵିଲେପନମ୍
ବାହୁର ତଳ ଓ କଣ୍ଠରେ ଘନ ଲେପ ଲଗାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଜପମାଳା ରଖି, ପଞ୍ଚଗନ୍ଧ ଲେପନ କରିବେ।
ପୁଷ୍ପନଦ୍ଧସୁକେଶାସ୍ତୁ ତାଃ ଶୁଭାସ୍ଯାଃ ସୁନିର୍ମଲାଃ । ଏଵମେଵୋଚିତାନାର୍ଯ ଆତ୍ତକୁଂକୁମଵିଗ୍ରହାଃ
ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କେଶ, ଶୁଭ ମୁହଁ ଓ ସ୍ବଚ୍ଛତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏପରି ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ କୁଙ୍କୁମ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଶୋଭିତ ହେବେ।
ଯୁଵତ୍ଯଶ୍ଚାରୁସର୍ଵାଂଗ୍ଯୋ ନିତରାଂ ଭୂଷଣୈରପି । ଏତାଦୃଗ୍ଵନିତାଭିର୍ଵାନରୈର୍ଵାଦାପଯେଜ୍ଜଲମ୍
ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭାମୟ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ, ବା ଏପରି ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ରାଜନ।
ତେଽପି ପ୍ରଦାନସମଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରାଲ୍ପଵେଷ୍ଟନମ୍ । ଅଥଵା ମକରେ ନ୍ଯସ୍ଯ କରକଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯ ହି
ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ସେମାନେ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ରହିବେ, କିମ୍ବା ମକର ଆକୃତିରେ କୁମ୍ଭ ରଖିବେ, ଦେଖ।
ଦୋରିକାନ୍ଯସ୍ତମୁନ୍ମୁଚ୍ଯ ତତସ୍ତୋଯଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଏଵଂ ସତ୍କାରଯାମାସ ଗୌତମୋ ଭଗଵାନ୍ମୁନିଃ
ଡୋରି ଖୋଲି ଦେଇ, ତା'ପରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ ଗୌତମ ମୁନି ଉଚିତ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ମହେଶାଦିଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ମହାତ୍ମସୁ । ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାଂଘ୍ରିହସ୍ତେଷୁ ଗଂଧୋଦ୍ଵର୍ତିତପାଣିଷୁ
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ଭୋଜନ କରି, ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ହାତରେ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ ଲଗାଇଥିଲେ।
ତଦାସନସମାସୀନେ ଦେଵଦେଵେ ମହେଶ୍ଵରେ । ଅଥ ନୀଚସମାସୀନା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ତା'ପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ନିମ୍ନ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।
ମଣିପାତ୍ରେଷୁ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ପୂଗଖଂଡାନ୍ସୁଧୂପିତାନ୍ । ଅକୋଣଵର୍ତୁଲାନ୍ସ୍ଥୂଲାନସୂକ୍ଷ୍ମାନକୃଶାନପି
ମଣିର ପାତ୍ରରେ ଭଲଭାବେ ଧୂପିତ ପୁଗଖଣ୍ଡ ରଖି, କେତେକ ଚତୁର୍କୋଣ, କେତେକ ବୃତ୍ତ, କେତେକ ମୋଟ, କେତେକ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଓ କେତେକ ପତଳା ଥିଲା।
ଶ୍ଵେତପତ୍ରାଣି ସଂଶୋଧ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା କର୍ପୂରଖଂଡକମ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ଚ ଶଂକରାଯାଥ ନିଵେଦଯତି ଗୌତମେ
ଧୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ନିର୍ମଳ କରି, କର୍ପୂର ଖଣ୍ଡ ରଖି, ଗୌତମ ତା'ପରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।