ତଵ ଚାଭିମୁଖଂ ଗାନଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵିଲୋକଯ । ଅଥେଶ୍ଵରୋ ହନୂମଂତମାରୁରୋହ ଵୃଷଂ ଯଥା
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ଗୀତ ଗାଇବି—ଦେଖ'; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ପରି ଚଢ଼ିଲେ।
ଆରୂଢେ ଶଂକରେ ଦେଵେ ହନୂମାନ୍କଂଧରାଶିରଃ । ଛିତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଚଂ ପରାଵୃତ୍ଯ ମୁଖଂ ଗାଯତି ପୂର୍ଵଵତ୍
ଶଙ୍କର ଦେବ ଚଢ଼ିଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ ଗୋଡ଼ିକୁ କାନ୍ଧରେ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚମଡ଼ ହଟାଇ ମୁହଁକୁ ଆଗକୁ କରି ପୂର୍ବର ପରି ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ଗୀତିସୁଧାଂ ଶଂଭୁର୍ଗୌତମସ୍ଯ ଗୃହଂ ଗତଃ । ସର୍ଵେ ଚାପ୍ଯାଗତାସ୍ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷିଗଣଦାନଵାଃ
ଗୀତର ଅମୃତ ଶୁଣି, ଶମ୍ଭୁ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ପୂଜିତା ଗୌତମେନାଥ ଭୋଜନାଵସରେ ସତି । ଯଚ୍ଛୁଷ୍କଦାରୁସଂଭୂତଂ ଗୃହୋପକରଣାଦିକମ୍
ଖାଇବା ବେଳେ ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲାପରେ, ଘରରେ ଥିବା ଶୁଖିଲା କାଠରୁ ତିଆରି ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ଦିନଦିଆ ସାମଗ୍ରୀ—
ପ୍ରରୂଢମଭଵତ୍ସର୍ଵଂ ଗାଯମାନେ ହନୂମତି । ତସ୍ମିନ୍ଗାନେ ସମସ୍ତାନାଂ ଚିତ୍ରଦୃଷ୍ଟିରତିଷ୍ଠତ
ହନୁମାନ ଗୀତ ଗାଇଥିବାବେଳେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ଫୁଲିଯାଇଲେ; ଏହି ଗୀତରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅଦ୍ଭୁତ ହେଇଗଲା।
ଦ୍ଵିବାହୁରୀଶସ୍ଯ ପଦାଭିଵଂଦନଃ ସମସ୍ତଗାତ୍ରାଭରଣୋପପନ୍ନଃ । ପ୍ରସନ୍ନମୂର୍ତିସ୍ତରୁଣଃ ସୁମଧ୍ଯେ ଵିନ୍ଯସ୍ତମୂର୍ଦ୍ଧାଂଜଲିଭିଃ ସୁରୈଃ ସ୍ତୁତଃ
ଦୁଇଟି ହାତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ମୃଦୁ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଯୁବା ରୂପରେ, ଦେବମାନେ ମୁଣ୍ଡି ଉପରେ ହାତ ଯୋଡି ଚାରିପାଖରେ ରହି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ।
ଶିରଃ କରାଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଶଂକରୋ ହନୂମତଃ ପୂର୍ଵମୁଖଂ ଚକାର । ପଦ୍ମାସନାସୀନ ହନୂମତାଂଜଲୌ ନିଧାଯ ପାଦଂ ତ୍ଵପରଂ ମୁଖେ ଚ
ଶଙ୍କର ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡିକୁ ହାତରେ ଧରି, ମୁହଁକୁ ଆଗକୁ କରିଲେ; ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଏକ ପାଦ ହନୁମାନଙ୍କ ଯୋଡିଥିବା ହାତରେ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଦ ମୁହଁରେ ରଖିଲେ।
ପାଦାଂଗୁଲୀଭ୍ଯାମଥ ନାସିକାଂ ଵିଭୁଃ ସ୍ନେହେନ ଜଗ୍ରାହ ଚ ମଂଦମଂଦମ୍ । ସ୍କଂଧେ ମୁଖେ ତ୍ଵଂସତଲେ ଚ କଂଠେ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ଚ ସ୍ତନମଧ୍ଯମେ ହୃଦି
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ପାଦଅଙ୍ଗୁଳିରେ ହନୁମାନଙ୍କ ନାକକୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଛୁଇଁଲେ, ଏବଂ ସ୍ନେହରେ କାନ୍ଧ, ମୁହଁ, ହାତ, ଗଳା, ଛାତି, ଷ୍ଟନ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ତତଶ୍ଚ କୁକ୍ଷାଵଥ ନାଭିମଂଡଲେ ତତୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ନିଦଧାତି ଚାଂଜଲୌ । ଶିରୋ ଗୃହୀତ୍ଵାଵନମଯ୍ଯ ଶଂକରଃ ପସ୍ପର୍ଶ ପୃଷ୍ଠଂ ଚିବୁକେନ ସଧ୍ଵନି
ତାପରେ ହନୁମାନଙ୍କ ପେଟର ନାଭି ସ୍ଥଳରେ, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ପାଦ ତାଙ୍କର ଯୋଡିଥିବା ହାତରେ ରଖିଲେ; ମୁଣ୍ଡିକୁ ଧରି ଶଙ୍କର ନମି, ଚିନ୍ଦିକୁ ହନୁମାନଙ୍କ ପିଠରେ ଛୁଇଁଲେ, ଶବ୍ଦ କରି।
ହାରଂ ଚ ମୁକ୍ତାପରିକଲ୍ପିତଂ ଶିଵୋ ହନୂମତଃ କଂଠଗତଂ ଚକାର ହ । ଅଥ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହେଶାନମିଦଂ ଵଚନମୁକ୍ତଵାନ୍
ଶିବ ମୁକ୍ତାର ହାର ହନୁମାନଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ହନୂମତା ସମୋ ନାସ୍ତି କୃତ୍ସ୍ନବ୍ରହ୍ମାଂଡମଂଡଲେ । ଶ୍ରୁତି ଦେଵାଦ୍ଯଗମ୍ଯଂ ହି ପଦଂ ତଵ କିଲସ୍ଥିତମ୍
'ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ହନୁମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଶ୍ରୁତି, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିପାରନାହାନ୍ତି, ସେଠି ତୁମର ପଦ ଅଛି।'
ସର୍ଵୋପନିଷଦଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ଵତ୍ପଦଂ କପି ସର୍ଵଯୁକ୍ । ଯମାଦିସାଧନୈର୍ଯୋଗୈର୍ନ କ୍ଷଣଂ ତେ ପଦଂ ସ୍ଥିତମ୍
'ମକଡ଼ା, ତୁମର ପଦ ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥା; ଯମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତୁମର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନାହିଁ।'
ମହାଯୋଗିହୃଦଂଭୋଜେ ବଲଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ହନୂମତି । ଵର୍ଷକୋଟିସହସ୍ରେଷୁ ତପଃ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦୁଷ୍କରମ୍
'ମହାଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ଶକ୍ତି ହନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଲକ୍ଷ କୋଟି ବର୍ଷ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ—'
ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ନାଭିଜାନାତି କୁତଃ ପାଦଂ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଅହୋ ଭାଗ୍ଯଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ହି ଚପଲୋ ଵା ନରୋ ମୃଗଃ
'ତୁମର ରୂପ ଜାଣିପାରନାହାନ୍ତି ମୁନିମାନେ, ପାଦ ତ ଅତି ଦୂର; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଯଦି କୌଣସି ଚଞ୍ଚଳ ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପଶୁ ଜାଣିପାରେ।'
ଧତ୍ତେ ପାଦଯୁଗଂ ଚାଂଗେ ଯୋଗିହୃଦ୍ଯପି ନ କ୍ଷମମ୍ । ମଯା ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ତଥାନ୍ଵହମ୍
ମୁଁ ଯୋଗୀଙ୍କର ହୃଦୟ ଭିତରେ ଏବଂ ନିଜ ଶରୀରରେ ତୁମର ଦୁଇଟି ପାଦ ରଖିଛି, ତଥାପି ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ; ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ପ୍ରତିଦିନ ଏଭଳି କରିଅଛି।
ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋଽପୀଶ ପାଦୋ ନୋ ଦର୍ଶିତସ୍ତ୍ଵଯା । ଲୋକେ ଵାଦୋ ହି ସୁମହାଞ୍ଛୁଂଭୁର୍ନାରାଯଣପ୍ରିଯଃ
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ତୁମର ପାଦକୁ ପୂଜିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମର ପାଦ ଦେଖାଇନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ବଡ଼ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି—ଶୁମ୍ଭୁ, ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ହରିଃ ପ୍ରିଯସ୍ତଥା ଶଂଭୋର୍ନ ତାଦୃଗ୍ଭାଗ୍ଯମସ୍ତି ମେ । ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୋ ମହ୍ଯଂ ପ୍ରିଯୋସ୍ତି ଭଗଵନ୍ହରେ
ହରି ଶଂଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେତେ ପ୍ରିୟ, ତେଉଁ ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ; ସଦାଶିବ କହିଲେ—ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଭଗବନ୍ ହରି, ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ।
ପାର୍ଵତୀ ଵା ତ୍ଵଯା ତୁଲ୍ଯା ନ ଚାନ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯତେ ମମ । ଅଥ ଦେଵାଯ ମହତେ ଗୌତମଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ମୋ ପାଇଁ ପାର୍ବତୀ ତୁମେ ଭଳି ସମାନ, ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ତାପରେ ଦେବମହାନ୍ତିଙ୍କୁ ଗୌତମ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦମେଯାତ୍ମନ୍ଦେଵୈହି କରୁଣାନିଧେ । ମଧ୍ଯାହ୍ନୋଽଯଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରାଂତୋ ଭୁକ୍ତିଵେଲାଽଖିଲସ୍ଯ ଚ
ଅପାର କରୁଣାର ସାଗର, ଅମେୟ ଦେବଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଗୌତମ କହିଲେ—'ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବିତିଗଲା, ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭୋଜନ ସମୟ।'
ଅଥାଚମ୍ଯ ମହାଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତୋ ଵିଭୁଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗୌତମଗୃହଂ ଭୋଜନାଯୋପଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ମହାଦେବ ଆଚମନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୋଜନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରତ୍ନାଂଗୁଲୀଯୈରଥ ନୂପୁରାଭ୍ଯାଂ ଦୁକୂଲବଂଧେନ ତଡିତ୍ସୁ କାଂଚ୍ଯା । ହାରୈରନେକୈରଥ କଂଠନିଷ୍କ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତୋତ୍ତରଵାସସୀ ଚ
ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଳି, ନୂପୁର, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଚମକୁଥିବା କଞ୍ଚୀ, ଅନେକ ହାର, କଣ୍ଠ ଗହଣା, ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ ଉପର ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଵିଲଂବିଚଂଚନ୍ମଣିକୁଂଡଲେନ ସୁପୁଷ୍ପିଧମ୍ମିଲ୍ଲଵରେଣ ଦେଵଃ । ପଂଚାଂଗଗଂଧସ୍ଯ ଵିଲେପନେନ ବାହ୍ଵଂଗଦୈଃ କଂକଣକାଂଗୁଲୀଯକୈଃ
ମଣିର ଝୁଲା କଣବା, ଫୁଲର ଚୁଡ଼ା, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧର ଲେପ, ବାହୁବନ୍ଧ, କଙ୍କଣ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଳି ପିନ୍ଧି ଶିବ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂଷିତଃ ଶିଵୋ ନିଵିଷ୍ଟଉତ୍ତମାସନେ ସ୍ଵସଂମୁଖଂ ହରିଂ ତଥା ନ୍ଯଵେଶଯଦ୍ଵରାସନେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଂମୁଖୌ ସ୍ଥିତୌ ହରୀଶୌ ଦେଵସତ୍ତମୌ ସୁଵର୍ଣଭାଜନାନ୍ଯଥୋ ଦଦୌ ସ ଚାପି ଗୌତମଃ
ଏଭଳି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଶିବ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଲେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହରିଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆସନରେ ବସାଇଲେ; ଦୁଇ ଦେବତା ଏକାଉଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ବସିଥିଲେ, ଗୌତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଲେ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ପ୍ରଭେଦଭକ୍ଷ୍ଯକଂ ସୁପାଯସଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ ସୁପକ୍ଵପାକଜାତକଂ ଶତଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ । ଅପକ୍ଵପକ୍ଵମିଶ୍ରକଂ ଶତତ୍ରଯଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତଂ ଶତଂଶତଂ ତଥା ସୁକଂଦଶାକକଂ ତଥା ମୁନିଃ
ତିରିଶ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଭଲ ଖିର, ଦୁଇ ଶତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ, ତିନି ଶତ ମିଶ୍ରିତ ତିଆରି ଓ ଅତିଆରି ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ଭଲ ଶାକ ଦେଲେ।
ଶାକାଦି ସର୍ପିଷାନ୍ଵିତଂ ଦଦୌ ଚ ପଂଚଵିଂଶତିଂ ସୁଶର୍କରାଦିକଂ ତଥା ସୁଚୂନଦାଡିମାଦିକମ୍ । ମୋଚାଫଲଂ ତୁ ଗୋସ୍ତନୀଂ ସୁଖର୍ଜୁନାଗରଂଗକଂ ଜଂବୂଫଲଂ ପ୍ରିଯାଲୁକଂ ଵିକଂକତଂ ଫଲଂ ତଥା
ଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଘିଅ ସହିତ ପଚି, ପ୍ରସ୍ତୁତ ମିଠା, ଭଲ ତରକାରୀ, ଦାଡିମା, ପକ୍କା କଦଳୀ, ଗୋସ୍ତନୀ, ଖଜୁର, ଜାମୁ, ପ୍ରିୟାଳ, ବିକଙ୍କତ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଦେଲେ।
ଏଵମାଦୀନି ଚାନ୍ଯାନି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯର୍ପ୍ଯ ଯଥାଵିଧି । ଦତ୍ଵା ଚାପୋଶନଂ ଵିପ୍ରୋ ଭୁଂଜଧ୍ଵମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାନି ଦେଇ କହିଲେ—'ଖାଇବେ।'
ଭୁଂଜାନେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଵ୍ଯଜନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରଜମ୍ । ଗୌତମଃ ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଶିଵଵିଷ୍ଣୂ ଅଵୀଜଯତ୍
ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ନିଜେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରର ପଙ୍ଖା ଦେଇ ପଙ୍ଖା କଲେ।
ପରିହାସମଥୋକର୍ତୁମିଯେଷ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ପଶ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋ ହନୂମଂତଂ କଥଂ ଭୁଂକ୍ତେ ସ ଵାନରଃ
ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର ହସି କହିଲେ—'ବିଷ୍ଣୁ, ଦେଖ, ହନୁମାନ୍ କିପରି ଏହି ବାନର ଭୋଜନ କରୁଛି।'
ଵାନରଂ ପଶ୍ଯତି ହରୌ ମଂଡକଂ ଵିଷ୍ଣୁଭାଜନେ । ଚିକ୍ଷେପ ମୁନିସଂଘେଷୁ ପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵପି ମହେଶ୍ଵରଃ
ହରିଙ୍କ ସାନ୍ନିକଟରେ ବାନରକୁ ଦେଖି, ମଣ୍ଡକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାତ୍ରର ଖାଦ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମହେଶ୍ୱର ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
ହନୂମତେ ଦତ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ପାଯସାଦିକମ୍ । ତ୍ଵଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟମଭୋଜ୍ଯଂ ତୁ ତଵୈଵ ଵଚନାଦ୍ଵିଭୋ
ହନୁମାନ୍କୁ ନିଜ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖିର ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'