ଵୃଷପର୍ଵେଶଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦିଗ୍ଵାସାଃ ସମତିଷ୍ଠତ । ଵୃଷପର୍ଵା ତମଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୀଡଯିତ୍ଵା ଶିରୋଽଚ୍ଛିନତ୍
ଦୁଇ ବୃଷପର୍ବ ମଧ୍ୟରେ ଦିଗମ୍ବର ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ବୃଷପର୍ବ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲେ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ଅତୀଵ କଲୁଷମଭଵତ୍ତତ୍ରସ୍ଥା ମୁନଯସ୍ତଥା
ସେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳ ଅଚଳ, ବହୁତ ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଇଗଲା; ସେଠାରେ ଥିବା ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଇଗଲେ।
ଗୌତମସ୍ଯ ମହାଶୋକଃ ସଂଜାତଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ । ନିର୍ଯଯୌ ଚକ୍ଷୁଷୋର୍ଵାରି ଶୋକଂ ସଂଦର୍ଶଯନ୍ନିଵ
ଗୌତମଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଲା; ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଦେଖାଇବା ପରି।
ଗୌତମଃ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ସଂନିଧୌ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍ । କିମନେନ କୃତଂ ପାପଂ ଯେନ ଚ୍ଛିନ୍ନମିଦଂ ଶିରଃ
ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଗୌତମ କହିଲେ, 'ଏହି ମଣିଷ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦିଆଯାଇଛି?'
ମମ ପ୍ରାଣାଧିକସ୍ଯେହ ସର୍ଵଦା ଶିଵଯୋଗିନଃ । ମମାପି ମରଣଂ ସତ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯରୂପୀ ଯତୋ ଗୁରୁଃ
ଏଠାରେ, ଶିବଯୋଗୀ ତିନି ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ପରି ହେବାରୁ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ଶୈଵାନାଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵଦା ଶିଵଵର୍ତିନାମ୍ । ମରଣଂ ଯତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ନୋ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶିବପରାୟଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- ଏନଂ ସଂଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ମମ ଗୋତ୍ରଂ ଶିଵପ୍ରିଯମ୍ । କିମସୌ ମ୍ରିଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପଶ୍ଯ ମେ ତପସୋ ବଲମ୍
ଶୁକ୍ର କହିଲେ—'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବିତ କରିବି; ସେ ମୋ ଗୋତ୍ରର, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ସେ କାହିଁକି ମରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ।'
ଇତି ଵାଦିନି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରେ ଗୌତମୋଽପି ମମାର ହ । ତସ୍ମିନ୍ମୃତେଽଥ ଶୁକ୍ରୋଽପି ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ଯୋଗତଃ
ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଖ୍ୟ କହିବା ସମୟରେ, ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ତସ୍ଯାପି ହତମାଜ୍ଞାଯ ପ୍ରହ୍ଲାଦା ଦ୍ଦାନଵେଶ୍ଵରାଃ । ସର୍ଵେ ମୃତାଃ କ୍ଷଣେନୈଵ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଜାଣି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଦୈତ୍ୟରାଜମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ହେଲା।
ମୃତମାସୀଦଥ ବଲଂ ତସ୍ଯ ବାଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଅହଲ୍ଯା ଶୋକସଂତପ୍ତା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ବାଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୁନ୍ୟ ହେଇଗଲା; ଅହଲ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଦୀନ, ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଗୌତମେନ ମହେଶସ୍ଯ ପୂଜଯା ପୂଜିତୋ ଵିଭୁଃ । ଵୀରଭଦ୍ରୋ ମହାଯୋଗୀ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ହ
ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କରାଯିବାରୁ, ବିରଭଦ୍ର ମହାଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଅହୋ କଷ୍ଟମହୋକଷ୍ଟଂ ମାହେଶା ବହଵୋ ମୃତାଃ । ଶିଵଂ ଵିଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯାମି ତେନୋକ୍ତଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍
'ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖଦ, କେତେ ଭୟଙ୍କର! ଅନେକ ଶିବଭକ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି କଥା ଶିବଙ୍କୁ ଜଣାଇବି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାମ କରିବି।'
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଗତଵାନ୍ମଂଦରାଚଲମଵ୍ଯଯମ୍ । ନମସ୍କୃତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷମିଦଂ ସର୍ଵମଥୋକ୍ତଵାନ୍
ଏପରି ନିଷ୍ଚୟ କରି, ସେ ଅବିନାଶୀ ମନ୍ଦର ପାହାଡକୁ ଗଲେ; ତିନିଆଖି ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମ ହରୀ ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାହ ଶିଵୋ ଵଚଃ । ମଦ୍ଭକ୍ତୈଃ ସାହସଂ କର୍ମ କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରପ୍ରଦଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିବ, ଦୟାଲୁ ଭଗବାନ, କହିଲେ—'ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଅତିସାହସିକ କାମ କରିଛନ୍ତି...'
ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଯାମହେ ଵିଷ୍ଣୋ ଯୁଵାମପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯଥ । ଅଥେଶୋ ଵୃଷମାରୁହ୍ଯ ଵାଯୁନା ଧୂତଚାମରଃ
'ଚଳ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଆସିବ।' ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ବୃଷବ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ପବନରେ ଚାମର ଝୁଲାଇ ଯାଇଲେ।
ନଂଦିକେନ ସୁଵେଷେଣ ଧୃତେ ଛତ୍ରେତି ଶୋଭନେ । ସୁଶ୍ଵେତହେମଦଂଡେ ଚ ନାନ୍ଯଯୋଗେ ଧୃତେ ଵିଭୋଃ
ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ସୁନ୍ଦର ସୁଧ୍ୱଳ ଓ ସୁନା ଦଣ୍ଡର ଛତା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ ଏହା ଧରାଯାଇନଥିଲା।
ମହେଶାନୁମତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ହରିର୍ନାଗାଂତକେ ସ୍ଥିତଃ । ଆରକ୍ତନୀଲଛତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ଲକ୍ଷ୍ଯକୌସ୍ତୁଭଃ
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ହରି ନାଗାଂତକରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଲାଲ ଓ ନୀଳ ଛତାରେ ଶୋଭିତ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଚିହ୍ନ ଥିଲା।
ଶିଵାନୁମତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମାପି ହଂସାରୂଢୋଽଭଵତ୍ତଦା । ଇଂଦ୍ରଗୋପପ୍ରଭାକାରଚ୍ଛତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ଵିଧିଃ
ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକା ପରି ଚମକୁଥିବା ଛତାରେ ବିଧି ଶୋଭା ପାଇଲେ।
ଇଂଦ୍ରାଦିସର୍ଵଦେଵାଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଵଵାହନସଂଯୁତାଃ । ଅଥ ତେ ନିର୍ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ନାନାଵାଦ୍ଯାନୁମୋଦିତାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ନିଜ-ନିଜ ଯାନରେ ବସି, ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ସହିତ ଏକାଠି ଚାଲିଗଲେ।
କୋଟିକୋଟିଗଣାକୀର୍ଣା ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଗତାଃ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
କୋଟି-କୋଟି ଦେବତାମାନେ ଘିରି, ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଗଲା।
ସ୍ଵଭକ୍ତଂ ଜୀଵଯାମାସ ଵାମକୋଣନିରୀକ୍ଷଣାତ୍ । ଶଂକରୋ ଗୌତମଂ ପ୍ରାହ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତେ ଵରଂ ଵୃଣୁ
ଶିବଙ୍କର ଦୟା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ଜୀବନ ଫେରିଲା; ଶଂକର ଗୌତମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।'
ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଦେଵେଶ ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ । ତ୍ଵଲ୍ଲିଂଗାର୍ଚନସାମର୍ଥ୍ଯଂ ନିତ୍ଯମସ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵର
ଗୌତମ କହିଲେ: 'ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ମହେଶ୍ଵର, ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବାର ଶକ୍ତି ପାଉ।'
ଵୃତମେତନ୍ମଯା ଦେଵ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈତତ୍ତ୍ରିଲୋଚନ । ମମ ଶିଷ୍ଯୋ ମହାଭାଗୋ ହେଯାହେଯାଦିଵର୍ଜିତଃ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଦେବ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୁଁ ଦେଇଛି; ଶୁଣନ୍ତୁ: ମୋର ଶିଷ୍ୟ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ।
ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯଂ ମମତ୍ଵେନ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି ଚକ୍ଷୁଷା । ନ ଚ ଘ୍ରାଣେନ ଘ୍ରାତଵ୍ଯଂ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ନ ଚେତରତ୍
ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ସେ ନିଜର ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦେଖେନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେନାହିଁ; ନାକରେ ଗନ୍ଧ ନେଇନାହିଁ, ଦେଇବାକୁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବାକୁ ନାହିଁ।
ଇତି ବୁଦ୍ଘ୍ଵା ତଥା କୁର୍ଵନ୍ସ ହି ଯୋଗୀ ମହାଯଶାଃ । ଉନ୍ମତ୍ତଵିକୃତାକାରଃ ଶଂକରାତ୍ମେତି କୀର୍ତିତଃ
ଏହିପରି ବୁଝି, ଏହିପରି କାମ କରି, ଏହି ଯୋଗୀ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭାମା ଓ ବିକୃତ ଦେହରେ, ଶଂକରଙ୍କର ନିଜ ଭକ୍ତ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।
ନ କଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରତିଦ୍ଵିଷ୍ଯାନ୍ନ ଚ ତଂ ହିଂସଯେଦିତି । ଏତନ୍ମେ ଦୀଯତାଂ ଦେଵ ଏତେଷାମମୃତିସ୍ତଥା
କେହି ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେହି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେବ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଉ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ-। ଆକଲ୍ପମେତେ ଜୀଵଂତୁ ତତୋ ମୁକ୍ତିଂ ଭଜଂତୁ ଚ । ତ୍ଵଯା କୃତମିଦଂ ଵେଶ୍ମ ଵିସ୍ତୃତଂ ଵିକୃତଂ ଶୁଭମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ଏମାନେ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତୁ, ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଉ। ଏହି ବିଶାଳ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଲୋକିକ ଘର ତୁମେ ତିଆରି କରିଛ।'
ତିଷ୍ଠାମଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ତୁ ତତୋ ଯାସ୍ଯାମ ମଂଦିରମ୍ । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଅଯୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମୀଶ ହ୍ଯର୍ଥୀ ଦୋଷଂ ନ ପଶ୍ଯତି
'ଆମେ କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିବା, ପରେ ଆମର ଘରକୁ ଯିବା।' ଗୌତମ କହିଲେ: 'ଯିଏ ଅନୁରୋଧ କରେ, ସେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଚାହିବା ଲୋକ ଦୋଷ ଦେଖେନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯଲଭ୍ଯଂ ଦେଵେଶ ଦୀଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ । ଅଥେଶୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଲୋକ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କରଂ ହରେଃ
'ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତାହା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ।' ତାପରେ ଈଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରିଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ।
ପ୍ରହସନ୍ନଂବୁଜାଭାକ୍ଷମିତ୍ଯୁଵାଚ ସଦାଶିଵଃ । ମ୍ଲାନୋଦରୋସି ଗୋଵିଂଦ ଦେଯଂ ତେ ଭୋଜନଂ କିମୁ
ହସୁଥିବା, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଧରି, ସଦାଶିବ କହିଲେ: 'ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମର ଉଦର ଶୁଷ୍କ, କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍?'