ଅଥ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ନମସ୍କାରାନନଂତରମ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋଷାସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଂତ୍ରୀଵେଣ୍ଵାଦିଧାରିକାଃ
ତାପରେ ପରିକ୍ରମା କରି, ପ୍ରଣାମ କରିବା ପରେ, ଏଠାରେ ଆଠଜଣ ଜଣେ ମହିଳା ଆସିଲେ, ସେମାନେ ତନ୍ତୀ, ବାଁଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଧରିଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵାଦ୍ଯଵାଦିନ୍ଯଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମୁନିସନ୍ନିଧିମ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରତାଲଯୁଗଂ ଗୃହ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଗାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ଛୋଟ ଝାଞ୍ଜ ବାଜାଇ, ନିଜେ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୌତମେ ଗାତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତେ ତାନଂ କୁର୍ଯୁରଥାଂଗନାଃ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଚ ଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦଯଂତି ତଥାପରାଃ
ଗୌତମ ଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମହିଳାମାନେ ସୁର ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବାଦ୍ୟ ବାଜାଇଲେ।
ମଧୁରଂ ଗାଯତି ମୁନୌ ସ୍ଵରାମୂର୍ତିଭୃତସ୍ତଥା । ପ୍ରାନୃତ୍ଯଂତ ମହେଶାଗ୍ରେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଜଣେ ମହିଳା ମଧୁର ସୁରରେ ଗାଇଲେ, ସେମାନେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ତମାଗତଂ ଗୌତମୋପି ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ପବିତ୍ର ନାରଦ ମୁନି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ; ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆହଚୈନଂକୃତାର୍ଥୋସ୍ମିନଚକଶ୍ଚିନ୍ମଯାସମଃ । ତଵାଗମନକୃତ୍ଯଂ କିଂ କୁତ ଆଗମନଂ ତଥା
ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି; ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?'
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ- ପାତାଲାଦାଗତୋସ୍ମୀହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ବାଣମଂଦିରେ । ଆଯାସ୍ଯଂତି ମହାତ୍ମାନୋ ବାଣଶୁକ୍ରାଦଯୋ ଗୃହମ୍
ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: 'ମୁଁ ପାତାଳ ରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ବାଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରିଛି। ଶୀଘ୍ରେ ବାଣ, ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏଠାରେ ଆସିବେ।'
ଅଥ କ୍ଷଣାଦଭ୍ଯଗାଚ୍ଚ ବାଣଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷୌହିଣୀଯୁକ୍ତୋ ଗଜମାରୁହ୍ଯ ସୋସୁରଃ
ତାପରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା ବାଣ, ବିଶ୍ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଅପରଂ ହି ଗଜଂ ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ରଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୃଷପର୍ଵା ରଥଵରଂ ବଲିସ୍ତୁରଗମୁତ୍ତମମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣ ହାତୀ ଉପରେ ଶୁକ୍ର ବସିଥିଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉତ୍ତମ ରଥରେ, ବୃଷପର୍ବା ଭଲ ରଥରେ, ବଲି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାରେ ବସିଥିଲେ।
ଆଗତାନଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାଯ ସ ତୁ ଗୌତମଃ । ସଶିଷ୍ଯୋ ନିର୍ଜଗାମାଥ ହ୍ଯାଦାଯାର୍ଘ୍ଯାଦିକଂ ତ୍ଵରା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ବାହାରିଲେ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ନେଇ।
ଗୌତମଂ ଚାପି ତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଵରୁହ୍ଯ ଚ ଗଜାଦିକାତ୍ । ନମଶ୍ଚକ୍ରୁରଥୋ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଭାର୍ଗଵମ୍
ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାନ ରୁ ଅବତରିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ସେନାଯାଃ ସନ୍ନିଵେଶଂ ଚ ଚକାର ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯଥାନିୟମରେ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପରେ ମହାମୁନି ସେନାର ଶିବିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଜଲଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଧୃତଂ ତଥା । ଵିଚିତ୍ରଫଲସଂଯୁକ୍ତଂ ଦତ୍ତଵାନର୍ହଣଂ ମୁନିଃ
ସେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଜଳ ଢାଲି, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଯଥାଯଥ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଵାପୀତଡାଗସରସୀ ସ୍ନାନପୂର୍ଵକୃତ କ୍ରିଯାଃ । ସଂଗମେ ଵର୍ତମାନେ ତୁ ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
ପୋଖରୀ, ତଳାଘଟ, ଓ ସରସିରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଗୌତମ ଆଶ୍ରମରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତଦ୍ଗେହଂ ତୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ରାକ୍ଷସାସ୍ସପୁରୋହିତାଃ । ଦେଵପୂଜାପ୍ରପତ୍ତିଂ ଚ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଲଯେ
ତାପରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଘରରେ ଦେବପୂଜାରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ।
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଯାଂ ଚ ଵେଦ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ରୋଽଯଜଚ୍ଛିଵମ୍ । ତସ୍ଯୈଵ ଵାମଭାଗେ ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଯଜଦଚ୍ଯୁତମ୍
ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିବା ବେଦିରେ, ଶୁକ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେହି ବେଦିର ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସୋମଂ ଚ ବଲିରପ୍ଯେଵମନ୍ଯେ ଚାସୁରପୁଂଗଵାଃ । ଅଥ ବାଣୋଽଯଜଦ୍ଦେଵମେକମେଵ ତ୍ରିଯଂବକମ୍
ସୋମ, ବଳି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ପରେ ବାଣ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ତ୍ରିୟମ୍ବକଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଶୁକ୍ରୋପି ଭଗଵନ୍ତନ୍ତମୁମାନାଥମପୂଜଯତ୍ । ଗୌତମୋପ୍ଯଥ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ପୂଜଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଉମାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସର୍ଵେ ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ । ସିତେନ ଭସ୍ମନା କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଥାନେ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍
ସମସ୍ତେ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦେହରେ ଧଳା ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିଲେ।
ନତ୍ଵା ତୁ ଭାର୍ଗଵଂ ସର୍ଵେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ । ହୃତ୍ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ସୁଷିରଂ ତତ୍ରୈଵ ଭୂତପଂଚକମ୍
ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରିଥିଲେ; ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ଖାଲି ଅଂଶରେ ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ଅଛି।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାକାଶମାକାଶେ ନିର୍ମଲାନଲମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚ ମହେଶାନଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦୀପ୍ତିମଯଂ ଶୁଭମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆକାଶ ଅଛି, ଆକାଶରେ ନିର୍ମଳ ଅଗ୍ନି; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମୟ ଶୁଭ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଜ୍ଞାନସଂଯୁତଂ ଭୂତଂ ଶମଲଂ ସର୍ଵସଂଗତମ୍ । ତଦ୍ଦେହମାକାଶଦୀପେ ପ୍ରଦହେଜ୍ଜ୍ଞାନଵହ୍ନିନା
ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧା, ଅଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗରେ ଏହି ଦେହକୁ ଆକାଶର ଦୀପରେ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇବା ଉଚିତ।
ଆକାଶସ୍ଯାଵୃତଂ ଚାହଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵାଽଽକାଶମଥୋ ଦହେତ୍ । ଦଗ୍ଧ୍ଵାକାଶମଯୋ ଵାଯୁମଗ୍ନିଭୂତଂ ତଦା ଦହେତ୍
ଆକାଶରେ ଯାହା ଢାକାଯାଇଛି ତାହାକୁ ଜଳାଇ, ପରେ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇବା; ଆକାଶ ଜଳାଇବା ପରେ, ଆକାଶ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଗଠିତ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇବା।
ଅବ୍ଭୂତଂ ଚ ତତୋ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୃଥିଵୀଭୂତମେଵ ଚ । ତଦାଶ୍ରିତାନ୍ଗୁଣାନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵା ତତୋ ଦେହଂ ପ୍ରଦାହଯେତ୍
ତାପରେ ଜଳ ଭୂତକୁ ଜଳାଇ, ପୃଥିବୀ ଭୂତକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣକୁ ଜଳାଇ, ପରେ ଦେହକୁ ଜଳାଇବା।
ଏଵଂ ଦହିତ୍ଵା ଭୂତାନି ଦେହୀ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଵହ୍ନିନା । ଶିଖାମଧ୍ଯସ୍ଥିତଂ ଵିଷ୍ଣୁମାନଂଦରସନିର୍ଭରମ୍
ଏଭଳି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ, ଦେହୀ ଶିଖା ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ନିଷ୍ପନ୍ନଚଂଦ୍ରକିରଣସଂକାଶକିରଣଂ ଶିଵମ୍ । ଶିଵାଂଗୋତ୍ପନ୍ନକିରଣୈରମୃତଦ୍ରଵସଂଯୁତୈଃ
ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତି ଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ଶିବଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କିରଣ ଅମୃତ ରସରେ ମିଶିଛି।
ସୁଶୀତଲା ତତୋ ଜ୍ଵାଲା ପ୍ରଶାଂତା ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିଵତ୍ । ପ୍ରସାରିତସୁଧାରୁଗ୍ଭିଃ ସାଂଦ୍ରୀଭୂତଶ୍ଚ ସଂପ୍ଲଵଃ
ତାପରେ ଶିଖା ଅତି ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଅମୃତ ଧାରା ଚାଲି ଏହା ଘନ ଝରଣା ହୋଇଯାଏ।
କ୍ରମେଣ ପ୍ଲାଵିତଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ସଂଚିଂତଯେତ୍ପରମ୍
କ୍ରମେ ଏହି ଝରଣା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପି ଯାଏ, ଉଚ୍ଚତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଥଂ କୃତ୍ଵା ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ କ୍ରିଯାର୍ହୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଜାଯତେ ଏଵ ଶୁଦ୍ଧଃ । ପୂଜାଂ କର୍ତୁଂ ଜାପ୍ଯକର୍ମ୍ମାପି ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେଵଧ୍ଯାନେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ହାନିଃ
ଏଭଳି ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରି, ମର୍ତ୍ୟ ନିଷ୍ପାପ ହୋଇ କ୍ରିୟାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ପୂଜା କିମ୍ବା ଜପ କରି, ଦେବତା ଧ୍ୟାନ କରିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚଂଦ୍ରଦୀପ୍ତିପ୍ରକାଶଂ ଧ୍ଯାନେନାରୋପ୍ଯାଶୁ ଲିଂଗେ ଶିଵସ୍ଯ । ସଦାଶିଵଂ ଦୀପମଧ୍ଯେ ଵିଚିଂତ୍ଯ ପଂଚାକ୍ଷରେଣାର୍ଚନମଵ୍ଯଯଂ ତୁ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଦୀପ୍ତିକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗରେ ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ନିବେଶ କରିବା; ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଦୀପ ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅବିନାଶୀ ପୂଜା କରିବା।