କର୍ଣିକାରୈଃ ସିତାଂଭୋଜୈରପରାଜିତଯା ତଥା । ତିଲାକ୍ଷତୈରକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀପତ୍ରୈସ୍ତିଲମିଶ୍ରକୈଃ
କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଧଳା ପଦ୍ମ ଓ ଅପରାଜିତା ଫୁଲ, ତିଳ, ଅକ୍ଷତ, ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ଓ ତିଳ ମିଶା ଶାକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ଏଵଂ ମହେଶମୀଶାନଂ ପୂଜଯାମାସ ଗୌତମଃ । କର୍ପୂରାଗରୁକସ୍ତୂରୀ ସର୍ଜ୍ଜାଗରୁକଚଂଦନୈଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କର୍ପୂର, ଅଗରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ସର୍ଜ, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧୂପଯାମାସ ଷୋଡଶାଥ ପ୍ରଦୀପିକାଃ । କର୍ପୂରଵର୍ତ୍ତିସଂଯୁକ୍ତା ଦୀପଯଂତ୍ରୋପରିସ୍ଥିତାଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଧୂପାର୍ଚ୍ଚନ କଲେ, ଏବଂ ଷୋଳ ଦୀପ ଜଳାଇଲେ। କର୍ପୂର ତିଆରି ବାତି ଦୀପାଦିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ନିଵେଦିତଂ ମହେଶାଯ ଅଥ ନୈଵେଦ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁପକ୍ଵଶାଲିପିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଲେହ୍ଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯକମ୍
ତା’ପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୈବେଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଗଲା—ଭଲ ଭାବେ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳ ଚକି ଆହାର, ଭୋଜ୍ୟ, ଲେହ୍ୟ ଓ ଚୁଷ୍ୟ ପଦାର୍ଥ।
ମଧୁରାଦିସମୋପେତଂ ପଂଚଭକ୍ଷ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅନେକପକ୍ଵଶାକାଢ୍ଯମନେକ ପକ୍ଵମିଶ୍ରିତମ୍
ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୁଚିର ସହିତ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଅନେକ ପକା ଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକା ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ପାନଂ ଵିଂଶତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାରଂଭାଫଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସୂପାଷ୍ଟକାଦିସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ମୂଲଫଲାଦିନା
ବିଶ୍ ଧରଣର ପଦାର୍ଥ ମିଶା ଏକ ପାନୀୟ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଆରମ୍ଭା ଫଳ ଥିଲା। ସୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ, ମୂଳ ଫଳ ଓ ଏହା ସହିତ ମିଶିଥିଲା।
ଯଥାସଂଭଵସଂଯୁକ୍ତୈରନ୍ଯୈରପ୍ଯୁପକଲ୍ପିତମ୍ । ଅଗ୍ରପୁଷ୍ପସମୋପେତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳିଥିଲା ତାହା ସହିତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ମୁନି ନୈବେଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରିକା ନ୍ଯସ୍ତନୀରାଜନସହସ୍ରକମ୍ । ସୋପହାରାଯ ଦେଵାଯ ଦତ୍ଵା ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ଚ
ସୁନାର ବାଟିରେ ହଜାର ଦୀପ ନୀରାଜନ କରାଯିଲା। ଉପହାର ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ପୂଗଖଂଡାନଥୋ ଘୃଷ୍ଟାନ୍ପତ୍ରାଣି କ୍ଷାଲିତାନି ଚ । ଅପୃଷ୍ଠାଗ୍ରାଣି ସୁଶ୍ଵେତଚ୍ଛଦଯାଵୃତିକାନି ଚ
ତାପରେ ଚିରିଥିବା ଗୁଆ ଖଣ୍ଡ, ଭଲଭାବେ ଘସିଥିବା ଏବଂ ଧୋଇଥିବା ପତ୍ର, ଯାହାର ଟିପ୍ସ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଧଳା ରହିଛି, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଛାଡ଼ିରେ ଢାକାଯାଇଛି—
ଘନସାରକଚୂର୍ଣଂ ଚ ନ୍ଯସ୍ତପତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରଵିନ୍ଯସ୍ତମିଦଂ ତାଂବୂଲମୀଶ୍ଵରେ
ସୁଗନ୍ଧିତ କପୂର ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତିନିଟି ଶୁଭ ପତ୍ର ଏକାଠି ରଖି, ସୁନାର ବାଟିରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା—ଏହି ତାମ୍ବୁଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅଥ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ନମସ୍କାରାନନଂତରମ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋଷାସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଂତ୍ରୀଵେଣ୍ଵାଦିଧାରିକାଃ
ତାପରେ ପରିକ୍ରମା କରି, ପ୍ରଣାମ କରିବା ପରେ, ଏଠାରେ ଆଠଜଣ ଜଣେ ମହିଳା ଆସିଲେ, ସେମାନେ ତନ୍ତୀ, ବାଁଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଧରିଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵାଦ୍ଯଵାଦିନ୍ଯଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମୁନିସନ୍ନିଧିମ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରତାଲଯୁଗଂ ଗୃହ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଗାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ଛୋଟ ଝାଞ୍ଜ ବାଜାଇ, ନିଜେ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୌତମେ ଗାତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତେ ତାନଂ କୁର୍ଯୁରଥାଂଗନାଃ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଚ ଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦଯଂତି ତଥାପରାଃ
ଗୌତମ ଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମହିଳାମାନେ ସୁର ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବାଦ୍ୟ ବାଜାଇଲେ।
ମଧୁରଂ ଗାଯତି ମୁନୌ ସ୍ଵରାମୂର୍ତିଭୃତସ୍ତଥା । ପ୍ରାନୃତ୍ଯଂତ ମହେଶାଗ୍ରେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଜଣେ ମହିଳା ମଧୁର ସୁରରେ ଗାଇଲେ, ସେମାନେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ତମାଗତଂ ଗୌତମୋପି ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ପବିତ୍ର ନାରଦ ମୁନି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ; ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆହଚୈନଂକୃତାର୍ଥୋସ୍ମିନଚକଶ୍ଚିନ୍ମଯାସମଃ । ତଵାଗମନକୃତ୍ଯଂ କିଂ କୁତ ଆଗମନଂ ତଥା
ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି; ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?'
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ- ପାତାଲାଦାଗତୋସ୍ମୀହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ବାଣମଂଦିରେ । ଆଯାସ୍ଯଂତି ମହାତ୍ମାନୋ ବାଣଶୁକ୍ରାଦଯୋ ଗୃହମ୍
ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: 'ମୁଁ ପାତାଳ ରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ବାଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରିଛି। ଶୀଘ୍ରେ ବାଣ, ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏଠାରେ ଆସିବେ।'
ଅଥ କ୍ଷଣାଦଭ୍ଯଗାଚ୍ଚ ବାଣଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷୌହିଣୀଯୁକ୍ତୋ ଗଜମାରୁହ୍ଯ ସୋସୁରଃ
ତାପରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା ବାଣ, ବିଶ୍ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଅପରଂ ହି ଗଜଂ ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ରଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୃଷପର୍ଵା ରଥଵରଂ ବଲିସ୍ତୁରଗମୁତ୍ତମମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣ ହାତୀ ଉପରେ ଶୁକ୍ର ବସିଥିଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉତ୍ତମ ରଥରେ, ବୃଷପର୍ବା ଭଲ ରଥରେ, ବଲି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାରେ ବସିଥିଲେ।
ଆଗତାନଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାଯ ସ ତୁ ଗୌତମଃ । ସଶିଷ୍ଯୋ ନିର୍ଜଗାମାଥ ହ୍ଯାଦାଯାର୍ଘ୍ଯାଦିକଂ ତ୍ଵରା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ବାହାରିଲେ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ନେଇ।
ଗୌତମଂ ଚାପି ତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଵରୁହ୍ଯ ଚ ଗଜାଦିକାତ୍ । ନମଶ୍ଚକ୍ରୁରଥୋ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଭାର୍ଗଵମ୍
ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାନ ରୁ ଅବତରିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ସେନାଯାଃ ସନ୍ନିଵେଶଂ ଚ ଚକାର ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯଥାନିୟମରେ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପରେ ମହାମୁନି ସେନାର ଶିବିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଜଲଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଧୃତଂ ତଥା । ଵିଚିତ୍ରଫଲସଂଯୁକ୍ତଂ ଦତ୍ତଵାନର୍ହଣଂ ମୁନିଃ
ସେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଜଳ ଢାଲି, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଯଥାଯଥ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଵାପୀତଡାଗସରସୀ ସ୍ନାନପୂର୍ଵକୃତ କ୍ରିଯାଃ । ସଂଗମେ ଵର୍ତମାନେ ତୁ ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
ପୋଖରୀ, ତଳାଘଟ, ଓ ସରସିରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଗୌତମ ଆଶ୍ରମରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତଦ୍ଗେହଂ ତୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ରାକ୍ଷସାସ୍ସପୁରୋହିତାଃ । ଦେଵପୂଜାପ୍ରପତ୍ତିଂ ଚ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଲଯେ
ତାପରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଘରରେ ଦେବପୂଜାରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ।
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଯାଂ ଚ ଵେଦ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ରୋଽଯଜଚ୍ଛିଵମ୍ । ତସ୍ଯୈଵ ଵାମଭାଗେ ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଯଜଦଚ୍ଯୁତମ୍
ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିବା ବେଦିରେ, ଶୁକ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେହି ବେଦିର ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସୋମଂ ଚ ବଲିରପ୍ଯେଵମନ୍ଯେ ଚାସୁରପୁଂଗଵାଃ । ଅଥ ବାଣୋଽଯଜଦ୍ଦେଵମେକମେଵ ତ୍ରିଯଂବକମ୍
ସୋମ, ବଳି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ପରେ ବାଣ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ତ୍ରିୟମ୍ବକଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଶୁକ୍ରୋପି ଭଗଵନ୍ତନ୍ତମୁମାନାଥମପୂଜଯତ୍ । ଗୌତମୋପ୍ଯଥ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ପୂଜଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଉମାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସର୍ଵେ ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ । ସିତେନ ଭସ୍ମନା କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଥାନେ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍
ସମସ୍ତେ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦେହରେ ଧଳା ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିଲେ।
ନତ୍ଵା ତୁ ଭାର୍ଗଵଂ ସର୍ଵେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ । ହୃତ୍ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ସୁଷିରଂ ତତ୍ରୈଵ ଭୂତପଂଚକମ୍
ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରିଥିଲେ; ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ଖାଲି ଅଂଶରେ ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ଅଛି।