ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫଟିକୈ ରତ୍ନୈଃ କଲ୍ପିତା ହ୍ଯକ୍ଷମାଲିକା । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାସନଂ କୃତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଗତୋ ମୁନିଃ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସ୍ଫଟିକ ଓ ମଣିମାଳାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜପମାଳା ନିଆଯାଇଥିଲା। ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ଉପରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ ମୁନି।
ଆଵାହନାସନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ପାଦ୍ଯଂ ଵାଚମନୀଯକମ୍ । ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ଗଂଗାସଲିଲୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଆବାହନ ପାଇଁ ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ଅଷ୍ଟଗଂଧକସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ବକୁଲପାଟଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଣଭାଂଡସ୍ଥିତୈର୍ଵସ୍ତ୍ରଶୋଧିତୈର୍ଵାସିତୈର୍ଦୃଢମ୍
ବକୁଳ ଓ ପାଟଳ ଫୁଲ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟଗନ୍ଧ ମିଶା ହୋଇଥିବା ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନାର ବାଟିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା।
ଦ୍ଵାରେ ତାମ୍ରକଟାହଶ୍ଚ ପ୍ରବଂଧଦ୍ରୋଣିନା ଶୁଭମ୍ । ଗୋଶୃଂଗେଣ ଵିଷାଣେନ ଗଵଯସ୍ଯ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍
ଦ୍ୱାର ଠାରେ ତାମ୍ବାର ବାଟି ଓ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଡୋଳି ରଖାଯାଇଥିଲା। କେବେ କେବେ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ବା ବନ୍ୟ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା।
ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶଂଖେନ ରତ୍ନପାତ୍ରୈରଥାପି ଵା । ସ୍ଵର୍ଣୈର୍ଵା ରାଜତୈର୍ଵାପି ତାମ୍ରୈଃ କାଂସ୍ଯୈରଥାପି ଵା
ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶଂଖ, ମଣିର ବାଟି, କିମ୍ବା ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା, କଂସ୍ୟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା।
ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମକଲଶୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଚେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ମୃଣ୍ମଯୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପଦ୍ମପତ୍ରୈରଥାପି ଵା
ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳଶରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ନହେଲେ ମାଟିର ବାଟି କିମ୍ବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ପାଲାଶୈଶ୍ଚୂତଜଂବ୍ଵାଦ୍ଯୈଃ ପାତ୍ରୈଃ ସଂସ୍ନାପଯେଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ସ୍ନାନାନାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଧାରାସ୍ନାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପାଳାଶ, ଆମ୍ବ ଓ ଜାମୁ ଗଛର ବାଟିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରେ ଧାରାସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିମଂତ୍ରେଣ ଶତରୁଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞିନା । ଶଂ ଚେତ୍ଯାଦ୍ଯନୁଵାକେନ ଶାଂତିରୂପେଣ ଚେଶ୍ଵରମ୍
‘ନମଃ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘ଶଂ’ ଆଦି ଅନୁବାକ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତିରୂପେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ଆଵୃତ୍ଯ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଂଧାଦି ଵିନ୍ଯସେତ୍ । ତତଶ୍ଚ ଶୋଭନୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈର୍ବିଲ୍ଵୈଃ ସମର୍ଚଯେତ୍
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲଭାବେ ଢାକି, ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଲଗାଇଲେ। ତା’ପରେ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ଓ ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ତୁଲସୀମାରୁଵଦଲୈଃ କଲ୍ହାରୈଶ୍ଚ ମହୋତ୍ପଲୈଃ । ନୀଲୋତ୍ପଲୈରୁତ୍ପଲୈଶ୍ଚ ଶେଷୈଶ୍ଚ କରଵୀରକୈଃ
ତୁଳସୀ, ମାରୁବା, କଳହାର, ବଡ଼ ପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ, ପଦ୍ମ ଓ କରବୀର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
କର୍ଣିକାରୈଃ ସିତାଂଭୋଜୈରପରାଜିତଯା ତଥା । ତିଲାକ୍ଷତୈରକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀପତ୍ରୈସ୍ତିଲମିଶ୍ରକୈଃ
କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଧଳା ପଦ୍ମ ଓ ଅପରାଜିତା ଫୁଲ, ତିଳ, ଅକ୍ଷତ, ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ଓ ତିଳ ମିଶା ଶାକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ଏଵଂ ମହେଶମୀଶାନଂ ପୂଜଯାମାସ ଗୌତମଃ । କର୍ପୂରାଗରୁକସ୍ତୂରୀ ସର୍ଜ୍ଜାଗରୁକଚଂଦନୈଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କର୍ପୂର, ଅଗରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ସର୍ଜ, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧୂପଯାମାସ ଷୋଡଶାଥ ପ୍ରଦୀପିକାଃ । କର୍ପୂରଵର୍ତ୍ତିସଂଯୁକ୍ତା ଦୀପଯଂତ୍ରୋପରିସ୍ଥିତାଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଧୂପାର୍ଚ୍ଚନ କଲେ, ଏବଂ ଷୋଳ ଦୀପ ଜଳାଇଲେ। କର୍ପୂର ତିଆରି ବାତି ଦୀପାଦିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ନିଵେଦିତଂ ମହେଶାଯ ଅଥ ନୈଵେଦ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁପକ୍ଵଶାଲିପିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଲେହ୍ଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯକମ୍
ତା’ପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୈବେଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଗଲା—ଭଲ ଭାବେ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳ ଚକି ଆହାର, ଭୋଜ୍ୟ, ଲେହ୍ୟ ଓ ଚୁଷ୍ୟ ପଦାର୍ଥ।
ମଧୁରାଦିସମୋପେତଂ ପଂଚଭକ୍ଷ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅନେକପକ୍ଵଶାକାଢ୍ଯମନେକ ପକ୍ଵମିଶ୍ରିତମ୍
ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୁଚିର ସହିତ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଅନେକ ପକା ଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକା ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ପାନଂ ଵିଂଶତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାରଂଭାଫଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସୂପାଷ୍ଟକାଦିସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ମୂଲଫଲାଦିନା
ବିଶ୍ ଧରଣର ପଦାର୍ଥ ମିଶା ଏକ ପାନୀୟ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଆରମ୍ଭା ଫଳ ଥିଲା। ସୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ, ମୂଳ ଫଳ ଓ ଏହା ସହିତ ମିଶିଥିଲା।
ଯଥାସଂଭଵସଂଯୁକ୍ତୈରନ୍ଯୈରପ୍ଯୁପକଲ୍ପିତମ୍ । ଅଗ୍ରପୁଷ୍ପସମୋପେତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳିଥିଲା ତାହା ସହିତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ମୁନି ନୈବେଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରିକା ନ୍ଯସ୍ତନୀରାଜନସହସ୍ରକମ୍ । ସୋପହାରାଯ ଦେଵାଯ ଦତ୍ଵା ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ଚ
ସୁନାର ବାଟିରେ ହଜାର ଦୀପ ନୀରାଜନ କରାଯିଲା। ଉପହାର ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ପୂଗଖଂଡାନଥୋ ଘୃଷ୍ଟାନ୍ପତ୍ରାଣି କ୍ଷାଲିତାନି ଚ । ଅପୃଷ୍ଠାଗ୍ରାଣି ସୁଶ୍ଵେତଚ୍ଛଦଯାଵୃତିକାନି ଚ
ତାପରେ ଚିରିଥିବା ଗୁଆ ଖଣ୍ଡ, ଭଲଭାବେ ଘସିଥିବା ଏବଂ ଧୋଇଥିବା ପତ୍ର, ଯାହାର ଟିପ୍ସ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଧଳା ରହିଛି, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଛାଡ଼ିରେ ଢାକାଯାଇଛି—
ଘନସାରକଚୂର୍ଣଂ ଚ ନ୍ଯସ୍ତପତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରଵିନ୍ଯସ୍ତମିଦଂ ତାଂବୂଲମୀଶ୍ଵରେ
ସୁଗନ୍ଧିତ କପୂର ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତିନିଟି ଶୁଭ ପତ୍ର ଏକାଠି ରଖି, ସୁନାର ବାଟିରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା—ଏହି ତାମ୍ବୁଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅଥ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ନମସ୍କାରାନନଂତରମ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋଷାସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଂତ୍ରୀଵେଣ୍ଵାଦିଧାରିକାଃ
ତାପରେ ପରିକ୍ରମା କରି, ପ୍ରଣାମ କରିବା ପରେ, ଏଠାରେ ଆଠଜଣ ଜଣେ ମହିଳା ଆସିଲେ, ସେମାନେ ତନ୍ତୀ, ବାଁଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଧରିଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵାଦ୍ଯଵାଦିନ୍ଯଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମୁନିସନ୍ନିଧିମ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରତାଲଯୁଗଂ ଗୃହ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଗାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ଛୋଟ ଝାଞ୍ଜ ବାଜାଇ, ନିଜେ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୌତମେ ଗାତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତେ ତାନଂ କୁର୍ଯୁରଥାଂଗନାଃ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଚ ଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦଯଂତି ତଥାପରାଃ
ଗୌତମ ଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମହିଳାମାନେ ସୁର ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବାଦ୍ୟ ବାଜାଇଲେ।
ମଧୁରଂ ଗାଯତି ମୁନୌ ସ୍ଵରାମୂର୍ତିଭୃତସ୍ତଥା । ପ୍ରାନୃତ୍ଯଂତ ମହେଶାଗ୍ରେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଜଣେ ମହିଳା ମଧୁର ସୁରରେ ଗାଇଲେ, ସେମାନେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ତମାଗତଂ ଗୌତମୋପି ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ପବିତ୍ର ନାରଦ ମୁନି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ; ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆହଚୈନଂକୃତାର୍ଥୋସ୍ମିନଚକଶ୍ଚିନ୍ମଯାସମଃ । ତଵାଗମନକୃତ୍ଯଂ କିଂ କୁତ ଆଗମନଂ ତଥା
ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି; ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?'
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ- ପାତାଲାଦାଗତୋସ୍ମୀହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ବାଣମଂଦିରେ । ଆଯାସ୍ଯଂତି ମହାତ୍ମାନୋ ବାଣଶୁକ୍ରାଦଯୋ ଗୃହମ୍
ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: 'ମୁଁ ପାତାଳ ରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ବାଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରିଛି। ଶୀଘ୍ରେ ବାଣ, ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏଠାରେ ଆସିବେ।'
ଅଥ କ୍ଷଣାଦଭ୍ଯଗାଚ୍ଚ ବାଣଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷୌହିଣୀଯୁକ୍ତୋ ଗଜମାରୁହ୍ଯ ସୋସୁରଃ
ତାପରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା ବାଣ, ବିଶ୍ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଅପରଂ ହି ଗଜଂ ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ରଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୃଷପର୍ଵା ରଥଵରଂ ବଲିସ୍ତୁରଗମୁତ୍ତମମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣ ହାତୀ ଉପରେ ଶୁକ୍ର ବସିଥିଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉତ୍ତମ ରଥରେ, ବୃଷପର୍ବା ଭଲ ରଥରେ, ବଲି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାରେ ବସିଥିଲେ।
ଆଗତାନଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାଯ ସ ତୁ ଗୌତମଃ । ସଶିଷ୍ଯୋ ନିର୍ଜଗାମାଥ ହ୍ଯାଦାଯାର୍ଘ୍ଯାଦିକଂ ତ୍ଵରା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ବାହାରିଲେ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ନେଇ।