ଭାନୋରାଵରଣଂ ଚେଶ ଇତି ଷୋଢାଵୃତିଃ ସ୍ମୃତା । ଵିଧିଂ ଵିନା ସମାଖ୍ଯାତଂ ପଂଚାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଈଶ୍ୱର; ଏହିପରି ଛଅଟି ଆବରଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବିଧିକୁ ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତମ ପଞ୍ଚଟି ଆବରଣ କୁହାଯାଏ।
ଶଶାଂକଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତୀନାମେତଦାଵରଣତ୍ରଯମ୍ । ଅଂବିକାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମେକାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଏହି ତିନିଟି ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଅମ୍ବିକାଙ୍କର ଆବରଣକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆବରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଥଵା ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଯୁରାଵୃତିଃ ସୋମପୂଜନେ । ଅନାଵରଣମଥଵା ପୂଜନଂ ଶସ୍ଯତେ ଶିଵେ
ଅଥବା, ସୋମ ପୂଜାରେ ଲୋକପାଳମାନେ ଆବରଣ ହେବେ; କିମ୍ବା, ଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ କୌଣସି ଆବରଣ ଛାଡ଼ି ପୂଜା କରିବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲେଷ୍ଵେଵ ସ୍ଥିତଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଯଜେଚ୍ଛିଵମ୍ । ପତ୍ରିକାଲକ୍ଷଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସର୍ଵକର୍ମୋପଯୋଗିତମ୍
ଅଷ୍ଟଦଳ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ପତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପଯୋଗୀ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ସ୍ଵର୍ଣେନ ରାଜତେନାଥ ତାମ୍ରେଣାଥ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ । ମୁକ୍ତାଶୁକ୍ତିନିଭଂ କୁର୍ଯାତ୍ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲଂ ଶୁଭମ୍
ସୁନା, ଚାଁଦି କିମ୍ବା ତାମ୍ବାରେ ବା ମୁକ୍ତା ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ପ୍ରକାରରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପଦ୍ମପତ୍ରସମାନାଷ୍ଟକୋଣାକାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ପଲମାତ୍ରଂ ତତଃ ଶସ୍ତଂ ନିର୍ଵୃତଂ ଵିସ୍ତୃତଂ ପଦମ୍
ଏହାକୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଅଠଟି କୋଣ ଥିବା ଆକାରରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ମାପ ପ୍ରାୟ ଏକ ପଳା ହେଉ, ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ଓ ପ୍ରସସ୍ତ ହେଉ।
ଅସ୍ଥୂଲମଧ୍ଯମୁପରି ପଦ୍ମାକୃତିଦଲାଷ୍ଟକମ୍ । ଅଥଵା ଶକ୍ତିମାର୍ଗେଣ ପଂଚପତ୍ରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ମଧ୍ୟ ଓ ଉପର ଅଂଶ ଏକଦମ ମୋଟା ନୁହେଁ, ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ଅଷ୍ଟଦଳ ଥିବା; କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ ପଞ୍ଚଦଳ ପତ୍ର ତିଆରି କରିପାରିବେ।
ତ୍ରିପତ୍ରମଥଵା କୁର୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତିଭାଵେ ମତେନ ଚ । ଯଥା ସ୍ଯାଚ୍ଛୋଭନଂ ପାତ୍ରଂ ତଥା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
କିମ୍ବା କିଛି ମତାନୁସାରେ ଶକ୍ତିଭାବରେ ତିନିଦଳ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବେ; ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଶୋଭା ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହାକୁ ସେପରି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତ୍ଯାଂତରିତରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ କଲ୍ପିତାଷ୍ଟଶତୈଃ ଶୁଭା । ମାଲୋପଵୀତଂ ତ୍ରିଂଶତ୍ଯା ଅଷ୍ଟକେନ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଗୁଡିକ ମିଶାଇ ଅଷ୍ଟଶତି ମାଳା ଶୁଭ ଭାବେ ତିଆରି କରାଯାଏ; ତିରିଶି ଓ ଅଠଟି ଦାଣାରେ ମାଳା କିମ୍ବା ଉପବୀତ ତିଆରି କରାଯାଏ।
ପ୍ରଗଂଡଯୋରଥୈକୈକଂ ବଦ୍ଧା ତୁ ଦ୍ଵେ ପ୍ରକୋଷ୍ଠଯୋଃ । ଶିରସ୍ଯେକା ଧୃତା ତେନ କଂଠେ ଚ ପରମର୍ଷିଣା
ଦୁଇ ଗଣ୍ଡରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ହେବା ଭଳି, ଦୁଇ ହାତରେ ଦୁଇଟି, ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଧରାଯାଏ; ଏହିପରି ମହାଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧାଯାଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫଟିକୈ ରତ୍ନୈଃ କଲ୍ପିତା ହ୍ଯକ୍ଷମାଲିକା । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାସନଂ କୃତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଗତୋ ମୁନିଃ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସ୍ଫଟିକ ଓ ମଣିମାଳାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜପମାଳା ନିଆଯାଇଥିଲା। ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ଉପରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ ମୁନି।
ଆଵାହନାସନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ପାଦ୍ଯଂ ଵାଚମନୀଯକମ୍ । ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ଗଂଗାସଲିଲୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଆବାହନ ପାଇଁ ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ଅଷ୍ଟଗଂଧକସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ବକୁଲପାଟଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଣଭାଂଡସ୍ଥିତୈର୍ଵସ୍ତ୍ରଶୋଧିତୈର୍ଵାସିତୈର୍ଦୃଢମ୍
ବକୁଳ ଓ ପାଟଳ ଫୁଲ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟଗନ୍ଧ ମିଶା ହୋଇଥିବା ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନାର ବାଟିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା।
ଦ୍ଵାରେ ତାମ୍ରକଟାହଶ୍ଚ ପ୍ରବଂଧଦ୍ରୋଣିନା ଶୁଭମ୍ । ଗୋଶୃଂଗେଣ ଵିଷାଣେନ ଗଵଯସ୍ଯ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍
ଦ୍ୱାର ଠାରେ ତାମ୍ବାର ବାଟି ଓ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଡୋଳି ରଖାଯାଇଥିଲା। କେବେ କେବେ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ବା ବନ୍ୟ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା।
ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶଂଖେନ ରତ୍ନପାତ୍ରୈରଥାପି ଵା । ସ୍ଵର୍ଣୈର୍ଵା ରାଜତୈର୍ଵାପି ତାମ୍ରୈଃ କାଂସ୍ଯୈରଥାପି ଵା
ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶଂଖ, ମଣିର ବାଟି, କିମ୍ବା ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା, କଂସ୍ୟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା।
ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମକଲଶୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଚେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ମୃଣ୍ମଯୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପଦ୍ମପତ୍ରୈରଥାପି ଵା
ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳଶରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ନହେଲେ ମାଟିର ବାଟି କିମ୍ବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ପାଲାଶୈଶ୍ଚୂତଜଂବ୍ଵାଦ୍ଯୈଃ ପାତ୍ରୈଃ ସଂସ୍ନାପଯେଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ସ୍ନାନାନାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଧାରାସ୍ନାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପାଳାଶ, ଆମ୍ବ ଓ ଜାମୁ ଗଛର ବାଟିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରେ ଧାରାସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିମଂତ୍ରେଣ ଶତରୁଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞିନା । ଶଂ ଚେତ୍ଯାଦ୍ଯନୁଵାକେନ ଶାଂତିରୂପେଣ ଚେଶ୍ଵରମ୍
‘ନମଃ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘ଶଂ’ ଆଦି ଅନୁବାକ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତିରୂପେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ଆଵୃତ୍ଯ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଂଧାଦି ଵିନ୍ଯସେତ୍ । ତତଶ୍ଚ ଶୋଭନୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈର୍ବିଲ୍ଵୈଃ ସମର୍ଚଯେତ୍
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲଭାବେ ଢାକି, ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଲଗାଇଲେ। ତା’ପରେ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ଓ ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ତୁଲସୀମାରୁଵଦଲୈଃ କଲ୍ହାରୈଶ୍ଚ ମହୋତ୍ପଲୈଃ । ନୀଲୋତ୍ପଲୈରୁତ୍ପଲୈଶ୍ଚ ଶେଷୈଶ୍ଚ କରଵୀରକୈଃ
ତୁଳସୀ, ମାରୁବା, କଳହାର, ବଡ଼ ପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ, ପଦ୍ମ ଓ କରବୀର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
କର୍ଣିକାରୈଃ ସିତାଂଭୋଜୈରପରାଜିତଯା ତଥା । ତିଲାକ୍ଷତୈରକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀପତ୍ରୈସ୍ତିଲମିଶ୍ରକୈଃ
କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଧଳା ପଦ୍ମ ଓ ଅପରାଜିତା ଫୁଲ, ତିଳ, ଅକ୍ଷତ, ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ଓ ତିଳ ମିଶା ଶାକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ଏଵଂ ମହେଶମୀଶାନଂ ପୂଜଯାମାସ ଗୌତମଃ । କର୍ପୂରାଗରୁକସ୍ତୂରୀ ସର୍ଜ୍ଜାଗରୁକଚଂଦନୈଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କର୍ପୂର, ଅଗରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ସର୍ଜ, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧୂପଯାମାସ ଷୋଡଶାଥ ପ୍ରଦୀପିକାଃ । କର୍ପୂରଵର୍ତ୍ତିସଂଯୁକ୍ତା ଦୀପଯଂତ୍ରୋପରିସ୍ଥିତାଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଧୂପାର୍ଚ୍ଚନ କଲେ, ଏବଂ ଷୋଳ ଦୀପ ଜଳାଇଲେ। କର୍ପୂର ତିଆରି ବାତି ଦୀପାଦିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ନିଵେଦିତଂ ମହେଶାଯ ଅଥ ନୈଵେଦ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁପକ୍ଵଶାଲିପିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଲେହ୍ଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯକମ୍
ତା’ପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୈବେଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଗଲା—ଭଲ ଭାବେ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳ ଚକି ଆହାର, ଭୋଜ୍ୟ, ଲେହ୍ୟ ଓ ଚୁଷ୍ୟ ପଦାର୍ଥ।
ମଧୁରାଦିସମୋପେତଂ ପଂଚଭକ୍ଷ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅନେକପକ୍ଵଶାକାଢ୍ଯମନେକ ପକ୍ଵମିଶ୍ରିତମ୍
ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୁଚିର ସହିତ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଅନେକ ପକା ଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକା ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ପାନଂ ଵିଂଶତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାରଂଭାଫଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସୂପାଷ୍ଟକାଦିସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ମୂଲଫଲାଦିନା
ବିଶ୍ ଧରଣର ପଦାର୍ଥ ମିଶା ଏକ ପାନୀୟ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଆରମ୍ଭା ଫଳ ଥିଲା। ସୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ, ମୂଳ ଫଳ ଓ ଏହା ସହିତ ମିଶିଥିଲା।
ଯଥାସଂଭଵସଂଯୁକ୍ତୈରନ୍ଯୈରପ୍ଯୁପକଲ୍ପିତମ୍ । ଅଗ୍ରପୁଷ୍ପସମୋପେତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳିଥିଲା ତାହା ସହିତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ମୁନି ନୈବେଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରିକା ନ୍ଯସ୍ତନୀରାଜନସହସ୍ରକମ୍ । ସୋପହାରାଯ ଦେଵାଯ ଦତ୍ଵା ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ଚ
ସୁନାର ବାଟିରେ ହଜାର ଦୀପ ନୀରାଜନ କରାଯିଲା। ଉପହାର ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ପୂଗଖଂଡାନଥୋ ଘୃଷ୍ଟାନ୍ପତ୍ରାଣି କ୍ଷାଲିତାନି ଚ । ଅପୃଷ୍ଠାଗ୍ରାଣି ସୁଶ୍ଵେତଚ୍ଛଦଯାଵୃତିକାନି ଚ
ତାପରେ ଚିରିଥିବା ଗୁଆ ଖଣ୍ଡ, ଭଲଭାବେ ଘସିଥିବା ଏବଂ ଧୋଇଥିବା ପତ୍ର, ଯାହାର ଟିପ୍ସ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଧଳା ରହିଛି, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଛାଡ଼ିରେ ଢାକାଯାଇଛି—
ଘନସାରକଚୂର୍ଣଂ ଚ ନ୍ଯସ୍ତପତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରଵିନ୍ଯସ୍ତମିଦଂ ତାଂବୂଲମୀଶ୍ଵରେ
ସୁଗନ୍ଧିତ କପୂର ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତିନିଟି ଶୁଭ ପତ୍ର ଏକାଠି ରଖି, ସୁନାର ବାଟିରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା—ଏହି ତାମ୍ବୁଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିଲା।