ଯାସ୍ଯଂତି ସଂକ୍ଷଯଂ ତାନି ପୁତ୍ରସ୍ଯାପି ପ୍ରସାଦତଃ । ଵିମୁକ୍ତା ନରକକ୍ଲେଶୈର୍ଵଯଂ ସର୍ଵେ ସୁଦୁଃସହୈଃ
'ସେଗୁଡ଼ିକି ପୁଅର କୃପାରେ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଅସହ୍ୟ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛୁ।'
ଅଥ ପୁତ୍ରପ୍ରସାଦେନ ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଯାତ୍ରାଂ ଵିଧାଯ ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଗୃହଂ ମୋହାନ୍ନିଵର୍ତତେ
ତେଣୁ, ପୁଅର କୃପାରେ ଆମେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇବୁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରି, ମୋହରେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଏ—
ନିରାଶାଃ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଯାଂତି ସର୍ଵେ ଯଥା ଗତାଃ । ଆମିଷଂ ମୈଥୁନଂ ଚୈଵ ଦୋଲାମଶ୍ଵଂ ଗଜଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ଏହି ମଣିଷ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା, ମାଂସ ଦେଇଥିବା, ମିଥୁନ କରିଥିବା, ଦୋଲା, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ହାତୀ ଚଢ଼ିଥିବା ପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିରାଶ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଚାଲିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଉପାନହଂ ଚାତପତ୍ରଂ ଗଂଗାଯାତ୍ରାସୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଅଧ୍ଵଶ୍ରମୋଦ୍ଭଵଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁଷ୍କରଂ ନ ହି ମନ୍ଯତେ
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରା ବେଳେ ଚପ୍ପଲ୍ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଛତା ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାସ୍ତାର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖକୁ କଠିନ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୃହେ ପଦ୍ମସୁଖଂ ତତ୍ର ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନେ ସ୍ମରେନ୍ନ ଚ । ଅସତ୍ଯଭାଷଣଂ ଚୈଵ ପାଖଂଡସଂଗମେଵ ଚ
ଘରର ସୁଖ ବା ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଆରାମ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ବା ଅନ୍ୟମତୀ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦ୍ଵିର୍ଭୋଜନଂ ଚ କଲହଂ ଗଂଗାଯାତ୍ରାସୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ପରନିଂଦାଂ ଚ ଲୋଭଂ ଚ ଗର୍ଵଂ ଚ କ୍ରୋଧମତ୍ସରୌ
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରା ବେଳେ ଦୁଇଥର ଖାଇବା, ଝଗଡ଼ା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଲୋଭ, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅତ୍ଯଂତହାସ୍ଯଶୋକଂ ଚ ଗଂଗାଯାତ୍ରାସୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ମଂଚସୁପ୍ତମିଵାତ୍ମାନଂ ଚିଂତଯେଦ୍ଭୂମିଶାଯିନମ୍
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରା ବେଳେ ଅତିରିକ୍ତ ହସା ଓ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜକୁ ମଞ୍ଚରେ ଶୁଅଥିବା, କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଗାନାମ ସୁନାମାନି ଵଦେଦ୍ଗଚ୍ଛଞ୍ଜନଃ ପଥି । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଜାହ୍ନଵୀ ଦେଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଜଣେ ଲୋକ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଶୁଭ ନାମ ଓ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କର ମହିମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସୁଖଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚୈଵ କଥଯନ୍ପଥି ଗଚ୍ଛତି । ଗଙ୍ଗେ ଦେଵି ଜଗନ୍ମାତର୍ଦେହି ସଂଦର୍ଶନଂ ମମ
ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ୍— 'ଗଙ୍ଗେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ମୋତେ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଦିଅ', ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ ବୋଲି କଥାହେବା ଉଚିତ୍।
ଵଚୋଭିଃ କୋମଲୈରେଭିଃ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରମନିଵାରଣମ୍ । ହା କଥଂ ସଦନଂ ତ୍ଯକ୍ତମାଗତଂ ଵା କଥଂ ମଯା
ଏପରି କୋମଳ କଥାରେ ନିଜର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍— 'ହା, କିପରି ଘର ଛାଡ଼ି ଆସିଲି, କିମ୍ବା କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲି?'
ଶ୍ରମୈରିତି ଵଦେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣଂ ତତ୍ଫଲଂ ନହି । କ୍ଵ ପର୍ଯଂଙ୍କଃ କ୍ଵ ମେ ପତ୍ନୀ କ୍ଵ ଚ ମେ ଚ ସୁହୃଦ୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ କ୍ଲାନ୍ତି କୁହନ୍ତି— 'ମୋ ଶୋଇବା ବିଛାନା କେଉଁଠି? ମୋ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କେଉଁଠି? ମୋ ପ୍ରିୟ ଘର କେଉଁଠି?'— ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵପାମି ପ୍ରାଂତରେ ଭୂମୌ କଥଂ ଵାହଂ ସମାଗତଃ । ଧନଧାନ୍ଯାଦିଵସ୍ତୂନାଂ କା ଗତିର୍ଵା ଗୃହେ ମମ
'ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୂମିରେ ଶୁଅଛି, କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲି? ଘରର ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅବସ୍ଥା କଣ?'
କିଯଦ୍ଭିର୍ଦିଵସୈର୍ଭୂଯୋ ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହମାଲଯମ୍ । ଇତି ଚିଂତାକୁଲା ଯେ ଚ ପଥି ଗଚ୍ଛଂତି ମାନଵାଃ
'କେତେ ଦିନ ପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଘରକୁ ଫେରିପାରିବି?'— ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଯେଉଁମାନେ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିନ୍ତାକୁଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଗଂଗାସ୍ନାନଫଲଂ ତେଷାଂ ସଂପୂର୍ଣଂ ନ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜ । ଗଙ୍ଗେ ଗଂତୁଂ ପ୍ରତୀତୀରେ ଯାତ୍ରେଯଂ ଵିହିତା ତଵ
ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଦ୍ୱିଜ, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏହି ଯାତ୍ରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ନିର୍ଵିଘ୍ନାଂ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୋମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସରିଦ୍ଵରେ । ଇମଂ ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଯାତ୍ରାକାଲେ ଵିଶେଷତଃ
ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠୀ ତୁମ ଦୟାରେ ମୋତେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ସିଦ୍ଧି ମିଳୁ। ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବିଶେଷ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ହର୍ଷିତୋ ନିଲଯାଦ୍ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ସହ ଜୈମିନେ । ନାତିଵେଗେନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ନ ତଥା ଚ ଶନୈଃ ଶନୈଃ
ଜୟମିନି, ଘରରୁ ଖୁସିରେ ବାହାରିବା ଉଚିତ୍, ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍। ବହୁତ ତ୍ୱରା କିମ୍ବା ବହୁତ ଧୀରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରାସୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ନାନ୍ଯତ୍କର୍ମ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଗଂଗାତୀରେ ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ଵାଣିଜ୍ଯପ୍ରମୁଖାନି ଚ
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରା ବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗଙ୍ଗାତୀର ପ୍ରୟାଗରେ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କାର୍ଯାଣି କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ତତ୍ପୁଣ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ଜନ୍ମଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଵା ଯଦି ଵା ବହୁ
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏମିତି କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଧା ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଜନ୍ମ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ପାପ ସଞ୍ଚୟ ହୋଇଛି, ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼, ସେଗୁଡ଼ିକୁ
ଗଂଗାଦେଵୀପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵଂ ମେ ଯାସ୍ଯତି କ୍ଷଯମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗଙ୍ଗାତଟଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଗଙ୍ଗାଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ଏହିପରି କହି, ପ୍ରମୋଦିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଗଙ୍ଗାତୀରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମାତରଂ ଗଙ୍ଗାମିମଂ ମଂତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ । ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵିତଂ ଚ ସୁଜୀଵିତମ୍
ମାଆ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍— 'ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଏବଂ ମୋର ଜୀବନ ଭଲ ଭାବେ କଟିଲା।'
ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପାଂ ତ୍ଵାମପଶ୍ଯମିତି ଚକ୍ଷୁଷା । ଦେଵି ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଦେଵ ମହାପାତକିନୋ ମମ
ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ତୁମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲି, ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ମୋର ଭୟଙ୍କର ପାପଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଵିନଷ୍ଟମଭଵତ୍ପାପଂ ଜନ୍ମକୋଟିସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସକଲଂ ଦେହଂ ନିପାତ୍ଯ ପୃଥିଵୀତଲେ
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରୁ ଆସିଥିବା ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ଏହିପରି କହି ସେ ନିଜ ସରୀରକୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପତିତ କଲା।
ପ୍ରଣମେଜ୍ଜାହ୍ନଵୀଂ ଦେଵୀଂ ଭକ୍ତିଭାଵସମନ୍ଵିତଃ । ତତଃ ସ୍ରୋତଃସମୀପେ ଚ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିରିମଂ ପୁନଃ
ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭରିଥିବା ହୃଦୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ତାପରେ ଝରଣା ପାଖରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଏହିପରି ପୁନି କହିଲା।
ପଠେନ୍ମଂତ୍ରଂ ଭକ୍ତିଭାଵୈଃ ସୁପ୍ରୀତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଗଂଗେ ଦେଵି ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି ପାଦାଭ୍ଯାଂ ସଲିଲଂ ତଵ
ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲା, ଏହା ଦେଖି ଦେବୀ ଖୁସି ହେଲେ। 'ହେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ମୁଁ ତୁମର ପାଦ ଜଳକୁ'
ସ୍ପୃଶାମୀତ୍ଯପରାଧଂ ମେ ପ୍ରସନ୍ନା କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି । ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣସୋପାନଂ ତ୍ଵଦୀଯମୁଦକଂ ଶୁଭେ
'ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ତେଣୁ ମୋର ଅପରାଧକୁ ଦୟାକରି ଖ୍ଷମା କର। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମର ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି ସମାନ।'
ଅତଃ ସ୍ପୃଶାମି ପାଦାଭ୍ଯାଂ ଗଂଗେ ଦେଵି ନମୋ ନମଃ । ତତସ୍ତୁ ମସ୍ତକେ ଧୃତ୍ଵା ଗାଂଗେଯଂ ଵାରି ଭକ୍ତିତଃ
'ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ହେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ, ମୁଁ ପୁନିପୁନି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।' ଏହା ପରେ ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲା।
ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପ୍ରଵିଶେତ୍ସ୍ରୋତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗଂଗେତି କୀର୍ତଯନ୍ । ତ୍ଵତ୍କର୍ଦମୈରତିସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନୈଃ
ସ୍ନାନ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଝରଣାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି 'ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ। ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୃଦୁ କାଦି ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ,
ମଯା ସଂଲିପ୍ଯତେ ଗାତ୍ରଂ ମାତର୍ମେ ହର ପାତକମ୍ । ଗଙ୍ଗାକର୍ଦମଲିପ୍ତାଙ୍ଗୋ ଗଙ୍ଗାଗଙ୍ଗେତି କୀର୍ତଯନ୍
ମୋ ଦେହ ଏହି କାଦିରେ ଲିପ୍ତ, ହେ ମାଆ, ମୋର ପାପ ଦୂର କର। ଗଙ୍ଗାର କାଦି ଲାଗିଥିବା ଦେହରେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ।
ସର୍ଵକଲ୍ମଷନାଶିନ୍ଯାଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ଭୂଯଃ ପୂର୍ଵୋକ୍ତମନ୍ତ୍ରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ମୃତ୍ତିକାଂ ତତଃ
ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଆଗରୁ କହିଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାଦି ନେବା ଦରକାର।
ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ମୃତ୍ତିକାଂ ପୁନଃ । ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣେନ ମଂତ୍ରେଣ ଭକ୍ତିତଃ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍
ଏବେ କହିବାକୁ ଯାଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁନି କାଦି ନେଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।