ପାଟୀରତରୁସୁସ୍ନିଗ୍ଧ ସାଂଦ୍ର ଦ୍ଵାରକପାଟକମ୍ । ସୌଗଂଧିକମହାମୋଦି କଲ୍ପିତାଂତର ଭିତ୍ତିକମ୍
ପାଟୀର ଗଛର ମୃଦୁ ଓ ଘନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ବଡ଼ ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧ ଆସୁଥିଲା, ଏବଂ ଘରର ଭିତର ଦେଵାଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଈଶାନଭାଗସୁଭଗ ରତିକଲ୍ପିତ ଵେଦିକମ୍ । ହାଟିକାକଲ୍ପିତପଦଂ ଵିଚିତ୍ରଵେଦିକାଯୁତମ୍
ଘରର ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ପଦକ୍ରମ ବଜାର ଦୋକାନ ଭଳି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧନି ବିଡଚ୍ଛାଯଂ ଵଟମୂଲୋପକଲ୍ପିତମ୍ । ପ୍ରସୂନକଦଲୀଖଂଡ ସରୋଭିଃ ପ୍ରାଂତଶୋଭିତମ୍
ଘରର ତଳେ ଏକ ଘନ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ବଟ ଗଛ ରୋପାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପାଶପାଶି କଦଳୀ ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ଝିଲି ଝିଲି ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ମହାଵଟାଗ୍ରସଂଲଗ୍ନ ତୁଷାରିତପଯୋଧରମ୍ । ନାକୋପଵନସଂପନ୍ନ ଵିଚିତ୍ରାରାମ ଶୋଭିତମ୍
ବଡ଼ ବଟ ଗଛର ଶିଖରରେ ହିମରେ ଭିଜିଥିବା ମେଘ ଲଗିଥିଲା, ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ରଖିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଚିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାପୀକୂପତଡାଗାଦ୍ଯମନେକଵନଶୋଭିତମ୍ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଵଵୌ ଵାଯୁର୍ଯତ୍ର ଗେହେ ସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏଠାରେ ବହୁତ ଉଦ୍ୟାନ, କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ଓ ଝିଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଘର ଭିତରେ ସଦା ମୃଦୁ ଓ ସୁଖଦ ପବନ ବହୁଥିଲା।
ଵାଦିନ୍ଯଶ୍ଚାରୁସର୍ଵାଂଗ୍ଯୋ ଵାଦ୍ଯାନି ସ୍ମରସଂପଦଃ । ଵୀଣାଂ ଵେଣୁଂ ତ୍ରିଵେଣୁଂ ଚ ଵାଦଯଂତି ଵରାଂଗନାଃ
ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ବିଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ବାଁଶୀ ରେ ରାଗ ତାଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରୁଥିଲେ।
ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକକୃତୋ ନାର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ତଥୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଃ । ସୁଵର୍ଣାଦିକପାତ୍ରେଷୁ ଵଟକା ଭସ୍ମନଃ ଶୁଭାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପରେ ନାରୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଢୋଲ ମାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମର ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୋଲା ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଵାସିତାଃ ସର୍ଵଗଂଧୈଶ୍ଚ ସୁଧୂପୈରପି ଧୂପିତାଃ । କୁଶଗ୍ରଥିତସଂଘାଶ୍ଚ ଅକ୍ଷମାଲାଶ୍ଚ କୋଟିଶଃ
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପରେ ଗନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲା; ଅନେକ ଗଛ ଦର୍ବା ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଅକ୍ଷମାଳା ଗୁଛ ରଖାଯାଇଥିଲା।
କୃଷ୍ଣାଜିନସହସ୍ରାଣି ବହିଃ ପ୍ରାଂତେ ସ୍ଥିତାନି ଚ । ଏତାଦୃଶେ ଗୃହଵରେ ଦେଵଵଂଦ୍ଯୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ବାହାର ଚାରିପାଖରେ ହଜାର ହଜାର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଏପରି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଘରରେ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ, ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଥିଲେ।
କର୍ପୂରାଦୀଂଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ପାଟୀରପୀଠେ କର୍ପୂରସିଂହାସନମକଲ୍ପଯତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାରି ଦିଗରେ କପୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ରଖିଥିଲେ, ପାଟୀର କାଠର ଆସନ ଉପରେ କପୁରର ସିଂହାସନ ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ।
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଶ୍ଵେତଂ ଚ ସୁସ୍ରିଗ୍ଧମାଵୃତ୍ତଂ ଘନସାରକୈଃ । ସୁଗଂଧଵାସିତଜଲୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ କ୍ଷୀରେଣ ଶଂକରମ୍
ସେ ଶିଵଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ଖୀର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଥିଲେ, ଏହିପାଇଁ ସୁକ୍ଷ୍ମ, ଧଳା, ମୃଦୁ ଓ ଘନ ତାଣି ଦେଇ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୈଦିକୈର୍ମଂତ୍ରୈଃ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ସଦାଶିଵମ୍ । ଦାରୁଚଂଦ୍ରୋପପୀଠେ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରପୀଠଂ ନିଧାଯ ଚ । ପାତ୍ରିକାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଦଲେଷ୍ଵମୂନ୍
ଅନ୍ୟ ବେଦମୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ସେ ଦାରୁଚନ୍ଦନ ଓ କପୁର ମଞ୍ଚ ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଆସନ ରଖିଲେ, ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଛୋଟ ପାତ୍ର ଓ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନକ୍ଷତାଃ ପାତ୍ରେ ଅନ୍ଯସ୍ମିନ୍ସତିଲାକ୍ଷତାଃ । ପଂଚଗଂଧକମେକସ୍ମିନ୍ନନ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟଗଂଧକମ୍
ଏକ ପାତ୍ରରେ ଅକ୍ଷତ ଧାନ ରହିଛି, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ତିଳ ମିଶା ଧାନ ରହିଛି; ଆଉ ଏକ ପାତ୍ରରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ରହିଛି, ଅନ୍ୟ ଏକରେ ଅଠ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ରହିଛି।
କାଶ୍ମୀରଂ ମୃଗନାଭିଂ ତୁ କର୍ପୂରଂ ଚଂଦନଂ ତଥା । ପାତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜାସ୍ଥାନେ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଚ
କାଶ୍ମୀର, ମୃଗନାଭି, କପୂର ଓ ଚନ୍ଦନ ଏହି ସବୁକୁ ଅଲଗା ପାତ୍ରରେ ରଖି, ପୂଜା ସ୍ଥାନରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ।
ନାନାଵରଣମାର୍ଗେଣ ପୂଜା ତତ୍ର ଵିଧୀଯତେ । ଲିଂଗମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଃ ସଦାଶିଵଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆବରଣ ଓ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସଦାଶିବ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଵରଣଂ ଲିଂଗଂ ଶକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ । ଶକ୍ତେରାଵରଣଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୋରାଵରଣଂ ଵିଧିଃ
ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଆବରଣ; ଏହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଶକ୍ତି; ଶକ୍ତିଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଧି।
ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂ ଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ତତଃ ଶ୍ରୁତିଃ । ଦିଗ୍ଦେଵତାସୁ ତଦ୍ଗୁପ୍ତିସ୍ତାସାମାଵରଣଂ ଦିଶଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାପରେ ହେଉଛି ବେଦ; ଦିଗ୍ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ଦିଗ୍ଗୁଡିକ।
ଦିଶାମାଵରଣଂ ଶଂଭୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାଵରଣଂ ଗୁଣାଃ । ଦଶପ୍ରାଵରଣଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଛିଵଲିଂଗାର୍ଚନଂ ଶୁଭମ୍
ଦିଗ୍ଗୁଡିକର ଆବରଣ ହେଉଛି ଶମ୍ଭୁ; ତାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଗୁଣମାନ; ଏହି ଦଶଟି ଆବରଣ ହେଉଛି ଶିବଲିଙ୍ଗର ଶୁଭ ପୂଜା।
କେଷାଂଚିନ୍ମତମେତତ୍ସ୍ଯାଦଥ ପ୍ରାଵରଣାଂତରମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵରଣମାଖ୍ଯାତଂ ତଦୁମାଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
କିଛି ମତାନୁସାରେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରକାର ଆବରଣ ଅଛି; ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟାର ଆବରଣ କୁହାଯାଇଛି, ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଉମା।
ଵିଷ୍ଣୁରାଵରଣଂ ତସ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚାଵରଣଂ ଵିଧିଃ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଭାନୁରଥାଵୃତିଃ
ଉମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଧି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସେ।
ଭାନୋରାଵରଣଂ ଚେଶ ଇତି ଷୋଢାଵୃତିଃ ସ୍ମୃତା । ଵିଧିଂ ଵିନା ସମାଖ୍ଯାତଂ ପଂଚାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଈଶ୍ୱର; ଏହିପରି ଛଅଟି ଆବରଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବିଧିକୁ ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତମ ପଞ୍ଚଟି ଆବରଣ କୁହାଯାଏ।
ଶଶାଂକଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତୀନାମେତଦାଵରଣତ୍ରଯମ୍ । ଅଂବିକାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମେକାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଏହି ତିନିଟି ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଅମ୍ବିକାଙ୍କର ଆବରଣକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆବରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଥଵା ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଯୁରାଵୃତିଃ ସୋମପୂଜନେ । ଅନାଵରଣମଥଵା ପୂଜନଂ ଶସ୍ଯତେ ଶିଵେ
ଅଥବା, ସୋମ ପୂଜାରେ ଲୋକପାଳମାନେ ଆବରଣ ହେବେ; କିମ୍ବା, ଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ କୌଣସି ଆବରଣ ଛାଡ଼ି ପୂଜା କରିବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲେଷ୍ଵେଵ ସ୍ଥିତଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଯଜେଚ୍ଛିଵମ୍ । ପତ୍ରିକାଲକ୍ଷଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସର୍ଵକର୍ମୋପଯୋଗିତମ୍
ଅଷ୍ଟଦଳ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ପତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପଯୋଗୀ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ସ୍ଵର୍ଣେନ ରାଜତେନାଥ ତାମ୍ରେଣାଥ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ । ମୁକ୍ତାଶୁକ୍ତିନିଭଂ କୁର୍ଯାତ୍ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲଂ ଶୁଭମ୍
ସୁନା, ଚାଁଦି କିମ୍ବା ତାମ୍ବାରେ ବା ମୁକ୍ତା ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ପ୍ରକାରରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପଦ୍ମପତ୍ରସମାନାଷ୍ଟକୋଣାକାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ପଲମାତ୍ରଂ ତତଃ ଶସ୍ତଂ ନିର୍ଵୃତଂ ଵିସ୍ତୃତଂ ପଦମ୍
ଏହାକୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଅଠଟି କୋଣ ଥିବା ଆକାରରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ମାପ ପ୍ରାୟ ଏକ ପଳା ହେଉ, ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ଓ ପ୍ରସସ୍ତ ହେଉ।
ଅସ୍ଥୂଲମଧ୍ଯମୁପରି ପଦ୍ମାକୃତିଦଲାଷ୍ଟକମ୍ । ଅଥଵା ଶକ୍ତିମାର୍ଗେଣ ପଂଚପତ୍ରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ମଧ୍ୟ ଓ ଉପର ଅଂଶ ଏକଦମ ମୋଟା ନୁହେଁ, ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ଅଷ୍ଟଦଳ ଥିବା; କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ ପଞ୍ଚଦଳ ପତ୍ର ତିଆରି କରିପାରିବେ।
ତ୍ରିପତ୍ରମଥଵା କୁର୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତିଭାଵେ ମତେନ ଚ । ଯଥା ସ୍ଯାଚ୍ଛୋଭନଂ ପାତ୍ରଂ ତଥା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
କିମ୍ବା କିଛି ମତାନୁସାରେ ଶକ୍ତିଭାବରେ ତିନିଦଳ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବେ; ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଶୋଭା ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହାକୁ ସେପରି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତ୍ଯାଂତରିତରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ କଲ୍ପିତାଷ୍ଟଶତୈଃ ଶୁଭା । ମାଲୋପଵୀତଂ ତ୍ରିଂଶତ୍ଯା ଅଷ୍ଟକେନ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଗୁଡିକ ମିଶାଇ ଅଷ୍ଟଶତି ମାଳା ଶୁଭ ଭାବେ ତିଆରି କରାଯାଏ; ତିରିଶି ଓ ଅଠଟି ଦାଣାରେ ମାଳା କିମ୍ବା ଉପବୀତ ତିଆରି କରାଯାଏ।
ପ୍ରଗଂଡଯୋରଥୈକୈକଂ ବଦ୍ଧା ତୁ ଦ୍ଵେ ପ୍ରକୋଷ୍ଠଯୋଃ । ଶିରସ୍ଯେକା ଧୃତା ତେନ କଂଠେ ଚ ପରମର୍ଷିଣା
ଦୁଇ ଗଣ୍ଡରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ହେବା ଭଳି, ଦୁଇ ହାତରେ ଦୁଇଟି, ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଧରାଯାଏ; ଏହିପରି ମହାଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧାଯାଏ।