କ୍ରୀଡନ୍ନାସ୍ତେ ମହାଯୋଗୀ ପଦ୍ମକିଂଜଲ୍କସନ୍ନିଭଃ । ଏଵଂ ଚରିତପୁଣ୍ଯେନ କେନ ଵା ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସେ ପଦ୍ମର ରେସା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମହାଯୋଗୀ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଖେଳୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛନ୍ତି; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଫଳ ମିଳିଲା, ମୋତେ କୁହ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଷ ଵିପ୍ରଃ ପୁରା ରାମ ସର୍ଵସଂପତ୍ସମନ୍ଵିତଃ । ନାନାଵିଧସୁଖୋପେତୋ ଭାର୍ଯ୍ଯାପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ଶିବ କହିଲେ— ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରପୂର ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଭାର୍ଯ୍ୟାର ପୋଷଣରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ।
ଅପୁତ୍ରୋ ଦାନହୀନଶ୍ଚ ଦେଵତାର୍ଚନଵର୍ଜିତଃ । ପଂଚଯଜ୍ଞଵିହୀନଶ୍ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯପରିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ସନ୍ତାନହୀନ, ଦାନ ନ କରୁଥିବା, ଦେବତା ପୂଜାରେ ଅନାସକ୍ତ, ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କରୁନଥିବା, ଓ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଦୂରେ ଥିଲେ।
ପ୍ରାତର୍ମ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନସାଯାହ୍ନଭୋଜନପ୍ରଵଣୋଽଶୁଚିଃ । କଦାଚିଦଗମଦ୍ଗେହଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସକାଳ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାଂଜରେ ଭୋଜନରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଅଶୁଚି ଥିଲେ, ଏକଥର ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ତ୍ର୍ଯଂବକସ୍ଯ ଗିରୌ ପୁଣ୍ଯେ ନାନାମୁନିଗଣାଶ୍ରିତେ । ତତ୍ରାପି ଶୋଭିତଗୃହଂ ସ୍ଫଟିକସ୍ତଂଭକଲ୍ପିତମ୍
ତ୍ରୟମ୍ବକ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ସନ୍ତମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଘର ଥିଲା, ଯାହାର ସ୍ଥମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ କ୍ରିଷ୍ଟାଲରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଅଗୁରୁଦ୍ରଵକସ୍ତୂରୀଚଂଦ୍ର କୁଂକୁମଚର୍ଚିତା । ଭିତ୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ଚ ସଂତାନକୁସୁମାମୋଦସୌଷ୍ଠଵମ୍
ଏହି ଘରର ଦେଵାଳକୁ ଅଗରୁ, କପୁର, କସ୍ତୂରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହାରୁ ଚନ୍ଦନ ଫୁଲର ଅତି ମଧୁର ଗନ୍ଧ ବିକିରିତ ହେଉଥିଲା।
କସ୍ତୂରିକା ପୁଷ୍ପରସ ସମୁତ୍ସେଚିତଭୂତଲମ୍ । ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁଶ୍ଵେତଵିଵିଧଵିତାନପରିଶୋଭିତମ୍
ମାଟିକୁ କସ୍ତୂରୀ ଓ ଫୁଲର ରସରେ ଭିଜାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁକ୍ଷ୍ମ, ଧଳା ଛାତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅଂଗଣଂ ଶୋଭିତ ମହାକଦଲୀପୂଗଶୋଭିତମ୍ । ସମୀପସରସୀଜାତ ମଂଜୁକୂଜନ୍ମଧୁଵ୍ରତମ୍
ଘରର ଅଙ୍ଗଣା ମହା କଦଳୀ ଓ ପୁଗା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ନିକଟରେ ମନୋହର ଲୋଟସ ଫୁଲ ଉପରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ମିଠା ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ପାଟୀରତରୁସଂଭୂତ ଗଂଧପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍ । ଶିକ୍ଷାଗୀତକୃତାଲ୍ହାଦ ଗୀତପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍
ପାଟୀର ଗଛର ଗନ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗୀତ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଗାନରେ ଆକାଶ ମନୋହର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ନିଦାଘଜନିତାତାପ ନାଶଯଂତ୍ରଵିନିର୍ମିତମ୍ । କଦଲୀଦଲସଂଚ୍ଛାଦି ପାଵକାକଲ୍ପିତଚ୍ଛଦମ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ବିଶେଷ ଯନ୍ତ୍ର ଥିଲା, ଯାହାର ଛାଦ କଦଳୀ ପତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଚତୁରତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ପାଟୀରତରୁସୁସ୍ନିଗ୍ଧ ସାଂଦ୍ର ଦ୍ଵାରକପାଟକମ୍ । ସୌଗଂଧିକମହାମୋଦି କଲ୍ପିତାଂତର ଭିତ୍ତିକମ୍
ପାଟୀର ଗଛର ମୃଦୁ ଓ ଘନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ବଡ଼ ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧ ଆସୁଥିଲା, ଏବଂ ଘରର ଭିତର ଦେଵାଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଈଶାନଭାଗସୁଭଗ ରତିକଲ୍ପିତ ଵେଦିକମ୍ । ହାଟିକାକଲ୍ପିତପଦଂ ଵିଚିତ୍ରଵେଦିକାଯୁତମ୍
ଘରର ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ପଦକ୍ରମ ବଜାର ଦୋକାନ ଭଳି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧନି ବିଡଚ୍ଛାଯଂ ଵଟମୂଲୋପକଲ୍ପିତମ୍ । ପ୍ରସୂନକଦଲୀଖଂଡ ସରୋଭିଃ ପ୍ରାଂତଶୋଭିତମ୍
ଘରର ତଳେ ଏକ ଘନ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ବଟ ଗଛ ରୋପାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପାଶପାଶି କଦଳୀ ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ଝିଲି ଝିଲି ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ମହାଵଟାଗ୍ରସଂଲଗ୍ନ ତୁଷାରିତପଯୋଧରମ୍ । ନାକୋପଵନସଂପନ୍ନ ଵିଚିତ୍ରାରାମ ଶୋଭିତମ୍
ବଡ଼ ବଟ ଗଛର ଶିଖରରେ ହିମରେ ଭିଜିଥିବା ମେଘ ଲଗିଥିଲା, ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ରଖିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଚିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାପୀକୂପତଡାଗାଦ୍ଯମନେକଵନଶୋଭିତମ୍ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଵଵୌ ଵାଯୁର୍ଯତ୍ର ଗେହେ ସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏଠାରେ ବହୁତ ଉଦ୍ୟାନ, କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ଓ ଝିଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଘର ଭିତରେ ସଦା ମୃଦୁ ଓ ସୁଖଦ ପବନ ବହୁଥିଲା।
ଵାଦିନ୍ଯଶ୍ଚାରୁସର୍ଵାଂଗ୍ଯୋ ଵାଦ୍ଯାନି ସ୍ମରସଂପଦଃ । ଵୀଣାଂ ଵେଣୁଂ ତ୍ରିଵେଣୁଂ ଚ ଵାଦଯଂତି ଵରାଂଗନାଃ
ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ବିଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ବାଁଶୀ ରେ ରାଗ ତାଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରୁଥିଲେ।
ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକକୃତୋ ନାର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ତଥୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଃ । ସୁଵର୍ଣାଦିକପାତ୍ରେଷୁ ଵଟକା ଭସ୍ମନଃ ଶୁଭାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପରେ ନାରୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଢୋଲ ମାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମର ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୋଲା ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଵାସିତାଃ ସର୍ଵଗଂଧୈଶ୍ଚ ସୁଧୂପୈରପି ଧୂପିତାଃ । କୁଶଗ୍ରଥିତସଂଘାଶ୍ଚ ଅକ୍ଷମାଲାଶ୍ଚ କୋଟିଶଃ
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପରେ ଗନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲା; ଅନେକ ଗଛ ଦର୍ବା ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଅକ୍ଷମାଳା ଗୁଛ ରଖାଯାଇଥିଲା।
କୃଷ୍ଣାଜିନସହସ୍ରାଣି ବହିଃ ପ୍ରାଂତେ ସ୍ଥିତାନି ଚ । ଏତାଦୃଶେ ଗୃହଵରେ ଦେଵଵଂଦ୍ଯୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ବାହାର ଚାରିପାଖରେ ହଜାର ହଜାର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଏପରି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଘରରେ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ, ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଥିଲେ।
କର୍ପୂରାଦୀଂଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ପାଟୀରପୀଠେ କର୍ପୂରସିଂହାସନମକଲ୍ପଯତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାରି ଦିଗରେ କପୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ରଖିଥିଲେ, ପାଟୀର କାଠର ଆସନ ଉପରେ କପୁରର ସିଂହାସନ ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ।
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଶ୍ଵେତଂ ଚ ସୁସ୍ରିଗ୍ଧମାଵୃତ୍ତଂ ଘନସାରକୈଃ । ସୁଗଂଧଵାସିତଜଲୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ କ୍ଷୀରେଣ ଶଂକରମ୍
ସେ ଶିଵଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ଖୀର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଥିଲେ, ଏହିପାଇଁ ସୁକ୍ଷ୍ମ, ଧଳା, ମୃଦୁ ଓ ଘନ ତାଣି ଦେଇ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୈଦିକୈର୍ମଂତ୍ରୈଃ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ସଦାଶିଵମ୍ । ଦାରୁଚଂଦ୍ରୋପପୀଠେ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରପୀଠଂ ନିଧାଯ ଚ । ପାତ୍ରିକାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଦଲେଷ୍ଵମୂନ୍
ଅନ୍ୟ ବେଦମୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ସେ ଦାରୁଚନ୍ଦନ ଓ କପୁର ମଞ୍ଚ ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଆସନ ରଖିଲେ, ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଛୋଟ ପାତ୍ର ଓ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନକ୍ଷତାଃ ପାତ୍ରେ ଅନ୍ଯସ୍ମିନ୍ସତିଲାକ୍ଷତାଃ । ପଂଚଗଂଧକମେକସ୍ମିନ୍ନନ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟଗଂଧକମ୍
ଏକ ପାତ୍ରରେ ଅକ୍ଷତ ଧାନ ରହିଛି, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ତିଳ ମିଶା ଧାନ ରହିଛି; ଆଉ ଏକ ପାତ୍ରରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ରହିଛି, ଅନ୍ୟ ଏକରେ ଅଠ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ରହିଛି।
କାଶ୍ମୀରଂ ମୃଗନାଭିଂ ତୁ କର୍ପୂରଂ ଚଂଦନଂ ତଥା । ପାତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜାସ୍ଥାନେ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଚ
କାଶ୍ମୀର, ମୃଗନାଭି, କପୂର ଓ ଚନ୍ଦନ ଏହି ସବୁକୁ ଅଲଗା ପାତ୍ରରେ ରଖି, ପୂଜା ସ୍ଥାନରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ।
ନାନାଵରଣମାର୍ଗେଣ ପୂଜା ତତ୍ର ଵିଧୀଯତେ । ଲିଂଗମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଃ ସଦାଶିଵଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆବରଣ ଓ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସଦାଶିବ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଵରଣଂ ଲିଂଗଂ ଶକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ । ଶକ୍ତେରାଵରଣଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୋରାଵରଣଂ ଵିଧିଃ
ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଆବରଣ; ଏହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଶକ୍ତି; ଶକ୍ତିଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଧି।
ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂ ଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ତତଃ ଶ୍ରୁତିଃ । ଦିଗ୍ଦେଵତାସୁ ତଦ୍ଗୁପ୍ତିସ୍ତାସାମାଵରଣଂ ଦିଶଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାପରେ ହେଉଛି ବେଦ; ଦିଗ୍ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ଦିଗ୍ଗୁଡିକ।
ଦିଶାମାଵରଣଂ ଶଂଭୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାଵରଣଂ ଗୁଣାଃ । ଦଶପ୍ରାଵରଣଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଛିଵଲିଂଗାର୍ଚନଂ ଶୁଭମ୍
ଦିଗ୍ଗୁଡିକର ଆବରଣ ହେଉଛି ଶମ୍ଭୁ; ତାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଗୁଣମାନ; ଏହି ଦଶଟି ଆବରଣ ହେଉଛି ଶିବଲିଙ୍ଗର ଶୁଭ ପୂଜା।
କେଷାଂଚିନ୍ମତମେତତ୍ସ୍ଯାଦଥ ପ୍ରାଵରଣାଂତରମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵରଣମାଖ୍ଯାତଂ ତଦୁମାଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
କିଛି ମତାନୁସାରେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରକାର ଆବରଣ ଅଛି; ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟାର ଆବରଣ କୁହାଯାଇଛି, ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଉମା।
ଵିଷ୍ଣୁରାଵରଣଂ ତସ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚାଵରଣଂ ଵିଧିଃ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଭାନୁରଥାଵୃତିଃ
ଉମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଧି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସେ।