ପଶ୍ଚାଜ୍ଜାଯେତ ନୃପତିରେଵଂ କୃତ୍ଵା ପୁନସ୍ତଥା । ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଶିଵଭକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପରେ ସେ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୁନି ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ରାଜ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି, ଶିବଭକ୍ତ ହେବେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ-। ଦିଲୀପାଯ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ମୁନୀନାମଂଗିରୋବ୍ରଵୀତ୍ । ତେ ତଥା କୃତଵଂତଶ୍ଚ ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକମୁମାପତେଃ
ଶିବ କହିଲେ— ଦିଳୀପଙ୍କୁ ଯେପରି ବସିଷ୍ଠ କହିଥିଲେ, ତେଣୁଁଠି ଅଙ୍ଗିରା ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ଉମାପତିଙ୍କ ତିଣି ପ୍ରକାର ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରାଣଂ ପାଦ୍ମଂ ଚ ସମଗ୍ରଂ ସୁଖିନୋ ଭଵନ୍ । ତ ଏତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ରାମ ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତାଃ
ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି ସେମାନେ ସୁଖୀ ହେଲେ; ହେ ରାମ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ମହଲକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଖେ ଚ ସୁଖିନଃ ସଦା ମୁଦିତମାନସାଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ପୁରାଣେଷୁ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେମାନେ ଆକାଶରେ ସଦା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସୁଖୀ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଅଛନ୍ତି; ପୁରାଣରେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଇତଃ ପରଂ ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ରାଘଵ
ଏହାଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ରାଘବ?
ତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦେ ତ୍ରଯୋଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦର ଏକଶତତ୍ରୟୋଦଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ରାମ ଉଵାଚ- କ ଏଷ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତଃ । ଵିମାନସ୍ଥୋ ମହାଦୀପ୍ତ ମଧ୍ଯାହ୍ନାର୍କ ଇଵାପରଃ
ରାମ କହିଲେ— ଏହି ଆକାଶରେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମହଲରେ ବସିଥିବା, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ?
ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ ସର୍ଵମର୍ତ୍ଯାନାଂ ତସ୍ଯାଂକେ ଚାରୁହାସିନୀ । ଅପରା ଶ୍ରୀରିଵ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଥା ପଂଚସୁଯୋଷିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଦ୍ଶ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ମହିଳା ବସିଛନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହିପରି ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଜଣୀ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଗାଯଂତି ମଧୁରାଂ ଗୀତିଂ ସୁଭ୍ରୂଭଂଗନିରୀକ୍ଷଣୈଃ । ମଂଦସ୍ମିତୈଃ କରତଲଶବ୍ଦାସ୍ଫୋଟିକଯା ତଥା
ସେମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଭୌହର ଭାଙ୍ଗି ଦେଖାଇ, ମନୋହର ହସ ଓ ହାତ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ସହିତ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗଲକୃତୈର୍ଗୀତୈରନ୍ଯୋନ୍ଯ କରତାଡନୈଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯ ମୁଖମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଲୋଭୈର୍ଗୀତପୂର୍ଵକୈଃ
କେବେ କେବେ ଗଳାରୁ ଉଠୁଥିବା ଗୀତ, କେବେ କେବେ ଏକାଉଁ ହାତ ଉପରେ ଅନ୍ୟ ହାତ ମାରି, ଏକାଉଁ ମୁହଁକୁ ଅନ୍ୟେ ଦେଖି, ଆକର୍ଷକ ଗୀତ ଗାଇ ମନ ହରିଯାଉଛନ୍ତି।
କ୍ରୀଡନ୍ନାସ୍ତେ ମହାଯୋଗୀ ପଦ୍ମକିଂଜଲ୍କସନ୍ନିଭଃ । ଏଵଂ ଚରିତପୁଣ୍ଯେନ କେନ ଵା ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସେ ପଦ୍ମର ରେସା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମହାଯୋଗୀ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଖେଳୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛନ୍ତି; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଫଳ ମିଳିଲା, ମୋତେ କୁହ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଷ ଵିପ୍ରଃ ପୁରା ରାମ ସର୍ଵସଂପତ୍ସମନ୍ଵିତଃ । ନାନାଵିଧସୁଖୋପେତୋ ଭାର୍ଯ୍ଯାପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ଶିବ କହିଲେ— ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରପୂର ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଭାର୍ଯ୍ୟାର ପୋଷଣରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ।
ଅପୁତ୍ରୋ ଦାନହୀନଶ୍ଚ ଦେଵତାର୍ଚନଵର୍ଜିତଃ । ପଂଚଯଜ୍ଞଵିହୀନଶ୍ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯପରିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ସନ୍ତାନହୀନ, ଦାନ ନ କରୁଥିବା, ଦେବତା ପୂଜାରେ ଅନାସକ୍ତ, ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କରୁନଥିବା, ଓ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଦୂରେ ଥିଲେ।
ପ୍ରାତର୍ମ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନସାଯାହ୍ନଭୋଜନପ୍ରଵଣୋଽଶୁଚିଃ । କଦାଚିଦଗମଦ୍ଗେହଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସକାଳ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାଂଜରେ ଭୋଜନରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଅଶୁଚି ଥିଲେ, ଏକଥର ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ତ୍ର୍ଯଂବକସ୍ଯ ଗିରୌ ପୁଣ୍ଯେ ନାନାମୁନିଗଣାଶ୍ରିତେ । ତତ୍ରାପି ଶୋଭିତଗୃହଂ ସ୍ଫଟିକସ୍ତଂଭକଲ୍ପିତମ୍
ତ୍ରୟମ୍ବକ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ସନ୍ତମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଘର ଥିଲା, ଯାହାର ସ୍ଥମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ କ୍ରିଷ୍ଟାଲରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଅଗୁରୁଦ୍ରଵକସ୍ତୂରୀଚଂଦ୍ର କୁଂକୁମଚର୍ଚିତା । ଭିତ୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ଚ ସଂତାନକୁସୁମାମୋଦସୌଷ୍ଠଵମ୍
ଏହି ଘରର ଦେଵାଳକୁ ଅଗରୁ, କପୁର, କସ୍ତୂରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହାରୁ ଚନ୍ଦନ ଫୁଲର ଅତି ମଧୁର ଗନ୍ଧ ବିକିରିତ ହେଉଥିଲା।
କସ୍ତୂରିକା ପୁଷ୍ପରସ ସମୁତ୍ସେଚିତଭୂତଲମ୍ । ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁଶ୍ଵେତଵିଵିଧଵିତାନପରିଶୋଭିତମ୍
ମାଟିକୁ କସ୍ତୂରୀ ଓ ଫୁଲର ରସରେ ଭିଜାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁକ୍ଷ୍ମ, ଧଳା ଛାତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅଂଗଣଂ ଶୋଭିତ ମହାକଦଲୀପୂଗଶୋଭିତମ୍ । ସମୀପସରସୀଜାତ ମଂଜୁକୂଜନ୍ମଧୁଵ୍ରତମ୍
ଘରର ଅଙ୍ଗଣା ମହା କଦଳୀ ଓ ପୁଗା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ନିକଟରେ ମନୋହର ଲୋଟସ ଫୁଲ ଉପରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ମିଠା ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ପାଟୀରତରୁସଂଭୂତ ଗଂଧପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍ । ଶିକ୍ଷାଗୀତକୃତାଲ୍ହାଦ ଗୀତପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍
ପାଟୀର ଗଛର ଗନ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗୀତ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଗାନରେ ଆକାଶ ମନୋହର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ନିଦାଘଜନିତାତାପ ନାଶଯଂତ୍ରଵିନିର୍ମିତମ୍ । କଦଲୀଦଲସଂଚ୍ଛାଦି ପାଵକାକଲ୍ପିତଚ୍ଛଦମ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ବିଶେଷ ଯନ୍ତ୍ର ଥିଲା, ଯାହାର ଛାଦ କଦଳୀ ପତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଚତୁରତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ପାଟୀରତରୁସୁସ୍ନିଗ୍ଧ ସାଂଦ୍ର ଦ୍ଵାରକପାଟକମ୍ । ସୌଗଂଧିକମହାମୋଦି କଲ୍ପିତାଂତର ଭିତ୍ତିକମ୍
ପାଟୀର ଗଛର ମୃଦୁ ଓ ଘନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ବଡ଼ ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧ ଆସୁଥିଲା, ଏବଂ ଘରର ଭିତର ଦେଵାଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଈଶାନଭାଗସୁଭଗ ରତିକଲ୍ପିତ ଵେଦିକମ୍ । ହାଟିକାକଲ୍ପିତପଦଂ ଵିଚିତ୍ରଵେଦିକାଯୁତମ୍
ଘରର ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ପଦକ୍ରମ ବଜାର ଦୋକାନ ଭଳି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧନି ବିଡଚ୍ଛାଯଂ ଵଟମୂଲୋପକଲ୍ପିତମ୍ । ପ୍ରସୂନକଦଲୀଖଂଡ ସରୋଭିଃ ପ୍ରାଂତଶୋଭିତମ୍
ଘରର ତଳେ ଏକ ଘନ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ବଟ ଗଛ ରୋପାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପାଶପାଶି କଦଳୀ ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ଝିଲି ଝିଲି ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ମହାଵଟାଗ୍ରସଂଲଗ୍ନ ତୁଷାରିତପଯୋଧରମ୍ । ନାକୋପଵନସଂପନ୍ନ ଵିଚିତ୍ରାରାମ ଶୋଭିତମ୍
ବଡ଼ ବଟ ଗଛର ଶିଖରରେ ହିମରେ ଭିଜିଥିବା ମେଘ ଲଗିଥିଲା, ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ରଖିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଚିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାପୀକୂପତଡାଗାଦ୍ଯମନେକଵନଶୋଭିତମ୍ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଵଵୌ ଵାଯୁର୍ଯତ୍ର ଗେହେ ସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏଠାରେ ବହୁତ ଉଦ୍ୟାନ, କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ଓ ଝିଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଘର ଭିତରେ ସଦା ମୃଦୁ ଓ ସୁଖଦ ପବନ ବହୁଥିଲା।
ଵାଦିନ୍ଯଶ୍ଚାରୁସର୍ଵାଂଗ୍ଯୋ ଵାଦ୍ଯାନି ସ୍ମରସଂପଦଃ । ଵୀଣାଂ ଵେଣୁଂ ତ୍ରିଵେଣୁଂ ଚ ଵାଦଯଂତି ଵରାଂଗନାଃ
ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ବିଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ବାଁଶୀ ରେ ରାଗ ତାଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରୁଥିଲେ।
ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକକୃତୋ ନାର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ତଥୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଃ । ସୁଵର୍ଣାଦିକପାତ୍ରେଷୁ ଵଟକା ଭସ୍ମନଃ ଶୁଭାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପରେ ନାରୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଢୋଲ ମାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମର ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୋଲା ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଵାସିତାଃ ସର୍ଵଗଂଧୈଶ୍ଚ ସୁଧୂପୈରପି ଧୂପିତାଃ । କୁଶଗ୍ରଥିତସଂଘାଶ୍ଚ ଅକ୍ଷମାଲାଶ୍ଚ କୋଟିଶଃ
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପରେ ଗନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲା; ଅନେକ ଗଛ ଦର୍ବା ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଅକ୍ଷମାଳା ଗୁଛ ରଖାଯାଇଥିଲା।
କୃଷ୍ଣାଜିନସହସ୍ରାଣି ବହିଃ ପ୍ରାଂତେ ସ୍ଥିତାନି ଚ । ଏତାଦୃଶେ ଗୃହଵରେ ଦେଵଵଂଦ୍ଯୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ବାହାର ଚାରିପାଖରେ ହଜାର ହଜାର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଏପରି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଘରରେ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ, ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଥିଲେ।
କର୍ପୂରାଦୀଂଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ପାଟୀରପୀଠେ କର୍ପୂରସିଂହାସନମକଲ୍ପଯତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାରି ଦିଗରେ କପୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ରଖିଥିଲେ, ପାଟୀର କାଠର ଆସନ ଉପରେ କପୁରର ସିଂହାସନ ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ।