ଶ୍ରୋତୁଶ୍ଚ ତୂଷ୍ଣୀଂ ମନନଂ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଶ୍ରଵଣମେଵ ଵା । ଅନ୍ଯଥା ଭାରତୀ କ୍ରୁଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ ତତ୍କ୍ରୋଧାନ୍ମୂକତା ଭଵେତ୍
ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚୁପଚାପ ଚିନ୍ତନ କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣିବା ଦରକାର; ନାହିଁଲେ ବାଣୀ ଦେବୀ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ମୌନତା ଆସେ।
ତସ୍ମାତ୍ପୁରାଣଶ୍ରୋତା ଚ ତାଂବୂଲାଦିସମର୍ପଣମ୍ । ଵକ୍ତୁଶ୍ଚ ଜୀଵିକାକାର୍ଯା ସ୍ଵସାମର୍ଥ୍ଯାନୁସାରତଃ
ସେହିପାଇଁ, ପୁରାଣ ଶ୍ରୋତା ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ବସ୍ତୁ ଦେବା ଉଚିତ। ପାଠକୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ଜୀବିକା ଦେବା ଉଚିତ।
ପୁରାଣପ୍ରକ୍ରମେ ଦେଯଂ ସଚେଲୋଦ୍ଗମନୀଯକମ୍ । ସୂକ୍ଷ୍ମାଂବରମଥୋ ଵାପି ଵସ୍ତ୍ରଦ୍ଵିତଯମର୍ପଯେତ୍
ପୁରାଣ ପାଠ ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ଜମା ଓ ଉପର ଚାଦର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଆସନଂ ତୁ ମହଚ୍ଚିତ୍ରଂ ରମ୍ଯମୂର୍ଜସ୍ଵଲଂ ମୃଦୁ । ସୁଵର୍ଣଂ ଵା ତଥା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗୋ ଭୂ ଗେହାଦିକଂ ତଥା
ଏହାସହିତ ଏକ ବଡ଼, ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ କିମ୍ବା ସୁନା, ଗାଈ, ଜମି, ଘର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତତ୍ସମସ୍ତଂ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତିନା ପୁରା । ଶଂକରେଣ ମୁନୀନାଂ ହି ଭାଷିତଂ ଚ ଦିଵୌକସାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି, ଶିବ ଓ ମୁନିମାନେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଅଥ ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାସନସ୍ଥିତମ୍ । ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ଚ ତାଂବୂଲଂ ଦତ୍ଵା ଶୁଶ୍ରୂଷଵଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସିଥିବାବେଳେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଲେ।
ତେନାପି କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ସର୍ଵସଂପ୍ରଦମ୍ । ଉପାଂତାଧ୍ଯାଯପର୍ଯ୍ଯଂତଂ ଶ୍ରୁତଵଂତୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ପୁରାଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଶୁଣିଲେ।
ଦିଲୀପ ଉଵାଚ- କାମଗେନ ଵିମାନେନ ସର୍ଵସଂପତ୍ସମୃଦ୍ଧିନା । ସର୍ଵତଃ ସୁଖଯୁକ୍ତେନ ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଦିଳୀପ କହିଲେ: ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଓ ସୁଖରେ ଭରିଥିବା ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ନାଲଂ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନିତୋପ୍ଯତିଶଯାଂତରୈଃ । କ୍ରୀଡମାନା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଯେନ ତତ୍ପୁଣ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଏଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରି ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ସୁଧାଧଵଲିତଂ କୃତ୍ଵା ଶିଵଵେଶ୍ମସମଂ ତତଃ । ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରୂପଵିଲାସାଢ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଲଂକାରଭୂଷିତାଃ
ସେଠାକୁ ଅମୃତ ସଦୃଶ ଧଳା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଗୃହ ପରି ଅଛି; ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ନାନାସୁଗୀତକୁଶଲା ନାନାନୃତ୍ଯଵିଶାରଦାଃ । ଚତସ୍ରୋଽଷ୍ଟୌ ଷଡଥଵା ମର୍ଦ୍ଦଲଧ୍ଵନିକାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନାନା ନୃତ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ଚାରି, ଆଠ କିମ୍ବା ଛଅ ଜଣୀ ମହିଳା ମୃଦଙ୍ଗ ବଜାଉଛନ୍ତି।
ଵଶିନ୍ଯୌ ଦ୍ଵେ ଆଵଜିକ୍ଯୌ କୋଣିକାଧମନେ ଉଭେ । ଲାସିକ୍ଯସ୍ତୁ ଚତସ୍ରଃ ସ୍ଯୁଃ ସଂତୁଷ୍ଟୈକାଥ ଗାଯିକା
ଦୁଇଜଣୀ ନିୟନ୍ତ୍ରକା, ଦୁଇଜଣୀ ଆବଜିକ୍ୟ ବଜାଉଥିବା, ଦୁଇଜଣୀ କୋଣିକା ବଜାଉଥିବା; ଚାରିଜଣୀ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଗାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଏକଜଣୀ ଏବଂ ଏକଜଣୀ ଗାୟିକା ଅଛନ୍ତି।
ଏକା ଦ୍ଵେ ଵା ସୁଗୀତଜ୍ଞେଽମୁଖରେ ହି ପ୍ରକୀର୍ତିତେ । କୋଣଵାଦ୍ଯକୃତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତାଃ ଷଡଷ୍ଟ ଵା
ଏକ କିମ୍ବା ଦୁଇଜଣୀ ମଧୁର ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯାହାକୁ 'ଅମୁଖରୀ' କୁହାଯାଏ; କୋଣବାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଛଅ କିମ୍ବା ଆଠଜଣୀ ଚୁପ୍ଚାପ ରହନ୍ତି।
ସର୍ଵା ରୂପଵିଲାସିନ୍ଯଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚାପତିତସ୍ତନାଃ । ରତିତଂତ୍ରାଧିକୁଶଲାସ୍ତତ ଏଵାଵିଶଂକିତାଃ
ସମସ୍ତେ ରୂପଶ୍ରୀ ଓ ଆକର୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅବନମ୍ର ସ୍ତନ, ପ୍ରେମ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଭୟ ଭିନ୍ନ।
ସୁସୂକ୍ଷ୍ମା ଵସ୍ତ୍ରଵେଷାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଂଚଲଦୃଷ୍ଟଯଃ । ଏତାଦୃଶୀଭିର୍ଯୋଷାଭିର୍ଯେନ ନୃତ୍ଯଂ ହି କାରିତମ୍
ସେମାନଙ୍କର ପୋଷାକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦୃଷ୍ଟି ବିଦ୍ୟୁତ ସଦୃଶ ଚଞ୍ଚଳ; ଏପରି ଯୌବନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ନୃତ୍ୟ କରାଯାଏ।
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ରାଜନ୍ଵତ୍ସରାନ୍ସଵିମାନଗଃ । ଶତସ୍ତ୍ରୀଵୀକ୍ଷିତମୁଖୋ ଯୁଵା ବହୁଭିରର୍ଚିତଃ
ରାଜନ୍, ଏକ ଦିନରେ ବିମାନ ସହିତ ଏକ ଯୁବକ, ଶତାଧିକ ମହିଳାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ବହୁ ମାନ୍ୟତା ମିଳି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଆନଂଦପୋଷସଂପୂର୍ଣଃ କ୍ରୋଧେର୍ଷ୍ଯାଦିଵିଵର୍ଜିତଃ । ପଂଚଗଂଧଵିଲିପ୍ତାଂଗଃ ସଚଂଦ୍ରା ହିଦଲାନନଃ
ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ପୋଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୋଧ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ। ତାଙ୍କ ଦେହ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧରେ ମଲିଛି, ମୁହଁ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ରୂପ ଶୋଭା ଅଛି।
ସୂର୍ଯୋପମସ୍ତୁ ଯୋଷାଶ୍ଚ ସର୍ଵାସ୍ତା ଦଶନାନ୍ଵିତାଃ । ସଦ୍ଯୋଵିକସିତାମୋଦି ପାରିଜାତକୃତସ୍ରଜଃ
ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଏବଂ ତାଜା ଖିଲିଥିବା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵା ଵିକସିତାରୋହି ରକ୍ତସଂଧିକୃତସ୍ରଜଃ । ଧମ୍ମିଲ୍ଲେ ଵକ୍ଷସି ତଥା ବିଭ୍ରତ୍ଯଃ ସୁସ୍ମିତାଧରାଃ
ସମସ୍ତେ ଖିଲିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଗଠି ଥିବା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଚୁଲି ଚିତ୍ରଶାଳୀ ଭାବେ ଗଠିତ, ମାଳା ଛାତି ଉପରେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଓ ମୁହଁରେ ମଧୁର ହସ ରହିଛି।
ଚରତ୍ଯେତାଦୃଶୀଭିସ୍ତୁ ନୃତ୍ଯଗୀତାନୁମୋଦିତଃ । ଏଵଂ ଵିମାନଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଉଷିତ୍ଵା କାଲମକ୍ଷଯମ୍
ସେ ଏପରି ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତର ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଚଳିଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ମହଲରେ ବସି, ଅନନ୍ତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପଶ୍ଚାଜ୍ଜାଯେତ ନୃପତିରେଵଂ କୃତ୍ଵା ପୁନସ୍ତଥା । ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଶିଵଭକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପରେ ସେ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୁନି ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ରାଜ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି, ଶିବଭକ୍ତ ହେବେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ-। ଦିଲୀପାଯ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ମୁନୀନାମଂଗିରୋବ୍ରଵୀତ୍ । ତେ ତଥା କୃତଵଂତଶ୍ଚ ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକମୁମାପତେଃ
ଶିବ କହିଲେ— ଦିଳୀପଙ୍କୁ ଯେପରି ବସିଷ୍ଠ କହିଥିଲେ, ତେଣୁଁଠି ଅଙ୍ଗିରା ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ଉମାପତିଙ୍କ ତିଣି ପ୍ରକାର ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରାଣଂ ପାଦ୍ମଂ ଚ ସମଗ୍ରଂ ସୁଖିନୋ ଭଵନ୍ । ତ ଏତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ରାମ ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତାଃ
ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି ସେମାନେ ସୁଖୀ ହେଲେ; ହେ ରାମ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ମହଲକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଖେ ଚ ସୁଖିନଃ ସଦା ମୁଦିତମାନସାଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ପୁରାଣେଷୁ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେମାନେ ଆକାଶରେ ସଦା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସୁଖୀ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଅଛନ୍ତି; ପୁରାଣରେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଇତଃ ପରଂ ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ରାଘଵ
ଏହାଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ରାଘବ?
ତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦେ ତ୍ରଯୋଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦର ଏକଶତତ୍ରୟୋଦଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ରାମ ଉଵାଚ- କ ଏଷ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତଃ । ଵିମାନସ୍ଥୋ ମହାଦୀପ୍ତ ମଧ୍ଯାହ୍ନାର୍କ ଇଵାପରଃ
ରାମ କହିଲେ— ଏହି ଆକାଶରେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମହଲରେ ବସିଥିବା, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ?
ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ ସର୍ଵମର୍ତ୍ଯାନାଂ ତସ୍ଯାଂକେ ଚାରୁହାସିନୀ । ଅପରା ଶ୍ରୀରିଵ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଥା ପଂଚସୁଯୋଷିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଦ୍ଶ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ମହିଳା ବସିଛନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହିପରି ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଜଣୀ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଗାଯଂତି ମଧୁରାଂ ଗୀତିଂ ସୁଭ୍ରୂଭଂଗନିରୀକ୍ଷଣୈଃ । ମଂଦସ୍ମିତୈଃ କରତଲଶବ୍ଦାସ୍ଫୋଟିକଯା ତଥା
ସେମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଭୌହର ଭାଙ୍ଗି ଦେଖାଇ, ମନୋହର ହସ ଓ ହାତ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ସହିତ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗଲକୃତୈର୍ଗୀତୈରନ୍ଯୋନ୍ଯ କରତାଡନୈଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯ ମୁଖମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଲୋଭୈର୍ଗୀତପୂର୍ଵକୈଃ
କେବେ କେବେ ଗଳାରୁ ଉଠୁଥିବା ଗୀତ, କେବେ କେବେ ଏକାଉଁ ହାତ ଉପରେ ଅନ୍ୟ ହାତ ମାରି, ଏକାଉଁ ମୁହଁକୁ ଅନ୍ୟେ ଦେଖି, ଆକର୍ଷକ ଗୀତ ଗାଇ ମନ ହରିଯାଉଛନ୍ତି।