ଜାତେ ଵିଷାଦେ ତୁ ଵ୍ରତମସମ୍ଯଗିତି ନିଶ୍ଚଯଃ । ସୋମଵାରାଃ ସମାଯାଂତି ଯାଵଂତୋବ୍ଦଶତାନି ତୁ
ଯଦି ଦୁଃଖ ଆସିଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ବ୍ରତ ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଉନାହିଁ; ଯେତେ ସୋମବାର ରହିଛି ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି—
ତାଵଂତି ମତ୍ପୁରେ ଦେଵି ସର୍ଵଭୋଗସମନ୍ଵିତଃ । ସଭାର୍ଯ୍ଯପୁତ୍ରବଂଧୁଶ୍ଚ ଵେଦୋକ୍ତାଯୁଷ୍ଯଜୀଵିତଃ
ସେତେ ବର୍ଷ ମୋ ସହରରେ, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ବେଦରେ କହାଯାଇଥିବା ଆୟୁଷ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଲଭିଥାଏ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାରାଣସୀଂ ଗତ୍ଵା ମୃତୋ ମୁକ୍ତିମଵାପ୍ସ୍ଯତି । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥ ଦେଵେ ସ୍ଥିତେ ତତ୍ର ମୁନଯସ୍ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ପରେ କାଶୀକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଶିବ ଉଚ୍ଚାରିଲେ— ତାପରେ, ଦେବତା ସେଠାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ।
କୃତ୍ଵା ପଂଚନମସ୍କାରାନ୍ପୁନଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ପୁନଶ୍ଚ ଦଂଡଵଦ୍ଭୂତ୍ଵା ଵିସୃଷ୍ଟା ନିର୍ଯଯୁସ୍ତତଃ
ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁଣିଥରେ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ପୁଣି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଅଥ ଶୋଣଃ ଶୋଭିତାଂଗୀଂ ଭାର୍ଯାମାପ ହ୍ଯନିଂଦିତାମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଧର୍ମେଣାପାଲଯଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ଶୋଣ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀର ଥିବା, ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇଲେ। ସେ ଦ୍ୱିଜ ଭାରତ ଦେଶରେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ମାନୁଷାନଖିଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ବୁଭୁଜେ ଶିଵଭକ୍ତିମାନ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଦେଵାର୍ଚନପରୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ
ସେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମାନବ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ।
ନିତ୍ଯଦାତା ନିତ୍ଯଯାଜୀ ନିତ୍ଯଶ୍ରୋତା ପୁରାଣକମ୍ । ମୃତଃ ସ ଗତଵାଂଲ୍ଲୋକଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଵିଭୋଃ ଶୁଭମ୍
ସେ ସଦା ଦାନ କରୁଥିଲେ, ସଦା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସଦା ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ନାମକୀର୍ତନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଗାତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଶୃଣ୍ଵତାଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଚ ତଥା ନୃପ
ଶିବ କହିଲେ— ନାମସ୍ମରଣର ମହିମା ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଦଂ ନିତ୍ଯଂ ସୁଭାର୍ଯ୍ଯା ରାଜ୍ଯଦଂ ଶିଵମ୍ । ଶିଵଭକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଗୋପ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି ନେରଯେତ୍
ଏହା ସଦା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ, ଭଲ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଶିବଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ୍, କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତ୍ରଯୋଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ 5.113 ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ଖେ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଵିମାନସ୍ଥା ନାନାରୂପଧରାଃ ଶୁଭାଃ । ସର୍ଵକାମଫଲୋପେତାଃ ସୁଭାର୍ଯ୍ଯାଃ ଶତଯୋଷିତଃ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— ଆକାଶରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶୁଭ ଦେହ ଥିବା ଲୋକମାନେ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଭଲ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶତଶଃ ନାରୀ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ସହସ୍ରନରନାରୀଭିଃ ପୂଜ୍ଯମାନାଃ ପଦେ ପଦେ । ଗାଯଂତି ଵିଂଶତିର୍ଯୋଷା ରୂପଲାଵଣ୍ଯକୋମଲାଃ
ହଜାର ନର-ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ସମ୍ମାନିତ, କୋମଳ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ନିପୁଣ ବିଶ୍ ନାରୀ ଗାନ କରୁଛନ୍ତି।
କରଂକଵାହିନୀ ଚୈକା ଚାମରାସକ୍ତବାହଵଃ । ତାଲଵୃଂତଦ୍ଵଯଂ ନାର୍ଯ୍ଯୋ ଵୀଜଯଂତି ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵୈ
କେହି ହାତୀ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ହାତରେ ଚାମର ଧରିଛନ୍ତି। ଦୁଇ ନାରୀ ତାଳପତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ସେମାନେ ମଧୁର ହଳା କରୁଛନ୍ତି।
ସଚକ୍ରେ ଚାଂକମଧ୍ଯେ ସ୍ଯା ଉପଧାନଂ ତଥାପରଃ । ଏକସ୍ଯାଃ କରଯୋର୍ହସ୍ତଃ ସ୍ତାଵକାନେକସଂଯୁତଃ
କେହି ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ ପାଇଁ ଉସ୍ତରା ପକାଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ସହାୟତା କରୁଛନ୍ତି। ଏକ ନାରୀଙ୍କର ହାତ ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କର ହାତ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖିଛି, ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ହେଉଛି।
ନାନାଵିଧପରୀହାସ କୃତୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖାଂବୁଜଃ । ଏକୈକତ୍ର ଵିମାନେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚଂଦ୍ରଦୀଧିତିଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ହାସ୍ୟ ଓ ମଜା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଖିଲିଉଠିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିମାନରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ତ୍ରୀଶତେଷୁ ଵିମାନେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଈଶ୍ଵରଃ ଶୁଭଃ । ଏତେ କିଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ତାରୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଥଵା ମୁନେ
ଶତଶଃ ନାରୀ ଥିବା ବିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏମାନେ କି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା, ମୁନି?
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏତେ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମଵାସିନଃ । ଯେଷାମେଵ ଚ ସ ଗ୍ରାସୋ ଦତ୍ତୋ ଦଶରଥେନ ତେ
ଶିବ କହିଲେ— ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା। ଯେଉଁମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ପାଇଥିଲେ।
ତେଷାଂ ତୁ ମମଚିତ୍ତାନାଂ କଦାଚିଦଭଵନ୍ମତିଃ । ଯଥେହ ସୁଖିନଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଚାନ୍ଯୋପଜୀଵିନଃ
ମୋ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେବେ କେବେ ଏହି ଭାବ ଆସିଥାଏ— ଯେପରି ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ସୁଖୀ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚୁଛୁ।
ଅସ୍ମାନେଵାନୁଜୀଵଂତି ଶତଶୋ ମନୁଜା ଇହ । ଯେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଚ ଵଯଂ ସର୍ଵେକାମାନୁମୋଦିନଃ
ଏଠାରେ ଶତଶଃ ଲୋକ ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛୁ।
ସୁସ୍ତ୍ରୀକୃତୋପଚାରାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଯସୁଖାନ୍ଵିତାଃ । ଜରାମରଣହୀନାଶ୍ଚ ଯୁଵାନଃ ସର୍ଵଦୈଵ ହି
ସମସ୍ତେ ଭଲ ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ସମସ୍ତେ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ସବୁବେଳେ ଯୁବା ଅଛନ୍ତି।
ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଯଯୁଃ । ଆଗତାନଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍
ଏପରି ଭାବି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଆସିଲାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ—
କିମର୍ଥମାଗତା ଯୂଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ବ୍ରୂତ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ - ଵଯମିଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵସଂପତ୍ସମନ୍ଵିତେ
ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ। ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ – ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଵିମାନେ କାମଗେ ରୋଢୁଂ ତତ୍ସଂପାଦଯ ନୋ ଗୁରୋ । ତତ୍ତେଷାଂ ଚିଂତିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏମିତି ଏକ ରଥରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବସିବା ସୁଯୋଗ ଆମକୁ ଦିଅ, ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଆମ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଆବଦ୍ଧି ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—
ପୁରାଣଂ ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ରାଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷସ୍ତତ୍ରୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁରାଣ ସଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ୟ କରେ। ଏଠାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ସୁନଯଃ ପୁରାଣକୁଶଲଂ ମୁନିମ୍ । ଜଗ୍ମୁରଂଗିରସଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ସେ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସର୍ଵାଗମପୁରାଣଜ୍ଞଂ ସଦା ସତ୍କର୍ମ୍ମଚାରିଣମ୍ । ଇଦମୂଚୁର୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵଯଂ ସଫଲଜୀଵିନଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆଗମ ଓ ପୁରାଣ ଜାଣନ୍ତି, ସଦା ନିଷ୍ଠାରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ— ‘ଆମର ଜୀବନ ସଫଳ ହୋଇଛି।’
କୃତକୃତ୍ଯା ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋଽସି ଯନ୍ମୁନେ । ଅଂଗିରା ଉଵାଚ- ଯତ୍କାର୍ଯମାଗତା ଯୂଯଂ ତତ୍କାର୍ଯଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍
‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ତୁମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖି ଜୀବନ ସଫଳ କରିଛୁ।’ ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ— ‘ତୁମେ ଯେ କାମରେ ଆସିଛ, ସେ କାମ ମୁଁ କରିଦେବି।’
ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୋତୁକାମାସ୍ତୁ ଯୂଯମତ୍ର ସମାଗତାଃ । କୀର୍ତଯିଷ୍ଯେ ଵିଧାନଂ ଵଃ ସମସ୍ତାଘଵିନାଶନମ୍
‘ତୁମେମାନେ ଏଠାରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଛ, ମୁଁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୟ କରୁଥିବା ପଦ୍ଧତି କହିଦେବି।’
ସର୍ଵଜ୍ଞାନପ୍ରଦଂ ଦେଵଂ ତତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନସଂଭଵମ୍ । ଶିଵଭକ୍ତିପ୍ରଦଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
‘ଏହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶିବଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।’
ଵିଚିତ୍ରସ୍ଵଗତିପ୍ରାପ୍ତି ଜ୍ଞାନଦଂ ରମଣୀପ୍ରଦମ୍ । ନାନାଵିଧଶୁଭଜ୍ଞାନଂ ରତିତଂତ୍ରପ୍ରକାଶକମ୍
‘ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଉଛି, ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୁଭ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ରତି ତନ୍ତ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳନ କରେ।’
ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଧାନଂ ଚ ଵିଧିଦର୍ଶନଦୀପକମ୍ । ଵିଚିତ୍ରଭକ୍ତିକଥନଂ ଭକ୍ତିସାହସକୀର୍ତନମ୍
‘ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଧାନ, ନୀତି ଦେଖାଇବା ଦୀପ, ବିଚିତ୍ର ଭକ୍ତି କଥା, ଭକ୍ତଙ୍କର ସାହସ ଗାଥା କହେ।’