ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଧମ୍ମିଲ୍ଲଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ମମାଂକଂ ତ୍ଵଂ ସମାରୁହ । ପ୍ରଚଲେଦ୍ଯଦି ତେ ଚିତ୍ତଂ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯଂ କୁତସ୍ତଵ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମ ଚୁଲି ବାନ୍ଧିଦେବି, ତୁମେ ମୋର କୋଳରେ ବସ; ଯଦି ତୁମ ମନ ଡଗମଗାଏ, ତେବେ ତୁମର ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ କେଉଁଠି ରହିଲା?'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ମମ ଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂକରାଂକୈକରୋହଣମ୍ । ଅଥ ତଚ୍ଚିତ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ଭଵାନ୍ଯାଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ମୋର ବ୍ରତ ହେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ ଶଂକରଙ୍କର କୋଳରେ ବସିବା।' ତାପରେ, ଭବାନୀଙ୍କ ମନ ଜାଣି, ପରମେଶ୍ୱର—
ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଵଯା ଭୂତ୍ଵା ସୁସ୍ନିଗ୍ଧକଚବଂଧନଃ । ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଚାରୁନଯନୋ ଗୋକ୍ଷୀରସମଵିଗ୍ରହଃ
ଷୋଳ ଦିନ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସର, ଚୁଲି ଭଲରେ ବାନ୍ଧା, ସୁନ୍ଦର ଓ କମଳ ଚକ୍ଷୁ, ଶୁଧ୍ଧ ଗାଈର ଦୁଧ ପରି ଶରୀର—
କୋଟିକଂଦର୍ପଲାଵଣ୍ଯଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତଃ । ସ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତନାର୍ଯଂସେ ପ୍ରସାରିତଭୁଜଦ୍ଵଯଃ
କୋଟି କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଉଥିବା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପାଖରେ ଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଂଗନ କରି—
ଗାଯନ୍ମଂଦତଯା ସାକମୁମଯା ପଟୁତା ଯଥା । ଅଥ ତାଂ ପାର୍ଵତୀଂ ଶଂଭୁଃ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଚ ସ୍ମଯନ୍
ଉମାଙ୍କ ସହ ମିଳି, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ, ଯେପରି ଦକ୍ଷତା ଥାଏ, ସେପରି; ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ହସି, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଆଣିଲେ।
ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଵନିତା ଦ୍ଵଯାଂସେ ଗାଯନ୍ସମସ୍ତାଭରଣଃ ପ୍ରସନ୍ନଦୃକ୍ । ନନର୍ତ ଚାନଂଦସମୃଦ୍ଧଗାତ୍ରୋ ମୁନୀଂଦ୍ର ଗୀତଶ୍ଚ ସକାଲଵେଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦୁଇ ଜଣୀ ନାରୀଙ୍କ ଶୋଉଲ୍ଯରେ ହାତ ରଖି, ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହି, ଆନନ୍ଦରେ ଶରୀର ଭରି, ନୃତ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୟ ଗାଇଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତାଦୃଶଂ ଶିଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଜନ୍ମକୋଟିଶତେଷ୍ଵପି । ନ ଦୁଃଖଂ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ସଦା ହର୍ଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ଏପରି ରୂପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ, ସଦା ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଅଥ ସ୍ତୁତୋ ମୁନିଵରୈର୍ନାରୀଂ କୃତ୍ଵା ହରିଂ ତତଃ । ଅଥ ସା ପାର୍ଵତୀ ତୁଷ୍ଟା ଦେଵଂ ପ୍ରାହ ପିନାକିନମ୍
ତାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନାରୀ କରି, ପାର୍ବତୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ପିନାକଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- କିମିତ୍ଯେତାଦୃଶଂ ଭାଵମାସ୍ଥାଯ ତ୍ଵମିହାଗତଃ । ନାରୀଂ କୃତ୍ଵା ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଂ କିଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନ ଚାଗତୌ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନାରୀ କରି, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ କାହିଁକି ଆସିନାହ?'
ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ଵ୍ରତେ ଚାତ୍ର ହ୍ଯତିଥେର୍ଭୋଜନଂ ଶୁଭମ୍ । ଜାନେ ସିଦ୍ଧିମଥୋ ଯେଷାଂ ଵିଷାଦୋ ନାଭିଜାଯତେ
ଶିବ କହିଲେ: 'ଏହି ବ୍ରତରେ ଅତିଥିକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଶୁଭ। ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କେବେ ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ।'
ଜାତେ ଵିଷାଦେ ତୁ ଵ୍ରତମସମ୍ଯଗିତି ନିଶ୍ଚଯଃ । ସୋମଵାରାଃ ସମାଯାଂତି ଯାଵଂତୋବ୍ଦଶତାନି ତୁ
ଯଦି ଦୁଃଖ ଆସିଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ବ୍ରତ ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଉନାହିଁ; ଯେତେ ସୋମବାର ରହିଛି ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି—
ତାଵଂତି ମତ୍ପୁରେ ଦେଵି ସର୍ଵଭୋଗସମନ୍ଵିତଃ । ସଭାର୍ଯ୍ଯପୁତ୍ରବଂଧୁଶ୍ଚ ଵେଦୋକ୍ତାଯୁଷ୍ଯଜୀଵିତଃ
ସେତେ ବର୍ଷ ମୋ ସହରରେ, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ବେଦରେ କହାଯାଇଥିବା ଆୟୁଷ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଲଭିଥାଏ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାରାଣସୀଂ ଗତ୍ଵା ମୃତୋ ମୁକ୍ତିମଵାପ୍ସ୍ଯତି । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥ ଦେଵେ ସ୍ଥିତେ ତତ୍ର ମୁନଯସ୍ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ପରେ କାଶୀକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଶିବ ଉଚ୍ଚାରିଲେ— ତାପରେ, ଦେବତା ସେଠାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ।
କୃତ୍ଵା ପଂଚନମସ୍କାରାନ୍ପୁନଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ପୁନଶ୍ଚ ଦଂଡଵଦ୍ଭୂତ୍ଵା ଵିସୃଷ୍ଟା ନିର୍ଯଯୁସ୍ତତଃ
ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁଣିଥରେ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ପୁଣି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଅଥ ଶୋଣଃ ଶୋଭିତାଂଗୀଂ ଭାର୍ଯାମାପ ହ୍ଯନିଂଦିତାମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଧର୍ମେଣାପାଲଯଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ଶୋଣ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀର ଥିବା, ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇଲେ। ସେ ଦ୍ୱିଜ ଭାରତ ଦେଶରେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ମାନୁଷାନଖିଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ବୁଭୁଜେ ଶିଵଭକ୍ତିମାନ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଦେଵାର୍ଚନପରୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ
ସେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମାନବ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ।
ନିତ୍ଯଦାତା ନିତ୍ଯଯାଜୀ ନିତ୍ଯଶ୍ରୋତା ପୁରାଣକମ୍ । ମୃତଃ ସ ଗତଵାଂଲ୍ଲୋକଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଵିଭୋଃ ଶୁଭମ୍
ସେ ସଦା ଦାନ କରୁଥିଲେ, ସଦା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସଦା ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ନାମକୀର୍ତନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଗାତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଶୃଣ୍ଵତାଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଚ ତଥା ନୃପ
ଶିବ କହିଲେ— ନାମସ୍ମରଣର ମହିମା ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଦଂ ନିତ୍ଯଂ ସୁଭାର୍ଯ୍ଯା ରାଜ୍ଯଦଂ ଶିଵମ୍ । ଶିଵଭକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଗୋପ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି ନେରଯେତ୍
ଏହା ସଦା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ, ଭଲ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଶିବଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ୍, କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତ୍ରଯୋଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ 5.113 ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ଖେ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଵିମାନସ୍ଥା ନାନାରୂପଧରାଃ ଶୁଭାଃ । ସର୍ଵକାମଫଲୋପେତାଃ ସୁଭାର୍ଯ୍ଯାଃ ଶତଯୋଷିତଃ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— ଆକାଶରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶୁଭ ଦେହ ଥିବା ଲୋକମାନେ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଭଲ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶତଶଃ ନାରୀ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ସହସ୍ରନରନାରୀଭିଃ ପୂଜ୍ଯମାନାଃ ପଦେ ପଦେ । ଗାଯଂତି ଵିଂଶତିର୍ଯୋଷା ରୂପଲାଵଣ୍ଯକୋମଲାଃ
ହଜାର ନର-ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ସମ୍ମାନିତ, କୋମଳ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ନିପୁଣ ବିଶ୍ ନାରୀ ଗାନ କରୁଛନ୍ତି।
କରଂକଵାହିନୀ ଚୈକା ଚାମରାସକ୍ତବାହଵଃ । ତାଲଵୃଂତଦ୍ଵଯଂ ନାର୍ଯ୍ଯୋ ଵୀଜଯଂତି ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵୈ
କେହି ହାତୀ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ହାତରେ ଚାମର ଧରିଛନ୍ତି। ଦୁଇ ନାରୀ ତାଳପତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ସେମାନେ ମଧୁର ହଳା କରୁଛନ୍ତି।
ସଚକ୍ରେ ଚାଂକମଧ୍ଯେ ସ୍ଯା ଉପଧାନଂ ତଥାପରଃ । ଏକସ୍ଯାଃ କରଯୋର୍ହସ୍ତଃ ସ୍ତାଵକାନେକସଂଯୁତଃ
କେହି ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ ପାଇଁ ଉସ୍ତରା ପକାଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ସହାୟତା କରୁଛନ୍ତି। ଏକ ନାରୀଙ୍କର ହାତ ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କର ହାତ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖିଛି, ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ହେଉଛି।
ନାନାଵିଧପରୀହାସ କୃତୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖାଂବୁଜଃ । ଏକୈକତ୍ର ଵିମାନେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚଂଦ୍ରଦୀଧିତିଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ହାସ୍ୟ ଓ ମଜା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଖିଲିଉଠିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିମାନରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ତ୍ରୀଶତେଷୁ ଵିମାନେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଈଶ୍ଵରଃ ଶୁଭଃ । ଏତେ କିଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ତାରୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଥଵା ମୁନେ
ଶତଶଃ ନାରୀ ଥିବା ବିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏମାନେ କି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା, ମୁନି?
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏତେ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମଵାସିନଃ । ଯେଷାମେଵ ଚ ସ ଗ୍ରାସୋ ଦତ୍ତୋ ଦଶରଥେନ ତେ
ଶିବ କହିଲେ— ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା। ଯେଉଁମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ପାଇଥିଲେ।
ତେଷାଂ ତୁ ମମଚିତ୍ତାନାଂ କଦାଚିଦଭଵନ୍ମତିଃ । ଯଥେହ ସୁଖିନଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଚାନ୍ଯୋପଜୀଵିନଃ
ମୋ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେବେ କେବେ ଏହି ଭାବ ଆସିଥାଏ— ଯେପରି ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ସୁଖୀ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚୁଛୁ।
ଅସ୍ମାନେଵାନୁଜୀଵଂତି ଶତଶୋ ମନୁଜା ଇହ । ଯେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଚ ଵଯଂ ସର୍ଵେକାମାନୁମୋଦିନଃ
ଏଠାରେ ଶତଶଃ ଲୋକ ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛୁ।
ସୁସ୍ତ୍ରୀକୃତୋପଚାରାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଯସୁଖାନ୍ଵିତାଃ । ଜରାମରଣହୀନାଶ୍ଚ ଯୁଵାନଃ ସର୍ଵଦୈଵ ହି
ସମସ୍ତେ ଭଲ ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ସମସ୍ତେ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ସବୁବେଳେ ଯୁବା ଅଛନ୍ତି।
ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଯଯୁଃ । ଆଗତାନଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍
ଏପରି ଭାବି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଆସିଲାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ—