ତୁଲଯା ତୁଲିତଂ ସର୍ଵଂ ରତିଃ ଶତଗୁଣାଧିକା । ତନ୍ମାଦୃଶୀ ସମାସାଦ୍ଯ ଭଵଂତଂ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ତୁଳାରେ ତୁଳାଯାଏ, ତେବେ ଆନନ୍ଦ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ; ଏମିତି ତୁମ ପରି ଜଣେକୁ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?
ଇତି ଚାନ୍ଯାନି ଵାକ୍ଯାନି ବ୍ରୁଵାଣା ଗୃହ୍ଯ ଵୈ କରେ । ତଦୁତ୍ତରମୁଵାଚେଦଂ କିଂ କୁର୍ମ୍ମୋ ଭାଗ୍ଯମୀଦୃଶମ୍
ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା କହି, ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଆମର ଭାଗ୍ୟ ଏମିତି, ଆମେ କଣ କରିପାରିବୁ?'
ମା ମାରଯ ଦୁରୁକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵିଜ୍ଞାଯାଥ ଚେଦୃଶମ୍ । ଏତାଦୃଶୋ ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରାଯାତ୍ପାର୍ଵତୀମଂଦିରଂ ତଦା
'ମୋତେ କଠୋର କଥା କହି ମାରିନିଅ, ମୁଁ ଏମିତି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି; ସେ ସମୟରେ ଏମିତି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।'
ଅଵିଜ୍ଞାଯୈଵ ଗିରିଜାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ଅନ୍ନାର୍ଥିନମିହ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମତିଥିଂ ମୁନେ
ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିନଥିବା, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—'ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ନ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ମୋତେ ତୁମ ଅତିଥି ଭାବେ ଜାଣ, ମୁନି।'
ଭୋଜନାଵସରେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନ ହି ଭୋଜଯ । ତଦ୍ଭାର୍ଯାଵଚନଂ ପ୍ରାହ କ୍ଵ ମୁନିର୍ଯୋଷିଦେଵ ହି
'ଖାଇବା ବେଳେ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, କେଉଁଠି ମୁନି? ଏଠି କେବଳ ଜଣେ ମହିଳା ଅଛନ୍ତି।'
ଅଂଧସ୍ଯ ଵଚନଂ ସର୍ଵମେଵମେତାଦୃଶଂ ଦୃଢମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚରଣାଵେତମାସନେ ଉପଵେଶଯ
'ଏହି ଅନ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମସ୍ତ କଥା ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ଅଟୁଟ।' ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇ ଆସନରେ ବସାଅ।'
ଜାଂବୂନଦକୃତେତୀଵ ଭୋଜ୍ଯେନାତର୍ପଯଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍ । ସୁରତ୍ନଚଷକୋପେତମମୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀମ୍
ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଦେବତାମୟ ରତ୍ନ ଥିବା ପାତ୍ରରେ ଅମୃତ ସହିତ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ଅରୁଂଧତୀମଥାହୂଯ ପର୍ଯ୍ଯଵେଷଯଦଂବିକା । କଲା ଚାରୁଂଧତୀ ଚୈଵ ଅନସୂଯା ପତିଵ୍ରତା
ତାପରେ ଅମ୍ବିକା ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ସେ ସେବା କଲେ; କଳା, ଅରୁନ୍ଧତୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ଅନସୂୟା—
ପରିଵେଷଂ ପଦାର୍ଥାନାଂ ସ୍ରଗ୍ଗଂଧାକ୍ଷତଭୂଷଣାଃ । ଅକୁର୍ଵନ୍ନଂବିକାଵାକ୍ଯାତ୍ଷଡ୍ରସାନାଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଛଅ ରସର ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ପରିବେଶନ କଲେ।
ଭୁଂଜାନେଷୁ ତୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦିଗ୍ଵାସା ବ୍ରାହ୍ମଣାକୃତିଃ । କ୍ଷଣେନ ବୁଭୁଜେ ସର୍ଵଂ ଦାତୁଂ ନୋ ଶେକୁରଂଗନାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଉଥିବା ବେଳେ, ଦିଗମ୍ବର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକୃତିର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଦେଲେ; ମହିଳାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଶୀଘ୍ର ପରିବେଶନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସା ଗିରିଜା ଦେଵୀ ସ୍ଵଯଂ ଦାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ । ଯଥାଦତ୍ତମଶେଷଂ ତୁ କ୍ଷଣେନାଶ୍ନାତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ଗିରିଜା ନିଜେ ପରିବେଶନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦେଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖାଇଦେଲେ।
ଭାଂଡସ୍ଥିତମଶେଷଂ ଚ ଭୋକ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ପ୍ରିଯା ସହ । ତଥାଂବିକା ସମାଦାଯ ପ୍ରାଦାଦକ୍ଷଯ୍ଯମସ୍ତ୍ଵିତି
ଭାଣ୍ଡରେ ଯେଉଁଠି ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ସେ ସେମାନେ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ତେଣୁ ଅମ୍ବିକା ତାହା ନେଇ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହେଉ।'
ଅଥ ଵାମକରେଣାସୌ ଭୋକ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ତତଃ ସତୀ । ତତ୍ରାପ୍ଯକ୍ଷଯ୍ଯମେଵାସ୍ତୁ ତଵାନ୍ନମିତି ଚାର୍ପଯତ୍
ତାପରେ, ବାମ ହାତରେ ଧରି ସେ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କରି କହିଲେ, 'ତୁମ ଅନ୍ନ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ।'
କରାଂତରମଥୋତ୍ପାଦ୍ଯ ଭୋକ୍ତୁମୈଚ୍ଛଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଏଵଂ କରସହସ୍ରଂ ଚ କୃତ୍ଵୈଚ୍ଛଦ୍ଭୋଜନଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ପୁଣି ଅନ୍ୟ ହାତ ବଢ଼ାଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ଏଭଳି, ହଜାର ହାତ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦେଵୀ ସଂତୁଷ୍ଟା ନ ଚ କୋପନା । ନ ଚିତ୍ତମନ୍ଯଥାକର୍ତୁଂ ଶକ୍ଯମସ୍ଯା ଇତି ଦ୍ଵିଜଃ
ପୁନିପୁନି ଦେଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, କେବେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ କେହି ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚରଣୌ ହସ୍ତାର୍ପିତସୁଗଂଧଵାନ୍ । ପାର୍ଵତୀଂ ଵାକ୍ଯମାହେଦଂ ତୋଷିତୋହଂ ଵରଂ ଵୃଣୁ
ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇ, ହାତରେ ଲଗାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇ, ସେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ମମ ଦାତୁଂ ଵରଂ ଶକ୍ତୋ ଯଦି ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ । ଵରେଣ ମମ କିଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଶଂକରୋ ମେ ଯତଃ ପତିଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇପାରିବେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ, କାରଣ ଶଂକର ମୋର ସ୍ୱାମୀ।'
ତଦାହ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦେଵୀଂ ଶଂକରଃ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵିତି । ସଦୃଶୋଽସୌ ତ୍ଵଯା ନୋ ଵା ତ୍ଵଦ୍ଯୋଗ୍ଯୋ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଶଂକର କେମିତି ଲୋକ? ସେ ତୁମ ସମାନ କି ନୁହେଁ? ଆଜି ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।'
ସ୍ତ୍ରୀଵଲ୍ଲଭତ୍ଵମପ୍ଯେଵ ରୂପଂ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଶୁଭାଂଗନା । ନୋ ଚେଦେତାଦୃଶୀ ଭାର୍ଯ୍ଯା ମଦଧୀନା କଥଂ ଭଵେତ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟତା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗନା—ଯଦି ଏପରି ଗୁଣ ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ନ ହୁଏ, ତେବେ ସେ କିପରି ମୋର ଅଧୀନରେ ରହିପାରିବ?
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ତ୍ଵଦ୍ଭାର୍ଯ୍ଯାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ତଥା ଦ୍ଵିଜ । ଅପଲାପସ୍ତ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଚ୍ଛ୍ରୁତଂ କିଂଵା ତଥାଵିଷମ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଲ, ଏବଂ ଏପରି ଉକ୍ତି ଦେଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅସ୍ୱୀକାର କି, କିମ୍ବା ଏହା ସତ୍ୟ କଥା?'
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଧମ୍ମିଲ୍ଲଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ମମାଂକଂ ତ୍ଵଂ ସମାରୁହ । ପ୍ରଚଲେଦ୍ଯଦି ତେ ଚିତ୍ତଂ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯଂ କୁତସ୍ତଵ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମ ଚୁଲି ବାନ୍ଧିଦେବି, ତୁମେ ମୋର କୋଳରେ ବସ; ଯଦି ତୁମ ମନ ଡଗମଗାଏ, ତେବେ ତୁମର ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ କେଉଁଠି ରହିଲା?'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ମମ ଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂକରାଂକୈକରୋହଣମ୍ । ଅଥ ତଚ୍ଚିତ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ଭଵାନ୍ଯାଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ମୋର ବ୍ରତ ହେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ ଶଂକରଙ୍କର କୋଳରେ ବସିବା।' ତାପରେ, ଭବାନୀଙ୍କ ମନ ଜାଣି, ପରମେଶ୍ୱର—
ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଵଯା ଭୂତ୍ଵା ସୁସ୍ନିଗ୍ଧକଚବଂଧନଃ । ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଚାରୁନଯନୋ ଗୋକ୍ଷୀରସମଵିଗ୍ରହଃ
ଷୋଳ ଦିନ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସର, ଚୁଲି ଭଲରେ ବାନ୍ଧା, ସୁନ୍ଦର ଓ କମଳ ଚକ୍ଷୁ, ଶୁଧ୍ଧ ଗାଈର ଦୁଧ ପରି ଶରୀର—
କୋଟିକଂଦର୍ପଲାଵଣ୍ଯଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତଃ । ସ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତନାର୍ଯଂସେ ପ୍ରସାରିତଭୁଜଦ୍ଵଯଃ
କୋଟି କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଉଥିବା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପାଖରେ ଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଂଗନ କରି—
ଗାଯନ୍ମଂଦତଯା ସାକମୁମଯା ପଟୁତା ଯଥା । ଅଥ ତାଂ ପାର୍ଵତୀଂ ଶଂଭୁଃ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଚ ସ୍ମଯନ୍
ଉମାଙ୍କ ସହ ମିଳି, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ, ଯେପରି ଦକ୍ଷତା ଥାଏ, ସେପରି; ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ହସି, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଆଣିଲେ।
ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଵନିତା ଦ୍ଵଯାଂସେ ଗାଯନ୍ସମସ୍ତାଭରଣଃ ପ୍ରସନ୍ନଦୃକ୍ । ନନର୍ତ ଚାନଂଦସମୃଦ୍ଧଗାତ୍ରୋ ମୁନୀଂଦ୍ର ଗୀତଶ୍ଚ ସକାଲଵେଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦୁଇ ଜଣୀ ନାରୀଙ୍କ ଶୋଉଲ୍ଯରେ ହାତ ରଖି, ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହି, ଆନନ୍ଦରେ ଶରୀର ଭରି, ନୃତ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୟ ଗାଇଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତାଦୃଶଂ ଶିଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଜନ୍ମକୋଟିଶତେଷ୍ଵପି । ନ ଦୁଃଖଂ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ସଦା ହର୍ଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ଏପରି ରୂପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ, ସଦା ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଅଥ ସ୍ତୁତୋ ମୁନିଵରୈର୍ନାରୀଂ କୃତ୍ଵା ହରିଂ ତତଃ । ଅଥ ସା ପାର୍ଵତୀ ତୁଷ୍ଟା ଦେଵଂ ପ୍ରାହ ପିନାକିନମ୍
ତାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନାରୀ କରି, ପାର୍ବତୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ପିନାକଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- କିମିତ୍ଯେତାଦୃଶଂ ଭାଵମାସ୍ଥାଯ ତ୍ଵମିହାଗତଃ । ନାରୀଂ କୃତ୍ଵା ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଂ କିଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନ ଚାଗତୌ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନାରୀ କରି, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ କାହିଁକି ଆସିନାହ?'
ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ଵ୍ରତେ ଚାତ୍ର ହ୍ଯତିଥେର୍ଭୋଜନଂ ଶୁଭମ୍ । ଜାନେ ସିଦ୍ଧିମଥୋ ଯେଷାଂ ଵିଷାଦୋ ନାଭିଜାଯତେ
ଶିବ କହିଲେ: 'ଏହି ବ୍ରତରେ ଅତିଥିକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଶୁଭ। ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କେବେ ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ।'