ସର୍ଵଗଂଧସମୋପେତୋ ଭୋଗୀ ଚେଷ୍ଟାର୍ଥସଂଯୁତଃ । ଯଥେଷ୍ଟଵର୍ତନୋ ଭୂତ୍ଵା ତତୋ ଜାଯେତ ଭୂମିପଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଗ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଭୋଗ କରି, ଇଚ୍ଛାମତ ଜୀବନ ଜୀଉଥିବା ପରେ, ସେ ରାଜା ହୁଏ।
କସ୍ତୂରୀଚଂଦନଂ ଚଂଦ୍ରମଗରୁଦ୍ଵିତଯଂ ତଥା । ପଂଚଗଂଧଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଶୋଭନମ୍
କସ୍ତୂରୀ, ଚନ୍ଦନ, କପୂର, ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଗରୁ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଗନ୍ଧକୁ 'ପାଞ୍ଚଗନ୍ଧ' କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମରେ ଶୁଭ।
ଵିଲିପ୍ତପଂଚଗଂଧେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ । ଆସୀନେଷୁ ତଦାଭ୍ଯାଗାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଥଵିରଃ କୃଶଃ
ପାଞ୍ଚଗନ୍ଧ ଲେପିଥିବା ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ, ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵେଷୋ ଦିଗ୍ଵାସା ଜରାଜର୍ଜ୍ଜରିତସ୍ତ୍ଵରୀ । ଖଲ୍ଵାଟଃ ଶ୍ଵାସକାସୀ ଚ ବହୁହିକ୍କୀ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତଃ
ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଦେଖା, ଦିଗମ୍ବର, ବୟସରେ ଦୁର୍ବଳ, ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲି, ଶ୍ୱାସ ଓ କାଶି, ବହୁ ହିକ୍କା ଓ ଭୋକରେ ପୀଡିତ।
ଲାଲାସ୍ନୁତଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁକୂର୍ଚଶ୍ଲେଷ୍ମାନମ୍ରଃ ସ୍ଖଲତ୍ପଦଃ । ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷା ତଥା ନାରୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
ଲାଲା ଝରୁଥିବା, ଜଟିଳ ଦାଢ଼ି, କଫରେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା, ପଦେପଦେ ଠୋକୁଥିବା; ଏବଂ ଏକ ଅଠାଇଶ ବର୍ଷୀୟା ସ୍ତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ଲୋକୋତ୍କୃଷ୍ଟସ୍ଵରୂପିଣୀ । ପୁରୁଷାନ୍ରୂପସଂଯୁକ୍ତାନ୍ଵୀକ୍ଷଂତୀ ଚ ତତସ୍ତତଃ
ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଓ ଲାବଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରାଉଥିବା ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଚାରିପାଖରେ ରୂପବାନ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଗାଯଂତୀ ତ୍ଵଥ ନୃତ୍ଯଂତୀ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହ ସତୀ ପତିମ୍ । ପ୍ରବାଧତେ ଵୃଦ୍ଧଧଵଂ ଶୀଘ୍ରମେହି କୃଶାଧମ
ସେ ଗାଇ ଓ ନାଚୁଥିବା ବେଳେ, ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: 'ହେ ଦୁଃଖୀ, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ମଣିଷ!'
ଆଲଂବ୍ଯ ତ୍ଵତ୍କରଂ ଵୃଦ୍ଧ ଦୁଃଖିତା ନିତ୍ଯମସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଭୂଷଣଂ ଵସନଂ ଘ୍ରାଣଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଲେପନମେଵ ଚ
ତୁମ ହାତ ଧରି ରହି, ମୁଁ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଅଛି; ଗହଣା, ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା କିମ୍ବା ଚନ୍ଦନ—
ହାସୋ ଗୀତିସ୍ତଥା ପାନଂ ମଂଡନଂ ଶୋଭନଂ ଗୃହମ୍ । ସର୍ଵଋତୁସମୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ କାମସ୍ଯୈଵାଭିଵୃଦ୍ଧଯେ
ହସ, ଗୀତ, ପାନ, ଶୃଙ୍ଗାର, ଶୋଭାମୟ ଘର, ସମସ୍ତ ଋତୁର ସମୃଦ୍ଧି—ଏସବୁ କାମନାକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଅଛି।
ସର୍ଵେଷାମେଵ କାମାନାଂ ରତିରେକା ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ସୁଖାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେକତ୍ର ରତିରେକତ୍ର ଚ ସ୍ଥିତା
ସମସ୍ତ କାମନାର ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ; ସମସ୍ତ ସୁଖ ଏକଠା ହୋଇ ରହିଛି, ଏବଂ ଏହି ଆନନ୍ଦ ଏକଠି ମିଳେ।
ତୁଲଯା ତୁଲିତଂ ସର୍ଵଂ ରତିଃ ଶତଗୁଣାଧିକା । ତନ୍ମାଦୃଶୀ ସମାସାଦ୍ଯ ଭଵଂତଂ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ତୁଳାରେ ତୁଳାଯାଏ, ତେବେ ଆନନ୍ଦ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ; ଏମିତି ତୁମ ପରି ଜଣେକୁ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?
ଇତି ଚାନ୍ଯାନି ଵାକ୍ଯାନି ବ୍ରୁଵାଣା ଗୃହ୍ଯ ଵୈ କରେ । ତଦୁତ୍ତରମୁଵାଚେଦଂ କିଂ କୁର୍ମ୍ମୋ ଭାଗ୍ଯମୀଦୃଶମ୍
ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା କହି, ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଆମର ଭାଗ୍ୟ ଏମିତି, ଆମେ କଣ କରିପାରିବୁ?'
ମା ମାରଯ ଦୁରୁକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵିଜ୍ଞାଯାଥ ଚେଦୃଶମ୍ । ଏତାଦୃଶୋ ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରାଯାତ୍ପାର୍ଵତୀମଂଦିରଂ ତଦା
'ମୋତେ କଠୋର କଥା କହି ମାରିନିଅ, ମୁଁ ଏମିତି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି; ସେ ସମୟରେ ଏମିତି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।'
ଅଵିଜ୍ଞାଯୈଵ ଗିରିଜାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ଅନ୍ନାର୍ଥିନମିହ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମତିଥିଂ ମୁନେ
ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିନଥିବା, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—'ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ନ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ମୋତେ ତୁମ ଅତିଥି ଭାବେ ଜାଣ, ମୁନି।'
ଭୋଜନାଵସରେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନ ହି ଭୋଜଯ । ତଦ୍ଭାର୍ଯାଵଚନଂ ପ୍ରାହ କ୍ଵ ମୁନିର୍ଯୋଷିଦେଵ ହି
'ଖାଇବା ବେଳେ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, କେଉଁଠି ମୁନି? ଏଠି କେବଳ ଜଣେ ମହିଳା ଅଛନ୍ତି।'
ଅଂଧସ୍ଯ ଵଚନଂ ସର୍ଵମେଵମେତାଦୃଶଂ ଦୃଢମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚରଣାଵେତମାସନେ ଉପଵେଶଯ
'ଏହି ଅନ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମସ୍ତ କଥା ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ଅଟୁଟ।' ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇ ଆସନରେ ବସାଅ।'
ଜାଂବୂନଦକୃତେତୀଵ ଭୋଜ୍ଯେନାତର୍ପଯଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍ । ସୁରତ୍ନଚଷକୋପେତମମୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀମ୍
ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଦେବତାମୟ ରତ୍ନ ଥିବା ପାତ୍ରରେ ଅମୃତ ସହିତ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ଅରୁଂଧତୀମଥାହୂଯ ପର୍ଯ୍ଯଵେଷଯଦଂବିକା । କଲା ଚାରୁଂଧତୀ ଚୈଵ ଅନସୂଯା ପତିଵ୍ରତା
ତାପରେ ଅମ୍ବିକା ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ସେ ସେବା କଲେ; କଳା, ଅରୁନ୍ଧତୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ଅନସୂୟା—
ପରିଵେଷଂ ପଦାର୍ଥାନାଂ ସ୍ରଗ୍ଗଂଧାକ୍ଷତଭୂଷଣାଃ । ଅକୁର୍ଵନ୍ନଂବିକାଵାକ୍ଯାତ୍ଷଡ୍ରସାନାଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଛଅ ରସର ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ପରିବେଶନ କଲେ।
ଭୁଂଜାନେଷୁ ତୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦିଗ୍ଵାସା ବ୍ରାହ୍ମଣାକୃତିଃ । କ୍ଷଣେନ ବୁଭୁଜେ ସର୍ଵଂ ଦାତୁଂ ନୋ ଶେକୁରଂଗନାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଉଥିବା ବେଳେ, ଦିଗମ୍ବର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକୃତିର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଦେଲେ; ମହିଳାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଶୀଘ୍ର ପରିବେଶନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସା ଗିରିଜା ଦେଵୀ ସ୍ଵଯଂ ଦାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ । ଯଥାଦତ୍ତମଶେଷଂ ତୁ କ୍ଷଣେନାଶ୍ନାତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ଗିରିଜା ନିଜେ ପରିବେଶନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦେଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖାଇଦେଲେ।
ଭାଂଡସ୍ଥିତମଶେଷଂ ଚ ଭୋକ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ପ୍ରିଯା ସହ । ତଥାଂବିକା ସମାଦାଯ ପ୍ରାଦାଦକ୍ଷଯ୍ଯମସ୍ତ୍ଵିତି
ଭାଣ୍ଡରେ ଯେଉଁଠି ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ସେ ସେମାନେ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ତେଣୁ ଅମ୍ବିକା ତାହା ନେଇ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହେଉ।'
ଅଥ ଵାମକରେଣାସୌ ଭୋକ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ତତଃ ସତୀ । ତତ୍ରାପ୍ଯକ୍ଷଯ୍ଯମେଵାସ୍ତୁ ତଵାନ୍ନମିତି ଚାର୍ପଯତ୍
ତାପରେ, ବାମ ହାତରେ ଧରି ସେ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କରି କହିଲେ, 'ତୁମ ଅନ୍ନ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ।'
କରାଂତରମଥୋତ୍ପାଦ୍ଯ ଭୋକ୍ତୁମୈଚ୍ଛଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଏଵଂ କରସହସ୍ରଂ ଚ କୃତ୍ଵୈଚ୍ଛଦ୍ଭୋଜନଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ପୁଣି ଅନ୍ୟ ହାତ ବଢ଼ାଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ଏଭଳି, ହଜାର ହାତ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦେଵୀ ସଂତୁଷ୍ଟା ନ ଚ କୋପନା । ନ ଚିତ୍ତମନ୍ଯଥାକର୍ତୁଂ ଶକ୍ଯମସ୍ଯା ଇତି ଦ୍ଵିଜଃ
ପୁନିପୁନି ଦେଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, କେବେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ କେହି ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚରଣୌ ହସ୍ତାର୍ପିତସୁଗଂଧଵାନ୍ । ପାର୍ଵତୀଂ ଵାକ୍ଯମାହେଦଂ ତୋଷିତୋହଂ ଵରଂ ଵୃଣୁ
ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇ, ହାତରେ ଲଗାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇ, ସେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ମମ ଦାତୁଂ ଵରଂ ଶକ୍ତୋ ଯଦି ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ । ଵରେଣ ମମ କିଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଶଂକରୋ ମେ ଯତଃ ପତିଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇପାରିବେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ, କାରଣ ଶଂକର ମୋର ସ୍ୱାମୀ।'
ତଦାହ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦେଵୀଂ ଶଂକରଃ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵିତି । ସଦୃଶୋଽସୌ ତ୍ଵଯା ନୋ ଵା ତ୍ଵଦ୍ଯୋଗ୍ଯୋ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଶଂକର କେମିତି ଲୋକ? ସେ ତୁମ ସମାନ କି ନୁହେଁ? ଆଜି ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।'
ସ୍ତ୍ରୀଵଲ୍ଲଭତ୍ଵମପ୍ଯେଵ ରୂପଂ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଶୁଭାଂଗନା । ନୋ ଚେଦେତାଦୃଶୀ ଭାର୍ଯ୍ଯା ମଦଧୀନା କଥଂ ଭଵେତ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟତା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗନା—ଯଦି ଏପରି ଗୁଣ ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ନ ହୁଏ, ତେବେ ସେ କିପରି ମୋର ଅଧୀନରେ ରହିପାରିବ?
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ତ୍ଵଦ୍ଭାର୍ଯ୍ଯାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ତଥା ଦ୍ଵିଜ । ଅପଲାପସ୍ତ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଚ୍ଛ୍ରୁତଂ କିଂଵା ତଥାଵିଷମ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଲ, ଏବଂ ଏପରି ଉକ୍ତି ଦେଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅସ୍ୱୀକାର କି, କିମ୍ବା ଏହା ସତ୍ୟ କଥା?'