ଅଥ ଧ୍ଯାନେନ ତଂ ଚୋରଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଚ ପତିଵ୍ରତା । ଭୀତାତିନମ୍ରଵଦନା ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀ ତଦା
ତା'ପରେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ପତିବ୍ରତା ଜଣେ ଏହା ଚୋର ବୋଲି ବୁଝିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଆଖିରେ ଲୁହ ଆଣିଲେ।
କଷ୍ଟମାପତିତଂ ପାପମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିପାପତ ଚ । ରୁଦତୀଂ ତାମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଃ ପାପନିଶ୍ଚଯଃ
'ଦୁଃଖ ଆସିଗଲା, ପାପ ହେଲା' ବୋଲି କହି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ପାପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସ—
ଧର୍ଷିତୁଂ ତାମଥାରେଭେ ନ ଚୈତଦ୍ଧର୍ଷଣଂ ପ୍ରତି । ବଲାତ୍କାରମଥୋ କର୍ତୁଂ ଯତମାନେ ତୁ ରାକ୍ଷସେ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କ ରୋଧ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଜଣେ ଜବରଦସ୍ତି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ଆଜାନୁନାଭିପର୍ଯଂତଂ ଶୈଲସ୍ଥାନମକଲ୍ପଯତ୍ । ଶିଲା ସମଭଵଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ରାକ୍ଷସୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାମଥ
ସେ ନିଜ ଗୋଡ଼ ଠାରୁ ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ପାହାଡ଼ ତିଆରି କଲେ; ଶିଳା ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ହେଲା, ଏହା ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ଅଚମ୍ଭିତ ହେଲା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ତାଂ ହନିଷ୍ଯାମି ଖାଦଯିଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵାସିଂ ଶିରଶ୍ଛେତ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେବି, ପରେ ଖାଇଦେବି,' ଏହା କହି ସେ ତାଳୱାର ଘୁଞ୍ଚାଇ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କଲାହଂ ମତ୍ପତିର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶାପଂ ଦାସ୍ଯତି ମା ହର । ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚସି ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ମୋ ଭାର୍ତ୍ତା ଜାଣିବେ ଏବଂ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବେ; ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରାଣ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।' ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତା ଯାଂ ଦୁର୍ମୃତିଂ ତସ୍ଯାମଥ ଶୈଵାଃ ସମାଗତାଃ । ଦୂତା ଵିଚିତ୍ରାଭରଣାଃ ସର୍ଵାଯୁଧଧରାଃ ଶୁଭାଃ
ସେ ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ଶିବଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ—ସମସ୍ତେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୂତମାନେ।
ଏତାଂ ଵିମାନମାରୋପ୍ଯ ଶିଵାଲୋକମୁପାଗମନ୍ । ତାମାଗତାଂ ଗିରିସୁତା ହର୍ଷେଣ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଚ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବସାଇ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ; ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ହସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ।
ସ୍ଵପାଦପ୍ରଣତାଂ ଶୁଦ୍ଧାମୁମା ଵାକ୍ଯମଭାଷତ । ପାତିଵ୍ରତ୍ଯେନ ତେ ତୁଷ୍ଟା ଅଭୀଷ୍ଟଂ ପ୍ରଦଦାମି ତେ
ଉମା ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଏହି ଶୁଦ୍ଧା ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମ ଦମ୍ପତି ନିଷ୍ଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ମୁଁ ଦେଉଛି।'
କଲୋଵାଚ- ଦାସୀଭାଵଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ପାଦାବ୍ଜଂ ମମ ପ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯୈଃକିମନ୍ଯୈର୍ବହୁଭିସ୍ତଥାସ୍ତ୍ଵିତି ଶିଵାବ୍ରଵୀତ୍
କଳା କହିଲେ, 'ମୋତେ ତୁମ ଦାସୀ ହେବାର ଅନୁଗ୍ରହ କର; ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ମୋତେ ଦରକାର ନାହିଁ।' ଶିବା କହିଲେ, 'ତଥାସ୍ତୁ।'
ଇଂଦ୍ରାଦିଵନିତାଭିଃ ସା ପୂଜିତାଥ କଲାନିଧିଃ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶୋଣୋ ମୁନିରଥୋ ଗୃହମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ କଳାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ; ସେ କଳା ଅନେକ କଳାର ଧାମ। ଏହି ସମୟରେ ମୁନି ଶୋଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ନ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋଭଵତ୍ । ରକ୍ଷୋହୃତାଂ ମୃତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଶିଵାଲୋକମୁମାଂ ପ୍ରତି
ସେ ଘରେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନାପାଇ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଲେ; ବୁଝିଲେ ଯେ, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଉମାଦତ୍ତଵରାଂ ଚାପି ଦୃଷ୍ଟଵାଞ୍ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା । କିଂଚିଦ୍ଦୁଃଖଶ୍ଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପରାଵୃତ୍ଯ ମୁନିସ୍ତଦା
ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁରେ ଉମା ଦିଆ ଅନୁଗ୍ରହକୁ ସେ ଦେଖିଲେ; କିଛି ସମୟ ଦୁଃଖରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୁନି ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ଶ୍ଵଶୁରଂ ଗତଵାନ୍ସୋଽଥ ଦେଵରାତଂ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ନିଵେଦ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସହିତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଗାନ୍ମୁନିମ୍
ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଦେବରତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସହିତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ।
ନିଵେଦ୍ଯ ତଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋଽପ୍ଯାହ ତାନ୍ମୁନୀନ୍ । ଗତ୍ଵା କୈଲାସମାଦୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି କଥା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'କୈଳାସକୁ ଯାଆ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖ।'
ଅନୁଜ୍ଞାଂ ଶିଵତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପାର୍ଵତୀମଂଦିରେ ଗତାଃ । ଦେଵ୍ଯୈ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାର୍ଥଂ ପ୍ରଵଦାମତତ୍
ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ସେମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସତ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଵରାଃ କୈଲାସଂ ଶଂକରାଲଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ପୂଜିତାଃ
ମୁନିବରମାନେ 'ତଥା' ବୋଲି କୈଳାସ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସୁରିଦଂ ଶୋଣଭାର୍ଯ୍ଯାହୃତେତି ଚ । ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ମୁନୀଂଦ୍ରାସ୍ତାଂଞ୍ଜ୍ଞାତମେଵ ମଯା ତ୍ଵିଦମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଶୋଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଯାଇଛି'; ଶିବ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଛି।'
ଅକାଲମରଣଂ ତ୍ଵସ୍ଯା ଆଯୁର୍ଵର୍ଷଶତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅକାଲମୃତ୍ଯୁଯୁକ୍ତାନାଂ ପୁନର୍ଜ୍ଜୀଵନମସ୍ତି ଚ
'ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଛି; ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଥିଲା। ଯେଉଁମାନେ ଅକାଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁନଃଜୀବନ ହୁଏ।'
ଦଶପୁତ୍ରପ୍ରସୂର୍ଵୀରା ରୂପସୌଭାଗ୍ଯଵତ୍ଯପି । ଭଵଦ୍ଭିରିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସମାଗତମିହ ଦ୍ଵିଜାଃ
'ସେ ଦଶପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେବେ, ପ୍ରତାପଶାଳି ଏବଂ ରୂପ ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ ହେବେ। ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଛ।'
ଯମଲୋକଗତାନାଂ ତୁ ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ । ମମଲୋକଗତାନାଂ ଚ ଗତିରନ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେମାନେ ଯମର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ । ମୋର ଲୋକକୁ ଆସିଥିବାମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ ।
ଅନଯା କୀର୍ତିତଂ ନାମ ପ୍ରାଣନିର୍ଗମନେ ପୁରା । ତଯା ଯମଲିପିର୍ମୃଷ୍ଟା କଥମାଯୁଷ୍ଯନିର୍ଣଯଃ
ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ସେଥିରେ ଯମର ଲିପି ମିଟିଗଲା । ତେବେ ଆୟୁଷ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କେମିତି ହେବ ?
ଅଥଵା ଗିରିଜାଯୈ ଚ ନିଵେଦଯତ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଅଥ ତେ ପାର୍ଵତୀପାଦଦର୍ଶନାଯ ଗତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ନହେଲେ, ସମସ୍ତ କଥା ଗିରିଜାଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ । ତାପରେ ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଦ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ମାତରଂ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ । ଦୀନାନାଥାକୃଶା ଭାର୍ଯା ପ୍ରଣଷ୍ଟପିତୃକାଞ୍ଛିଶୂନ୍
ସମସ୍ତେ ମାଆଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ — ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖିନୀ, ଅନାଥ, ଦୁର୍ବଳ, ପିତାମାତା ନାସ୍ତି, ଏବଂ ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ।
ରକ୍ଷଯିତ୍ଵା ପୁରା ମାତରିଷ୍ଟଦା ତ୍ଵଂ ସଦା ହ୍ଯଭୂଃ । କଲା ପୌତ୍ରୀ ମମୈଵେଯଂ ତ୍ଵାମାରାଧ୍ଯ ପତିଂ ତ୍ଵମୁମ୍
ମାଆ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଅପଦରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ । ଏହି ଝିଅ ମୋର ନାତି, ସେ ତୁମକୁ ପୂଜିଛି, ତାକୁ ଏହି ପତି ମିଳୁ ।
ଶୋଣଂ ଲବ୍ଧଵତୀ ମାତସ୍ତ୍ଵତ୍ପୂଜାଯାଃ ଫଲଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ତପସା ଲଭ୍ଯତେ ପର୍ଣେ ଦାନେନ ଯଦି ଵାପି ଚ
ମାଆ, ଶୋଣଙ୍କୁ ପାଇଛି, ଏହା ତୁମ ପୂଜାର ଫଳ । ଏହି ଫଳ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଗଛପତ୍ର ଦାନ କଲେ ମିଳେ ।
ଵ୍ରତୋପଵାସୈରଥଵା କଲା ସା ଲଭ୍ଯତେ ମଯା । ଏତଯା ପରିଵିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍କଥମ୍
ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମୋତେ ମିଳିଛି । ଏହି ଝିଅ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ପକାଇ ଦେଉଛି, ମୁଁ ତାହା ଖାଇବାକୁ ଚାହେଁ — କିପରି ସମ୍ଭବ ?
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଯାଦୃଶୀ ଚେଷ୍ଯତେ ଭାର୍ଯ୍ଯା ତାଦୃଶୀ ଦୀଯତେ ମଯା । ନୈନାଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମହଂ ଶକ୍ତା କିଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ମୁନେ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ — ଯେପରି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଆଶା କରାଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ଦେଉଛି । ମୁଁ ତାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବିନାହିଁ — ମୁନି, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ ?
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ- ମାତା ତ୍ଵମିତ୍ଯେଵ ମଯା ଅଵିଶଂକିତମୀରିତମ୍ । ଶୋଣୋ ମୁନିରଯଂ ମାତସ୍ତଵ ଵିଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯତି
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ — ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଛି ଯେ, ତୁମେ ମାଆ । ଏହି ମୁନି ଶୋଣ, ମାଆ, ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିବେ ।
ଶୋଣ ଉଵାଚ- ତାମେଵ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ପ୍ରତିମେ ପ୍ରୀତିରତ୍ଯୁକ୍ତତ୍କଟାତି । ସୈଵ ମେ ଦୀଯତାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯା ଚାନ୍ଯଥା ମରଣଂ ଭଵେତ୍
ଶୋଣ କହିଲେ — ମୋର ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ ଅଛି । ମୋତେ ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦିଅ, ନାହିଁଲେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ।