ଵପୁର୍ଵିଦଲିତଂ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ଫଲଂ ଶୃଣୁ । ଦିଵି ଦିଵ୍ଯାଂଗନାପୀନପ୍ରୋତ୍ତୁଙ୍ଗରୁଚିରସ୍ତନୈଃ
ଯାହାର ଦେହ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧୁର ଉନ୍ନତ ଅଂଶ ନେଇ
ଶ୍ଲିଷ୍ଟଵକ୍ଷାଶ୍ଚ ପର୍ଯଂକେ ନିଦ୍ରାତି ନିତ୍ଯମେଵ ସଃ । ପିପୀଲିକାଭିଃ କୀଟୈଶ୍ଚ ମକ୍ଷିକାଭିଶ୍ଚ ଵେଷ୍ଟିତଃ
ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଆନ୍ତି; ଯଦିଓ ପିପିଲିକା, କୀଟ ଓ ମକୁଡ଼ିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି
ଗଂଗାଯାଂ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଅସ୍ଥୀନି ପତିତାନି ଚ । ତସ୍ଯାକ୍ଷଯଂ ଫଲଂ ଵିପ୍ର ଵଦତୋ ମେ ନିଶାମଯ
ଗଙ୍ଗାରେ ଯାହାର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତାଙ୍କର ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି
ପ୍ରଣମତ୍ତ୍ରିଦଶଵ୍ଯୂହ ଶିରୋମୁକୁଟଭୂଷଣୈଃ । ହତପାଦରଜାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ସ ଚ ଶକ୍ରାଯତେ ଚିରମ୍
ତିନିଶ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ପାଦଧୂଳି ବିକିରଣ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ହୁଅନ୍ତି
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯଦ୍ଦେହପତନଂ ଭଵେତ୍ । ସ ଵିମୁକ୍ତୋଽଖିଲୈଃ ପାପୈର୍ନରୋ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଅଚାହିଁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ନାରାୟଣ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯାଂଗାରାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଚଲିତା ଜଲୈଃ । ଅଙ୍ଗାରସଙ୍ଖ୍ଯଯା ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠେତ୍କଲ୍ପଶତାଧିକମ୍
ଗଙ୍ଗାରେ ଯେଉଁଠି ଜଳ ଭାବରେ ଅଙ୍ଗାର ଭସୁଛି, ସେଠାରେ ଯେତେ ଅଙ୍ଗାର ଦେଖାଯାଏ, ଏତେ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିପାରିବ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ପୁଣ୍ଯାନାଂ କଦାଚିତ୍କ୍ଷଯମୀକ୍ଷତେ । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପତିତେ ଦେହେ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯୋ ନ ହି
ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କେବେ କେବେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ପଡ଼ିଲେ ସେ ପୁଣ୍ୟ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ନିଶ୍ଚିତଂ କଥ୍ଯତେଽଧୁନା । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତଦେହସ୍ଯ ମହିମା ଜ୍ଞାଯତେ ନହି
ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଏବେ କୁହାଯାଉଛି—ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମହିମାକୁ କେହି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଷମଦୁରିତରାଶୀନାଶି ଗାଙ୍ଗଂ ନରୋ ଯଃ ସ୍ପୃଶତି ଭୁଵି କଦାଚିଦ୍ଭାଵୁକୋ ଭକ୍ତିଭାଵୈଃ । ଜଗଦୁଦଧିଜଲଂ ଵିଲଂଘ୍ଯ ଘୋରଂ ଵ୍ରଜତି ସ ପାରମପାରତୁଷ୍ଟି ନାଵା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଏହି ଜଳ ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, ସେ ଜଣେ ଜଗତ ରୂପୀ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତୋଷର ପାରକୁ ନୌକାରେ ବସିଥିବା ପରି ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଜୈମିନିରୁଵାଚ- ଭୂଯ ଏଵ ଗୁରୋ ବ୍ରୂହି ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଗଙ୍ଗାକଥାମୃତଂ ପାତୁଂ ମାଧୁର୍ଯାତ୍ପୁନରିଷ୍ଯତେ
ଜୈମିନି କହିଲେ— ଗୁରୁଦେବ, ଆଉଥରେ ମୋତେ ଗଙ୍ଗାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କୁହନ୍ତୁ; ଗଙ୍ଗା କଥାର ଅମୃତ ଏତେ ମଧୁର ଯେ, ମୁଁ ପୁନିଥରେ ଏହାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ତଦପ୍ଯହଂ ବ୍ରଵୀମି ତ୍ଵାଂ ଗଙ୍ଗାଭକ୍ତୋ ଯତୋ ଭଵାନ୍ । ତୌ ପାଦୌ ସଫଲୌ ନୄଣାଂ ଜାହ୍ନଵୀତଟଗାମିନୌ
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ— ତୁମେ ଗଙ୍ଗାରେ ଭକ୍ତି ରଖିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ପୁନିଥରେ କହୁଛି; ଯେଉଁମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ନିଜେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ।
ଗଙ୍ଗାକଲ୍ଲୋଲନିନଦଶ୍ରାଵିଣୌ ଶ୍ରଵଣୌ ଚ ତୌ । ସା ଜିହ୍ଵା ଯା ଚ ଜାନାତି ସ୍ଵାଦୁଭେଦଂ ତଦଂଭସଃ
ଯେ କାନ ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣେ, ଯେ ଜିହ୍ବା ତାଙ୍କର ଜଳର ମଧୁର ସ୍ୱାଦ ଜାଣେ—ସେଗୁଡ଼ିକି ଏହି ଜନ୍ମରେ ଧନ୍ୟ।
ତେ ନେତ୍ରେ ଜାହ୍ନଵୀ ଚାରୁତରଂଗଦର୍ଶନେ ଚ ତେ । ତଲ୍ଲଲାଟମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗଙ୍ଗାମୃତ୍ପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରି ଯତ୍
ଯେ ଚକ୍ଷୁ ଜାହ୍ନବୀର ଶୋଭାମୟ ତରଙ୍ଗ ଦେଖେ, ଯେ ଲଳାଟ ଗଙ୍ଗା ଜଳର ତିଳକ ଧାରଣ କରେ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ତୌ ହସ୍ତୌ ଜାହ୍ନଵୀ ତୀରେ ହରି ପୂଜାପରାଯଣୌ । ଶରୀରଂ ସଫଲଂ ତଚ୍ଚ ଵିମଲେ ଜାହ୍ନଵୀ ଜଲେ
ଯେ ହାତ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ଯେ ଶରୀର ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ—ସେଗୁଡ଼ିକି ଏହି ଜନ୍ମରେ ସଫଳ।
ପତିତଂ ତଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାଃ ପିତରଃ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛଂତୋ ଜାହ୍ନଵୀତଟେ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ଯେ ଦେହ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେ ଚାରିପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ଜାହ୍ନବୀ ତଟକୁ ଆସନ୍ତି।
ସଂଦୃଶ୍ଯ ହୃଷ୍ଟାଃ ଶଂସଂତି ଵଦଂତ ଇତି ଜୈମିନେ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କୃତମସ୍ମାଭିଃ ସଦ୍ଗତିପ୍ରାପ୍ତଯେ ପୁରା
ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହନ୍ତି— 'ଆମେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଇଲୁ।'
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯକ୍ଷଯଂ ତଚ୍ଚ ଯତଃ ପୁତ୍ରୋଽଯମୀଦୃଶଃ । ଅନେନ ଗାଙ୍ଗୈଃ ସଲିଲୈର୍ଵଯଂ ସଂପ୍ରତି ତର୍ପିତାଃ
'ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହେବ, କାରଣ ଆମର ପୁଅ ଏପରି; ଏହି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୃପ୍ତ ହେଲୁ।'
ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମଂ ଧାମ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଯତ୍ସୁରୈରପି । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଯାନି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଦାସ୍ଯତ୍ଯସ୍ମାକମାତ୍ମଜଃ
'ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆମର ପୁଅ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେଉଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେ ପରମ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିବୁ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଅସ୍ମଭ୍ଯଂ ତାନି ସର୍ଵାଣି ଭଵିଷ୍ଯଂତ୍ଯକ୍ଷଯାଣି ଵୈ । ନରକସ୍ଥାଶ୍ଚ ପିତରଃ ସର୍ଵଦୁଃଖସମନ୍ଵିତାଃ
'ସେସବୁ ଦାନ ଆମ ପାଇଁ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ରହିବ; ଏବଂ ଯେ ପିତୃମାନେ ନରକରେ ଥିବେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ—'
ଵଦଂତୀତି ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଚ୍ଛଂତଂ ଜାହ୍ନଵୀତଟମ୍ । କୃତାନି ଯାନି ପାପାନି ନରକକ୍ଲେଶଦାନି ଵୈ
ସେମାନେ ଏହି କଥା କହନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଜାହ୍ନବୀ ତଟକୁ ଯାଉଛି—'ଆମେ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥିଲୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ନରକର କଷ୍ଟ ମିଳୁଛି—'
ଯାସ୍ଯଂତି ସଂକ୍ଷଯଂ ତାନି ପୁତ୍ରସ୍ଯାପି ପ୍ରସାଦତଃ । ଵିମୁକ୍ତା ନରକକ୍ଲେଶୈର୍ଵଯଂ ସର୍ଵେ ସୁଦୁଃସହୈଃ
'ସେଗୁଡ଼ିକି ପୁଅର କୃପାରେ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଅସହ୍ୟ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛୁ।'
ଅଥ ପୁତ୍ରପ୍ରସାଦେନ ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଯାତ୍ରାଂ ଵିଧାଯ ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଗୃହଂ ମୋହାନ୍ନିଵର୍ତତେ
ତେଣୁ, ପୁଅର କୃପାରେ ଆମେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇବୁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରି, ମୋହରେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଏ—
ନିରାଶାଃ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଯାଂତି ସର୍ଵେ ଯଥା ଗତାଃ । ଆମିଷଂ ମୈଥୁନଂ ଚୈଵ ଦୋଲାମଶ୍ଵଂ ଗଜଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ଏହି ମଣିଷ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା, ମାଂସ ଦେଇଥିବା, ମିଥୁନ କରିଥିବା, ଦୋଲା, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ହାତୀ ଚଢ଼ିଥିବା ପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିରାଶ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଚାଲିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଉପାନହଂ ଚାତପତ୍ରଂ ଗଂଗାଯାତ୍ରାସୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଅଧ୍ଵଶ୍ରମୋଦ୍ଭଵଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁଷ୍କରଂ ନ ହି ମନ୍ଯତେ
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରା ବେଳେ ଚପ୍ପଲ୍ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଛତା ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାସ୍ତାର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖକୁ କଠିନ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୃହେ ପଦ୍ମସୁଖଂ ତତ୍ର ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନେ ସ୍ମରେନ୍ନ ଚ । ଅସତ୍ଯଭାଷଣଂ ଚୈଵ ପାଖଂଡସଂଗମେଵ ଚ
ଘରର ସୁଖ ବା ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଆରାମ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ବା ଅନ୍ୟମତୀ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦ୍ଵିର୍ଭୋଜନଂ ଚ କଲହଂ ଗଂଗାଯାତ୍ରାସୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ପରନିଂଦାଂ ଚ ଲୋଭଂ ଚ ଗର୍ଵଂ ଚ କ୍ରୋଧମତ୍ସରୌ
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରା ବେଳେ ଦୁଇଥର ଖାଇବା, ଝଗଡ଼ା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଲୋଭ, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅତ୍ଯଂତହାସ୍ଯଶୋକଂ ଚ ଗଂଗାଯାତ୍ରାସୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ମଂଚସୁପ୍ତମିଵାତ୍ମାନଂ ଚିଂତଯେଦ୍ଭୂମିଶାଯିନମ୍
ଗଙ୍ଗାଯାତ୍ରା ବେଳେ ଅତିରିକ୍ତ ହସା ଓ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜକୁ ମଞ୍ଚରେ ଶୁଅଥିବା, କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଗାନାମ ସୁନାମାନି ଵଦେଦ୍ଗଚ୍ଛଞ୍ଜନଃ ପଥି । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଜାହ୍ନଵୀ ଦେଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଜଣେ ଲୋକ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଶୁଭ ନାମ ଓ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କର ମହିମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସୁଖଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚୈଵ କଥଯନ୍ପଥି ଗଚ୍ଛତି । ଗଙ୍ଗେ ଦେଵି ଜଗନ୍ମାତର୍ଦେହି ସଂଦର୍ଶନଂ ମମ
ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ୍— 'ଗଙ୍ଗେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ମୋତେ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଦିଅ', ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ ବୋଲି କଥାହେବା ଉଚିତ୍।
ଵଚୋଭିଃ କୋମଲୈରେଭିଃ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରମନିଵାରଣମ୍ । ହା କଥଂ ସଦନଂ ତ୍ଯକ୍ତମାଗତଂ ଵା କଥଂ ମଯା
ଏପରି କୋମଳ କଥାରେ ନିଜର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍— 'ହା, କିପରି ଘର ଛାଡ଼ି ଆସିଲି, କିମ୍ବା କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲି?'