ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍ । ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଯାତି ଶଂକରସନ୍ନିଧିମ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟକୁ ଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦେ ଏକାଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦର ଏକଶଏଗ୍ୟାର ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯଦପି ନିର୍ଵଚ୍ମି ପ୍ରମଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁତଯା ଦେଵରାତସ୍ଯ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ନାମକୀର୍ତନାତ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିବି, ଯାହାକୁ 'ପ୍ରମଦା କଥା' କୁହାଯାଏ। ଏହି କଥା ଦେବରାତଙ୍କ ଝିଅ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଇଥିଲେ।
ଦେଵରାତସୁତା ବାଲା କଲା ନାମାତିରୂପିଣୀ । ଧନଂଜଯସୁତସ୍ଯାସୀଦ୍ଭାର୍ଯା ଶୋଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଦେବରାତଙ୍କ ଝିଅ କଳା ନାମର ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଝିଅ ଥିଲେ। ସେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଶୋଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।
ତାଵୁଭୌ ନିଯତୌ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମ୍ମୈକପ୍ରଵଣୌ ଶୁଭୌ । ଲବ୍ଧଵଂତୌ ନିଧିମଥୋ ଗଂଗାସ୍ନାନାଯ ତୌ ଗତୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏକ ଧନର ମାଳିକ ହେବା ପରେ, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରଵାହପତିତେ କୂଲେ ମୃତ୍ତିକାନଯନାଯତୌ । କୂଲାଦାଦାଯ ମୃଲ୍ଲୋଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଵଂତୌ ମହାଘଟମ୍
ନଦୀ ପାରେ ପାଣି ବହୁଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ମାଟି ଆଣିବାକୁ ଗଲେ। ପାରରୁ ଏକ ମାଟିର ଗଠି ନେଇ, ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଘଡ଼ା ଦେଖିଲେ।
ରାଜତଂ ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵପାଷାଣମଥ ଶୋଣଃ ପ୍ରିଯାଂ ଵଚଃ । ଇଦମାହ କଥଂ କାର୍ଯଂ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ହି ନୋ ହିତମ୍
ଘଡ଼ା ଭିତରେ ଏକ ଚାଁଦିର ଟୁକୁଡ଼ା ଓ ଏକ ପାଥର ଥିଲା। ତେବେ ଶୋଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା ସହ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କଣ କଲେ ଆମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ?'
ଭାର୍ଯୋଵାଚ- ନ ନାରୀମତମାଲଂବ୍ଯ କିଂଚିତ୍କାର୍ଯଂ ସମାଚରେତ୍ । ନ ଚ ନାର୍ଯା ଚରେଦ୍ଗୁହ୍ଯମପ୍ରିଯଂ ଵାଥ କିଂଚନ
ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ— ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ମତ ଭରସା କରି କୌଣସି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଜଣେ ନାରୀ ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଦି ନାରୀସମକ୍ଷଂ ତୁ ଦ୍ରଵିଣଂ ଦୃଷ୍ଟିମାପତେତ୍ । ଵଂଚଯୀତ ତଥା ନାରୀ ଈଦୃଶୈର୍ଵାକ୍ଯସଂଚଯୈଃ
ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ସାମ୍ନାରେ ଧନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଏପରି କଥା କହି ଠକାଇପାରେ।
ଅସ୍ମାଭିର୍ନ ହି ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଂ କିଂ ଵା ତତ୍ର ହି ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ରଵିଣଂ ଚେନ୍ନ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଂ ବାଧୋଦର୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆମେ ଏହାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସେଠାରେ କଣ ଅଛି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆମେ ଧନକୁ ଦେଖିବା ନାହିଁ, ତେବେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେବ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯାଜ୍ଞାତଂ ତୁ ଯଦି ଚେତ୍କୁତୋ ଜ୍ଞାନଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଅପ୍ରଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵିଦାନୀଂ ଚେନ୍ନିଭୃତଃ କୋପି ତିଷ୍ଠତି
ଅନ୍ୟେ ଯଦି ଜାଣିନଥିବେ, ତେବେ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନ ହେବ? ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଦି କେହି ଦେଖିନାହାଁତି, ସମ୍ଭବତଃ କେହି ଚୁପଚାପ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ତିରୋଧାନଂ ନ କିଂଚିଚ୍ଚେନ୍ମାଯଯା କୋପି ତିଷ୍ଠତି । ନ ଚେନ୍ମାଯା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କ୍ଷେତ୍ତ୍ରପାଲସ୍ତୁ ତିଷ୍ଠତି
ଯଦି କୌଣସି ଲୁଚାଇବା ନାହିଁ, ତେବେ ମାୟାରେ କେହି ରହିଥିବେ। ଯଦି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାୟା ନାହିଁ, ତେବେ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ ଅଛନ୍ତି।
ନ ହି ଚେଦ୍ଭୈରଵଶ୍ଚେହ ତିଷ୍ଠତି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ । ନ ସୋପି ଚେନ୍ମହାଵିଦ୍ଯା ରାଜ୍ଞାଂ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ଏଠାରେ ଭୈରବ ନାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଥାଇପାରନ୍ତି। ସେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଜାଙ୍କ କୌଣସି ବଡ଼ ମାୟାବୀ ଥାଇପାରନ୍ତି।
ନ ଚ ଜାନାତି ଚେଦ୍ରାଜା ଵ୍ଯଵହାରାଦିସଂଭଵଃ । ସ ଚେଦ୍ଗୂଢପ୍ରକାରେଣ ଚୋରବାଧା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ରାଜା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମାମଲା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ। ଯଦି ସେ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ଗୁପ୍ତ ଚୋରି ହେବ।
ଅପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯ ଭଵତୋ ମହାନର୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପ୍ରାଯେଣାର୍ଥଵତାଂ ନୄଣାଂ ଭୋଗଲିପ୍ସା ପ୍ରଜାଯତେ
ତୁମେ ଯଦି ସତର୍କ ନ ରହ, ବଡ଼ କ୍ଷତି ହେବ। ସାଧାରଣତଃ ଧନୀ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଭୋଗାଦ୍ଭୋଗାଂତରେଚ୍ଛା ଚ ସର୍ଵାନୁଷ୍ଠାନନାଶିନୀ । ଜାନାତି ଯଦି ନାରୀ ସ୍ଵଂ ଭାଵଯୋଗଗତଂ ତଥା
ଏକ ଭୋଗରୁ ଆଉ ଭୋଗର ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରେ। ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ମନକୁ ଏପରି ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି—
ନାରୀ ସ୍ଵତଂତ୍ରତାମେତି ରୋଷାଲ୍ଲବ୍ଧପ୍ରକାଶିନୀ । ରୋଷେ ଵିଶ୍ଵାସତାଂ ଯାତି ତଦା ଦୋଷଃ ପୁରୋଦିତଃ
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜିଅ ରୁଷିଯାନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ରୁଷିଲେ ସେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଦୋଷ ଦେଖାଦେଉଛି।
ଵିଶ୍ଵାସିନି ଚ ଵିଶ୍ରଂଭଃ ପ୍ରଵାସୋ ଵାନ୍ଯଚିତ୍ତତା । ଵିଶ୍ରମ୍ଭାଜ୍ଜାଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନାନାଵିଧଵିଚେଷ୍ଟିତା
ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାସ ଥାଏ, ସେଠି ଅତିକ୍ରମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ। ଜିଅମାନେ ଯେତେବେଳେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ନାନାପ୍ରକାର ଆଚରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଂ କଂଚିତ୍ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଵାନଂ ପ୍ରୀତିରାପତେତ୍ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ସଂଜାଯତେ ଯୋଗୋ ଯୋଗାନ୍ମୈଥୁନସଂଗତିଃ
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜିଅ ଯୁବକୁ ଦେଖି ପ୍ରେମ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରେମରୁ ସମ୍ପର୍କ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ ସମ୍ପର୍କରୁ ଶାରୀରିକ ମିଳନ ହୁଏ।
ସତତଂ ମୈଥୁନେ ଜାତେ ଵିଶ୍ରଂଭାଂତରମାପତେତ୍ । ଭଵତା ଵା ତଥା ପୂର୍ଵଂ ଭୁକ୍ତେଦାନୀଂ ଚ ଭୁଜ୍ଯତେ
ପୁନଃପୁନ ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ହେଲେ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ନିକଟତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଭୋଗ କରିଥିବା କିମ୍ବା ଏବେ ଅନ୍ୟ କେହି ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ଉପଭୋଗିତା ହୁଏ।
କା ପ୍ରତୀଚ୍ଛା ତଵେଦାନୀଂ ପ୍ରୀତିଃ କସ୍ଯାମଥାପି ଵା । କା ଵିଦଗ୍ଧା ସୁସଂସ୍ନିଗ୍ଧା ପୁରୁଷାଦନ୍ଯତଶ୍ଚରେତ୍
ଏବେ ତୁମର କଣ ଆଶା ଅଛି, କିମ୍ବା ସେ କାହାପାଇଁ ପ୍ରେମ କରୁଛି? ଚତୁର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଜିଅ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯାଇପାରେ।
ଯୋବ୍ରଵୀଦଥ ଵାକ୍ଯଂ ତାଂ ଯଦି ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯ ମେ । ସର୍ଵମେଵ ତଥା ଵଚ୍ମି ନାନ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ
ଯଦି କେହି ସେଠି କିଛି କହେ, ଏବଂ ତୁମେ ଏଠି ସେଉଁଠି କହ, 'ମୋ ପାଖରେ କହ', ତେବେ ମୁଁ ସବୁଠିକ ଭଳି କହିଦେବି; ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା କହିବିନାହିଁ।
ଇତ୍ଥଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟତାଂ ଯାତା ତଥା ରୂପାଂତରେଣ ଚ । ଦ୍ରଵ୍ଯମାଦାଯ ଯତ୍କିଂଚିଦନୁଵର୍ତେତ୍ସ୍ଵତଂତ୍ରତଃ
ଏଭଳି ଧୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଏବଂ ଆପଣ ରୂପ ବଦଳାଇ, ସେ କିଛି ଧନ ନେଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ କାମ କରେ।
ସମାରଯିତ୍ଵା ତାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାତଯିଷ୍ଯତି । ଅଥ ପୂର୍ଵଂ ପତି ମୃତୌ ପ୍ରଵିଶେନ୍ନାଶୁଶୁକ୍ଷଣିମ୍
ସେଉଁଠି ଆକର୍ଷିତ କରି, ଧନ ନେଇ, ଏହାକୁ ଛାଡିଦେଉଛି; କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ପତି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଚିତାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଵୈଧଵ୍ଯେ ଦ୍ରଵିଣଂ ସର୍ଵଂ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଵୈଧଵ୍ଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ବିଧବା ହେଲେ, ସେ ମନରେ ଭାବେ, 'ସମସ୍ତ ଧନ ମୋର ଧାର୍ମିକ କାମ ପାଇଁ ହେବ'; ଏଭଳି ଭାବି, ବିଧବାବସ୍ଥା ଆସିଲେ।
ଯୋନିକୁଂଡଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ନିଶି । ଏକାଂତସ୍ଥାନମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵିଵୃତ୍ଯ ଵସନଂ ଭଗମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଯୋନିକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଗା ଖୋଲି ନିଜ ଯୋନିକୁ ଦେଖାଏ।
ଇଦମୂଚେ ଵଚୋ ଦୁଃଖାଦୁପସ୍ଥସ୍ଥକରା ସତୀ । କିଂ ତ୍ଵଯା ଵୈ କୃତଂ ଯୋନେ କିଂଵା ପାପମୁପାଶ୍ରିତା
ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ହାତ ଯୋନିରେ ରଖି, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ଯୋନି, ତୁମେ କଣ କରିଛ? କିମ୍ବା କଣ ପାପ କରିଛ?'
ଶିଶ୍ନସ୍ଯ ଵାଥଵା ପାପଂ ଯତ୍ତ୍ଵଦଂତରଵେଶନାତ୍ । ଯଚ୍ଚ କର୍ତୃକୃତଂ ପାପଂ ମାଦୃକ୍ସେଵାଵିଵର୍ଜନାତ୍
'ନାହିଁ କି, ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାର ପାପ? କିମ୍ବା ମୋ ପରି ସେବା ଛାଡ଼ିଦେବାରେ କର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପାପ?'
ଅତୋପି କଂଡୂସଂଭୂତୌ ପ୍ରଵେଶଯେଦଥାଂଗୁଲୀମ୍ । ଵିଚିତ୍ରଚେଷ୍ଟାଂ କୃତ୍ଵା ତୁ କଂଡୂ ବୁଦ୍ଧେରତଃ ପରମ୍
ପରେ ଯେତେବେଳେ ଚୁଲୁନି ହୁଏ, ସେ ଆଉଠି ଆଉଠି ଆଙ୍ଗୁଠି ଭିତରେ ଦେଇ, ନାନାପ୍ରକାର କାମ କରି, ମନରେ ଚୁଲୁନି ଶାନ୍ତ କରେ।
ମର୍ଦଯିତ୍ଵା କରାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ସଂତାଡ୍ଯ ଚ ଵିଵୃତ୍ଯ ତୁ । ଅସକୃଦ୍ଧୁନ୍ଵତୀ ପାଦୌ ଵିଵୃତାସ୍ଯାତିଦୁଃଖିତା
ହାତରେ ଘସି, ତାକୁ ମାଡ଼ି, ଖୋଲି, ପୁନିପୁନି ପାଦ ହଲାଇ, ମୁହଁ ଖୋଲି ଦୁଃଖରେ ରହେ।