ଶୁକ୍ରକ୍ଲିନ୍ନମିଦଂ ଵାସଃ ପ୍ରାହୈତତ୍ପଶ୍ଯତାମିତି । ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୀପସ୍ଥାସ୍ତଥେତ୍ଯୂଚୁର୍ଵଚୋ ନୃପମ୍
‘ଏହି ପୋଷାକ ଶୁକ୍ରରେ ଭିଜିଛି— ଦେଖନ୍ତୁ’ ବୋଲି ସେ କହିଲେ। ପାଖରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ଏହା ସତ୍ୟ।’
ରାଜାଥ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଦଂଡାଧ୍ଯକ୍ଷମଭାଷତ । ଇଦାନୀମେଵ ଵେଶ୍ଯାଯାଃ ଶିରଶ୍ଛିଂଧ୍ଯଵିଚାରଯନ୍
ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ, ଦଣ୍ଡାଧିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ଏହି କ୍ଷଣରେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦିଅ, ଦେରି କରନି।’
ଦର୍ଶନୀଯଂ ଶିରସ୍ତସ୍ଯା ଘଟିକାଭ୍ଯଂତରେ ମମ । ଦଂଡକଶ୍ଚ ନୃପୋକ୍ତ୍ଯାସ୍ଯାସ୍ତଥା କୃତ୍ଵା ହ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଦେଖାଇଦିଅ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡାଧିକାରୀ ଏହି କାମ କରି ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଇଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଏଵଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଚ ଫଲମଦ୍ଯ ତେ । ଜ୍ଵାଲଯୈଵ ହି ଵକ୍ତା ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଜିଘ୍ରସି
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ— ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କାମ କରିଥିଲ, ଏବେ ତାହାର ଫଳ ମିଳିଲା। ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କଥା କହ, ଶୁଣ, ଦେଖ ଓ ଘ୍ରାଣ କର।
ରସଂ ଜାନାସି ମତିମାନତିକ୍ରୋଧୀ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ଜ୍ଵାଲାମୁଖୋ ଜାତୋ ରାଜା ମାହେଶ୍ଵରୋଽକ୍ଷମୀ
ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛ, ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବରେ ଜ୍ୱାଳାମୁଖ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଏକ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ସହନଶୀଳତା ନଥିଲା।
ତସ୍ମାତ୍ତୁ କ୍ଷମିଣା ଭାଵ୍ଯଂ ପରତ୍ରେହ ସୁଖେପ୍ସୁନା । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସହନଶୀଳ ହେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିଥାଏ—
ଵିମୁକ୍ତପାପବଂଧଶ୍ଚ ଶିଵଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି
—ସେ ପାପର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଲୋକରେ ବାସ କରିବେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦେ ଶିଵପୂଜାମାହାତ୍ମ୍ଯକଥନଂ। ନାମ ଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଶିବପୂଜାର ମହିମା' ବିଷୟରେ ଦଶଉତ୍ତରଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ମହେଶନାମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୂଜାମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ । ନମସ୍କାରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟିମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ମହେଶଙ୍କ ନାମର ମହିମା, ପୂଜାର ମହିମା, ନମସ୍କାରର ମହିମା ଓ ଦର୍ଶନର ମହିମା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଜଲଦାନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଧୂପଦାନସ୍ଯ ସତ୍ତମ । ଦୀପଗଂଧାଦିଦାନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵଦ ମେ ଗୁରୋ
ପାଣି ଦାନର ମହିମା, ଧୂପ ଦେବାର ମହିମା, ଦୀପ, ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନର ମହିମା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏକୈକନାମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାନ୍ନ ହି ଶକ୍ଯତେ । ସଂକ୍ଷେପେଣ ଚ ତେ ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁ ରାଘଵ ସାଦରମ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମର ମହିମାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହୁଛି, ରାଘବ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ରାଜା ଵିଧୃତୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ମୃତେ ପିତରି ବାଲୋସୌ ଭୂମିରାଜ୍ଯେଭିଷେଚିତଃ
ପୁରୁଣା ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବଳବାନ୍ 'ବିଧୃତ' ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ଛୋଟ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିର ରାଜା ହେଲେ।
ସମାନଵଯସଃ ସର୍ଵାନ୍ସମୀପସ୍ଥାଂଶ୍ଚକାର ସଃ । ଯେ ଵୃଦ୍ଧା ଯେ ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତେ ଚ ତସ୍ଯ ନ ସଂମତାଃ
ସେ ନିଜ ସମୟର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିକଟରେ ରଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କ ପସନ୍ଦ ନ ଥିଲେ।
ଯୁଵାନଃ ସଂମତା ଦୁଷ୍ଟା ଅକାର୍ଯକରଣାସ୍ତଥା । ସୁସ୍ତ୍ର୍ଯାନଯନଦକ୍ଷାଶ୍ଚ ଚୋରକର୍ମଵିଶାରଦାଃ
ଯୁବକ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅନୁଚିତ କାମ କରୁଥିବା, ମହିଳାମାନେକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରୁଥିବା ଓ ଚୋରିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ଭାଂଡଵାର୍ତାରତା ଲାସ୍ଯନିପୁଣାସ୍ତସ୍ଯ ସଂମତାଃ । ଵଶୀକରଣମଂତ୍ରଜ୍ଞା ଵସ୍ତ୍ରୌଷଧଵିଦସ୍ତଥା
ଝଗଡ଼ାକୁ ଭଲପାଉଥିବା, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ବଶୀକରଣ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପସନ୍ଦ ଥିଲେ।
ଗୀତନର୍ତନଶୀଲାଶ୍ଚ ଧୂର୍ତ୍ତା ଦ୍ଯୂତଵିଦଃ ପ୍ରିଯାଃ । ପିତୃସଂମତକର୍ତୄଣାଂ ତ୍ଯାଗଂ ଚକ୍ରେ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ଚତୁର ଓ ଜୁଆରିମାନେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ଥିଲେ। ପିତାଙ୍କର ପସନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ସେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
ଵିଚାର୍ଯ ସ ଚ ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦୁଷ୍ଟୈଃ କାର୍ଯମକାରଯତ୍ । ଏତାଦୃଶାଂସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯାନ୍ଦୁଷ୍ଟାନ୍ସହ ଯୁଯୋଜ ହ
ସେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ।
ଏତଦୁକ୍ତିମୁପାଲଂବ୍ଯ ଶିଷ୍ଟଂ ସୁହୃଦମତ୍ଯଜତ୍ । ଉରୋମୁଷ୍ଟିଂ ଚ ଫେତ୍କାରଂ ଯେ କୁର୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ ତେ ପ୍ରିଯାଃ
ଏପରି ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ସେ ଶିଷ୍ଟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଉରୁ ମାଡ଼ିଥିଲେ କିମ୍ବା ଉପହାସ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ଭଗଲକ୍ଷଣତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ରତିତଂତ୍ରଵିଶାରଦାଃ । ରାଜନୀତିଵିହୀନଂ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସମଭଵତ୍ତଦା
ଉରୁର ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିବା, ରତିକଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପସନ୍ଦ ଥିଲେ; ଏଭଳି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜନୀତି ନଥିଲା।
ଗଜାଶ୍ଵରଥମୁଷ୍ଟ୍ରାଜଂ ଗୋମହିଷ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାଶମାପନ୍ନମପହାରାଯତସ୍ତତଃ
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଉଠ, ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଏପରି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଚୋରି ହୋଇ ହରାଇଗଲା।
ରତ୍ନାନି ଵସୁଧାନ୍ଯାନି ନ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପୁରେ ତଦା । ଅଥ ଭୂପାଂତରେଣାସୌ ନିର୍ଜିତଃ ପ୍ରପଲାଯିତଃ
ରତ୍ନ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ ସେଇ ସମୟରେ ସହରରେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ସେ ପଳାଇଗଲେ।
ମହାରଣ୍ଯମଥୋ ଗତ୍ଵା ଗିରିଦୁର୍ଗମକଲ୍ପଯତ୍ । ତତ୍ର ଚାଲ୍ପପରୀଵାରଶ୍ଚୋରଵୃତ୍ତିଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କଲେ; ସେଠାରେ କମ୍ ଲୋକ ସହିତ ଚୋରି ଜୀବିକା ନେଲେ।
ସୁଵର୍ଣଵସ୍ତ୍ରଧାନ୍ଯାଦି ରତ୍ନଗଂଧାଦିକଂ ତଥା । ତତ୍ରତତ୍ର ଵିନିର୍ଦିଶ୍ଯ ଚୋରାନାଯାନଵଂଚକାନ୍
ସୁନା, କପଡ଼ା, ଧାନ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ, ମଣି, ଗନ୍ଧ ଓ ଏହାପରି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଏଠାଏଠି ଚୋର, ଡକାତ ଓ ଠକମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇଥିଲା।
ବଂଧାଦ୍ଯକାରଯତ୍ତୈସ୍ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାହରଣକର୍ମଣି । ଯଦାହାରୋ ନ ଵିଦ୍ଯେତ ତଦାହାରମକଲ୍ପଯତ୍
କାରାପାଳ ଓ ଅଧିକାରୀମାନେ ଜିନିଷ ଛିନିବା କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁନଥିଲା, ସେ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲା।
ଗୋମହିଷ୍ଯାଦିମାଂସେନ ଯଦ୍ଯନ୍ନଂ ନୋପଲଭ୍ଯତେ । ଅଶ୍ଵୀଯ ନରମାଂସେନ ଭୋଜନଂ ପର୍ଯ୍ଯକଲ୍ପଯତ୍
ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଏହାପରି ପଶୁମାଂସ ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁନଥିଲେ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷ ମାଂସରେ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲା।
ଏତାଦୃଶମଭୂଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସଂଧ୍ଯୋପାସାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ଏକସ୍ତୁ ସଚିଵସ୍ତସ୍ଯ ସୁରାପୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ
ଏପରି ଅନାଚାର ତାଙ୍କର ଥିଲା, ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା ଓ ଏହାପରି କିଛି କରୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସହଚର ଥିଲେ, ସୁରାପ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ।
ନିଯୁଂକ୍ତେ ସର୍ଵକାଲଂ ତମାହରପ୍ରହରେତି ଚ । ଏଵଂ ରକ୍ଷୋମତେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ନାନାଦେଶଗତାନ୍ନରାନ୍
ସେ ସୁରାପକୁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, 'ପ୍ରତି ପହରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଣ' ବୋଲି କହିଥିଲା। ଏଭଳି ରାକ୍ଷସ ଚଳିତ ରୀତିରେ ରହି, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଲୋକମାନେକୁ ଏକଠା କରିଥିଲା।
ନୃସହସ୍ରପରୀଵାରୋ ହ୍ଯାଦଦ୍ଯାଦକୃପାଲଯଃ । ସ୍ଵସ୍ଯାଭିମତଯୋଷାସ୍ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମାହରତ୍
ହଜାର ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଦୟାହୀନ ସେ ଲୋକମାନେକୁ ଧରିଥିଲା। ନିଜ ପସନ୍ଦର ମହିଳାମାନେକୁ ଚିହ୍ନି ଚିହ୍ନି ଆଉ ଆଉ ଏକଠା କରୁଥିଲା।
କିଂଚିତ୍କାଲଂ ଚ ତା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତାସାଂ ମାଂସମଭକ୍ଷଯତ୍ । ଏଵଂ ହତ୍ଵା ନରାନ୍ନାରୀ ରାଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ସୁଦୁଃସହମ୍
କିଛି ସମୟ ସେମାନେ ସହ ଭୋଗ କରି, ପରେ ସେମାନଙ୍କର ମାଂସ ଖାଇଥିଲା। ଏଭଳି ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କୁ ମାରି, ସେ ଅସହ୍ୟ ନିର୍ଦୟତାରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲା।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ନରାଧମଃ । ଜରାଶିଥିଲସର୍ଵାଂଗୋ ଵଲୀପଲିତଦୂଷିତଃ
ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା, ବୟସରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଚମଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଲା ଓ କେଶ ପକାଇଗଲା।