ଦୁଃଖୋଦର୍କମିଦଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵମେତଦ୍ଵଦାମି ତେ । ପ୍ରସୂତିକାଲେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯାନାଶଵିଚାରଣା
ହେ ରାଜା, ଏହା ସବୁ ଶେଷରେ ଦୁଃଖକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ପୁଅର ଜନ୍ମବେଳେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅବିଚାରରେ ହାରାଇଯାଏ।
ଜୀଵିତାଯାମଥୋପତ୍ନ୍ଯାମାତ୍ମନଃ ସୁଖନାଶନମ୍ । ଯୋନ୍ଯଶୁଦ୍ଧୌ ତୁ ଜାତାଯାଂ ସଂଯୋଗୋ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସୁଖ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଅଶୁଦ୍ଧ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ସଂଯୋଗ ହୁଏନାହିଁ।
ଆଲିଂଗନପରେ ଗାଢଂ ସ୍ତନ୍ଯେନାଂଗଂ ପରିପ୍ଲୁତେ । ତଥାପି ଯଦି ସଂଯୋଗଃ ଶିଶୁରୋଦନତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଗଭୀର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଦେହ ଦୁଧରେ ଭିଜିଯାଏ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସଂଯୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ମହିଳା ଶିଶୁର କନ୍ଦାରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଦୃଢଂ ଶିଶୁଗତଂ ଚିତ୍ତଂ ତତୋ ଵୈରସ୍ଯମେଵ ଚ । ଅଥ ଚେତ୍ପତିତୋ ଡିଂଭୋ ମଧ୍ଯେ ମୈଥୁନମୁଦ୍ଗତିଃ
ମନ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଶିଶୁରେ ଲାଗିଯାଏ, ତେଣୁ ଦମ୍ପତିମାନେ ଦୂର ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଶିଶୁ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ମିଳନ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ।
ରତିମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଚ୍ଛେଦେ ଦୁଃଖଂ କିଂଚିଦସନ୍ନିଭମ୍ । ସର୍ଵକାଲେ ପରିମିତେ କଦାଚିଦ୍ରତିସଂଭଵଃ
ରତି ସମୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ କିଛି ଦୁଃଖ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସୁଖ ସୀମିତ; କେବେ କେବେ ମିଳନ ହୁଏ।
ତତ୍କାଲେ ଭୋଜନଂ ନାସ୍ତି ସ୍ଵାପୋ ନାସ୍ତି ଚ ଭାର୍ଯଯା । ଶିଶୂନାଂ ରକ୍ଷଣେ ଦୁଃଖଂ ଵ୍ଯାଧିତର୍ଷଗ୍ରହାଦିଭିଃ
ସେବେଳେ ଖାଇବା ମିଳେନାହିଁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ସୋଇବା ମିଳେନାହିଁ। ଶିଶୁମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ରୋଗ, ତିଆରି, ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ତନ୍ମତଂ ଯତ୍ସୁଖଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଥାଂକାରୋହଣଂ ପିତୁଃ । ଆଲିଂଗନକୃତଂ ତାତ ଚୁଂବନାଦିକୃତଂ ତଥା
ଯେଉଁ ସୁଖକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଯେପରି ବାପା ଶିଶୁ ଉପରେ ବସିବା, କିମ୍ବା ଆଲିଙ୍ଗନ, ଚୁମ୍ବନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ—
ଅତ୍ଯନ୍ତମଧୁରୋକ୍ତ୍ଯାଦି ଯତ୍ସୁଖାନି ନରେଶ୍ଵର । ରତିମଧ୍ଯେ ଵିରାମସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍
ହେ ରାଜା, ଅତି ମଧୁର କଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁ ସୁଖ ଅଛି, ସେମାନେ ରତିର ଶୀର୍ଷ ସୁଖର ଏକ ଷୋଳାଂଶ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ଦୁଃଖାନି ସଂତି ପୁତ୍ରେ ସହସ୍ରଶଃ । ଅନେନ ତ୍ଵଂ କିଂ କ୍ରିଯସେ ଇହାମୁତ୍ର ଵିରୋଧିନା
ପୁଅ ସହିତ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଗଣନାହୀନ। ଏମିତି ଏକ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ କଣ କରୁଛ?
ତ୍ଯଜ ଶୋକମିଦଂ ତସ୍ମାଦାଵାଂ ପୁତ୍ରୌ ସ୍ଥିତାଵିହ । ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ-। ତ୍ଯଜାମି ଶୋକଂ ଦୁର୍ଵାରଂ ସର୍ଵକାର୍ଯଵିରୋଧିନମ୍
ତେଣୁ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼; ଆମେ ଦୁଇପୁଅ ଏଠାରେ ଅଛୁ। ରାଜା କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମକୁ ବାଧା ଦେଉଛି, ଛାଡ଼ୁଛି।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ହିତଂ କାର୍ଯମିହାମୁତ୍ର ସୁତୌ ମମ । ପୁରୋଧସଂ ତୁ ଗଚ୍ଛାମି ମମ ପୂର୍ଵଂ ମହାଗୁରୁମ୍
ନିଜ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବତନ ମହାଗୁରୁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି।
ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିଵର୍ଯଂ ଚ ସ ଦାସ୍ଯତି ଗତିଂ ମମ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଵିପ୍ରଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ଗୁରୁମ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି, ସେ ମୋତେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେବେ। ଏଭଳି କହି, ସେ ବାରାଣସୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୁରୋହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମାଥ ମୁନିନା ପରିପୂଜିତଃ । ଆଲିଂଗିତଶିରୋ ଘ୍ରାତୋ ଦତ୍ତାସନପରିଗ୍ରହଃ
ପରେ, ମୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଗଲା, ଘ୍ରାଣ କରାଗଲା ଏବଂ ଆସନ ଦିଆଗଲା।
ଉକ୍ତଶ୍ଚାଗମନଂ କିଂ ତେ କିଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ କରଵାଣି ଵୈ । ରାଜୋଵାଚ- ଗତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ ଵିପ୍ର ସଂସାରତରଣାଯ ହି
ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଗଲା, 'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କଣ କାମ କରିଦେବି?' ରାଜା କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ମୋତେ ଏକ ପଥ ଦେଉ।'
ଖିନ୍ନୋହଂ କର୍ମଣା ଶଶ୍ଵଦ୍ଭଵଂତଂ ଶରଣଂ ଗତଃ । ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଗତିଂ ପଶ୍ଯ ମହାଲିଂଗଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରମିତି ସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ କର୍ମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଛି; ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ମହାଲିଙ୍ଗ, ଯିଏ ବିଶ୍ବରେଶ୍ୱର ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଦେଖ।'
ଏନଂ ପୂଜଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଦେଵଦେଵଂ ପିନାକିନମ୍ । ଯମାରାଧ୍ଯ ପୁରା ଶକ୍ତିରରୁଂଧତ୍ଯାଃ ସୁତୋ ମୁନିଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ଦେବଦେବ, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଯାହାକୁ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ପୂର୍ବେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ରକ୍ଷସା ଭକ୍ଷିତଶ୍ଚାପି ଯମଲୋକଂ ଗତୋ ନ ସଃ । କିଂଚିତ୍କାଲଂ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଗାଦତଃ
ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଇନଥିଲେ; କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତାହାଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ କ୍ରୀଡନ୍ନାସ୍ତେ ସୁତୋ ମମ । ଅମୁଂ ପଶ୍ଯ ମହାରାଜ ଲୁବ୍ଧକଂ ଵନଚାରିଣମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ମୋ ପୁଅ ଖେଳୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି। ହେ ମହାରାଜ, ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବା ଶିକାରୀକୁ ଦେଖ।
ପୂଜଯଂତଂ ହି ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପତ୍ରମାତ୍ରୈ ସ୍ଵସଂଭୃତୈଃ । ଶମୀଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ସଂଭୂତୈସ୍ତଥା ପୂଗପ୍ରସୂନକୈଃ
ସେ ନିଜେ ଏକତାରେ ଏଣା ଶମୀ ଗଛର ପତ୍ର ଏବଂ ପୁଗ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି, ଏହାକୁ ଦେଖ।
କଦଂବକୁସୁମୈରର୍କକୁସୁମୈର୍ଯୂଥିକାଭଵୈଃ । ଏତୈରନ୍ଯୈର୍ମହେଶାନଂ ପୂଜଯଂତଂ ଵିଲୋକଯ
କଦମ୍ବ ଫୁଲ, ଅର୍କ ଫୁଲ ଏବଂ ଯୂଥିକା କୁଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି—ଏହାକୁ ଦେଖ।
ଇତୋର୍ଦ୍ଧଯାମମାତ୍ରେଣ ମରିଷ୍ଯତି ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଅଂତକାଲେ ସମାଯାତେ ଲୁବ୍ଧକୋପି ଶିଵାଯ ଵୈ
ଏଠାରୁ 'ୟମ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଯେତେବେଳେ ସମୟ ହେବ, ସେ ମରିଯିବେ—ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ। ଶେଷ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଶିକାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥାଏ।
ଉପହାରପ୍ରଦାନାଯ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଘଟମ୍ । ତଂ ଚୂତଫଲସଂପୂର୍ଣଂ ଶୁନୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍
ଉପହାର ଦେବାକୁ ଯିବାବେଳେ ସେ ପାଖରେ ଏକ ଘଡ଼ା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆମ୍ବ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୁକୁର ଖାଇ ଛାଡ଼ିଥିବାରୁ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା।
ସଂକଲ୍ପିତୋପହାରସ୍ଯ ହ୍ଯଭାଵାଲ୍ଲୁବ୍ଧକସ୍ତଥା । ଇଦଂ ଜଗୌ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଲୋକାନାଂ ଭକ୍ତିସୂଚକମ୍
ଅଭିଷ୍ଟ ଉପହାର ନଥିବାରୁ, ଶିକାରୀ ଏହି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ପୁଷ୍ପାଭାଵେ ହରିର୍ନେତ୍ରଂ ଫଲାଭାଵେଂଗୁଲଂ ରଵିଃ । ଲିଂଗଵିସ୍ରଂସନେକଂ ଚ ଜମଦଗ୍ନି ଋଷିସ୍ତଥା
ଫୁଲ ନଥିଲେ ହରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଦିଆଯାଏ; ଫଳ ନଥିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଏବଂ ଜମଦଗ୍ନି ଋଷି ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅନ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଉପହାର ଦେଇଥିଲେ।
ଲିଂଗପୀଠଵିଭେଦେ ଚ ଗାତ୍ରଂ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ । ଅନ୍ଯୈର୍ମାହୈଶ୍ଵରୈରନ୍ଯତ୍ସାହସଂ ପରମଂ କୃତମ୍
ଲିଙ୍ଗର ପୀଠ ଭାଙ୍ଗିଯିବାବେଳେ, ସେ ନିଜ ଶରୀର ଭେଦି ଦେଇଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାହସ କାମ କରିଛନ୍ତି।
ମମାପି ତତ୍ତଥା କାର୍ଯ୍ଯମନ୍ଯଥା ଦୋଷଭାଗହମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ କଶ୍ଚିଦୁନ୍ମତ୍ତଃ ଶିଵମଭ୍ଯଗାତ୍
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ମୁଁ ଦୋଷୀ ହେବି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଉନ୍ମତ୍ତ ଲୋକ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଅଥ ଲୁବ୍ଧକୃତାଂ ପୂଜାମାହୃତ୍ଯାଭକ୍ଷଯତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଵମନଂ ଚ ତଥା ଚକ୍ରେ ଶିଵପୀଠେଥ ଲୁବ୍ଧକଃ
ତାପରେ, ଉନ୍ମତ୍ତ ଲୋକ ଶିକାରୀ କରା ପୂଜା ଉଠାଇ ଖାଇଗଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଶିବପୀଠ ଉପରେ ବାନ୍ତି କଲେ, ଶିକାରୀ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଶିଵାପକାରିଣଂ ଚୈନଂ ହନ୍ମି ନୋ ଵେତ୍ଯଚିଂତଯତ୍ । ଅଥ ସ୍ଵାତ୍ମଵଧାଯୈଵ ଯତ୍ନମାସ୍ଥାଯ ଶଂକରଃ
ଏହି ଶିବ ଅପରାଧୀକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି କି ନାହିଁ—ଏହିଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାପରେ ଶଙ୍କର ନିଜକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତେନ ଯଥୋଦ୍ଭୁକ୍ତା ଶିଵପୂଜା ମଯା କୃତା । ଲିଂଗପ୍ରାଵରଣେ ହ୍ଯେଷା ତଦହଂ ମମ ଦେହିନଃ
ଉନ୍ମତ୍ତ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯେପରି ଖାଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ଶିବପୂଜା କରିଛି, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଯାହା ଢାଙ୍କାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ମୋର ଦେହ ଥିବାରୁ ଏହା ମୋର।'
ପ୍ରାଵୃତିସ୍ତ୍ଵଗିଯଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ନିର୍ମ୍ମୋକ୍ତଵ୍ଯା ମଯା ଦ୍ରୁତମ୍ । ପୂଜାଵିମୋଚନାଯୈତତ୍ଫଲହାନେର୍ଗଲଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଏହି ଢାକଣା, ଯାହା ମୋର ଚର୍ମ, ଏବେ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଖୋଲିଦେବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୂଜା ମୁକ୍ତ ହେବ ଏବଂ ଉପହାରର ଫଳ ଅବରୋଧ ଛାଡ଼ି ମିଳିବ।