ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଯମାସୀତ୍ପୁରା କଶ୍ଚିତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଃ କ୍ରୋଧନଃ ସଦା । ନଷ୍ଟଭାର୍ଯୋ ନଷ୍ଟସେନୋ ନଷ୍ଟରାଷ୍ଟ୍ରୋତିଦୁଃଖିତଃ
ଶିବ କହିଲେ—'ପୂର୍ବେ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ସେ ସଦା କ୍ରୋଧିତ ଥାଏ। ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେନା ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।'
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୁଲାଯ ଦ୍ଵିତଯଂ କୃଷିଂ ଚକ୍ରେ ସହାତ୍ମଜୈଃ । ଋଣେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ପୁନଶ୍ଚାତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ
ଦୁଇଟି ବଳଦ ପାଇ, ସେ ପୁଅମାନେ ସହ କୃଷି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ଼ ଋଣରେ ପଡ଼ି, ପୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ପୁନଶ୍ଚ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ସର୍ପେଣ ସୁତନାଶନାତ୍ । ତଥାଭୂତୋ ମହୀପାଲସ୍ତତ୍ଯାଜ କୃଷିମପ୍ଯୁତ
ପୁନି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କାରଣ ଏକ ସାପ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲା। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ସେ ରାଜା କୃଷି ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁତୌ ଚାପି ତ୍ଯକ୍ତାହାରୋ ରୁରୋଦ ହ । ସୁତାଵଥ ସମାଗମ୍ଯ ପ୍ରାହତୁଃ ପିତରଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ସେ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହିବେଳେ, ସେ ଦୁଇ ପୁଅ ଏକଠି ହୋଇ, ପିତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ତାତ ନଷ୍ଟୋ ନାଯାତି ରୋଦନାତ୍ । ଶରୀରଶୋଷଣାଯାଥ ଶୋକସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ, ପୁଆ? ହାରାଇଯିବା ଜିନିଷ କନ୍ଦିଲେ ଫେରି ଆସେନାହିଁ; ଆଜି ତୋର ଏହି ଦୁଃଖ କେବଳ ଦେହକୁ ଶୋଷିଦେବ।
ଶୋକେନ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନଷ୍ଟେ କଂଠୋ ନଷ୍ଟସ୍ତଥା ତଵ । ଅନୁଷ୍ଠାନଂ ତଥା ନଷ୍ଟଂ କିମର୍ଥଂ ପରିତପ୍ଯସେ
ଦୁଃଖରେ ତୋର ଆଖି ଅନ୍ଧା ହେଉଛି, ଗଳା ମଧ୍ୟ ଶୁଖିଯାଉଛି; କିଛି କରିବା ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ହାରାଉଛୁ—ତେବେ କାହିଁକି ଏମିତି ଦୁଃଖ ପାଉଛୁ?
ଏକୋ ନଷ୍ଟୋ ନ ଚାଯାତି ରକ୍ଷ ପଂଚସ୍ଥିତାନସୂନ୍ । ବହୂନାଂ ରକ୍ଷଣଂ ପୁଣ୍ଯମାଶ୍ରିତାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ଏକ ହାରାଇଯାଇଛି, ସେ ଫେରି ଆସିବେନାହିଁ; ଯେଉଁ ପାଞ୍ଚଜଣ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ତୋପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉତ୍ତମ କାମ।
ଅନ୍ଯାଶ୍ରିତମମୁଂ ଶତ୍ରୁଂ କଥଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି । ପିତୋଵାଚ- ପୁତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁଃ କଥଂ ପୁତ୍ରୌ ଯୁଵାଂ ଶତ୍ରୂ ତଥା ଚ ମେ
ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଏହି ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ? ପିତା କହିଲେ—ପୁଅ କେମିତି ଶତ୍ରୁ? ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ।
ଅତ୍ଯଂତସୁଖିନଂ ପୁତ୍ରଂ କଥଂ ଶତ୍ରୁମଭାଷତମ୍ । ସୁତାଵୂଚତୁଃ ଜାଯମାନୋ ହରେଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ଵର୍ଦ୍ଧମାନୋ ହରେଦ୍ଧନମ୍
ଅତି ସୁଖୀ ପୁଅକୁ କେମିତି ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି କହିଲ? ପୁଅମାନେ କହିଲେ—ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଯାଏ, ବଡ଼ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ଧନ ନେଇଯାଏ।
ମ୍ରିଯମାଣସ୍ତଥା ପ୍ରାଣାଞ୍ଛତ୍ରୁତ୍ଵଂ କିମତଃ ପରମ୍ । ଯତ୍ସୁଖଂ ଚ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ପର୍ଶନାଲିଂଗନାଦିଭିଃ
ମରିବାବେଳେ ସେ ପ୍ରାଣକୁ ନେଇଯାଏ; ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା କଣ ଅଛି? ଆଉ ଯେଉଁ ସୁଖ ତୁମେ କହିଥିଲ—ସ୍ପର୍ଶ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଇତ୍ୟାଦି—
ଦୁଃଖୋଦର୍କମିଦଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵମେତଦ୍ଵଦାମି ତେ । ପ୍ରସୂତିକାଲେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯାନାଶଵିଚାରଣା
ହେ ରାଜା, ଏହା ସବୁ ଶେଷରେ ଦୁଃଖକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ପୁଅର ଜନ୍ମବେଳେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅବିଚାରରେ ହାରାଇଯାଏ।
ଜୀଵିତାଯାମଥୋପତ୍ନ୍ଯାମାତ୍ମନଃ ସୁଖନାଶନମ୍ । ଯୋନ୍ଯଶୁଦ୍ଧୌ ତୁ ଜାତାଯାଂ ସଂଯୋଗୋ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସୁଖ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଅଶୁଦ୍ଧ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ସଂଯୋଗ ହୁଏନାହିଁ।
ଆଲିଂଗନପରେ ଗାଢଂ ସ୍ତନ୍ଯେନାଂଗଂ ପରିପ୍ଲୁତେ । ତଥାପି ଯଦି ସଂଯୋଗଃ ଶିଶୁରୋଦନତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଗଭୀର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଦେହ ଦୁଧରେ ଭିଜିଯାଏ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସଂଯୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ମହିଳା ଶିଶୁର କନ୍ଦାରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଦୃଢଂ ଶିଶୁଗତଂ ଚିତ୍ତଂ ତତୋ ଵୈରସ୍ଯମେଵ ଚ । ଅଥ ଚେତ୍ପତିତୋ ଡିଂଭୋ ମଧ୍ଯେ ମୈଥୁନମୁଦ୍ଗତିଃ
ମନ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଶିଶୁରେ ଲାଗିଯାଏ, ତେଣୁ ଦମ୍ପତିମାନେ ଦୂର ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଶିଶୁ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ମିଳନ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ।
ରତିମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଚ୍ଛେଦେ ଦୁଃଖଂ କିଂଚିଦସନ୍ନିଭମ୍ । ସର୍ଵକାଲେ ପରିମିତେ କଦାଚିଦ୍ରତିସଂଭଵଃ
ରତି ସମୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ କିଛି ଦୁଃଖ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସୁଖ ସୀମିତ; କେବେ କେବେ ମିଳନ ହୁଏ।
ତତ୍କାଲେ ଭୋଜନଂ ନାସ୍ତି ସ୍ଵାପୋ ନାସ୍ତି ଚ ଭାର୍ଯଯା । ଶିଶୂନାଂ ରକ୍ଷଣେ ଦୁଃଖଂ ଵ୍ଯାଧିତର୍ଷଗ୍ରହାଦିଭିଃ
ସେବେଳେ ଖାଇବା ମିଳେନାହିଁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ସୋଇବା ମିଳେନାହିଁ। ଶିଶୁମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ରୋଗ, ତିଆରି, ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ତନ୍ମତଂ ଯତ୍ସୁଖଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଥାଂକାରୋହଣଂ ପିତୁଃ । ଆଲିଂଗନକୃତଂ ତାତ ଚୁଂବନାଦିକୃତଂ ତଥା
ଯେଉଁ ସୁଖକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଯେପରି ବାପା ଶିଶୁ ଉପରେ ବସିବା, କିମ୍ବା ଆଲିଙ୍ଗନ, ଚୁମ୍ବନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ—
ଅତ୍ଯନ୍ତମଧୁରୋକ୍ତ୍ଯାଦି ଯତ୍ସୁଖାନି ନରେଶ୍ଵର । ରତିମଧ୍ଯେ ଵିରାମସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍
ହେ ରାଜା, ଅତି ମଧୁର କଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁ ସୁଖ ଅଛି, ସେମାନେ ରତିର ଶୀର୍ଷ ସୁଖର ଏକ ଷୋଳାଂଶ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ଦୁଃଖାନି ସଂତି ପୁତ୍ରେ ସହସ୍ରଶଃ । ଅନେନ ତ୍ଵଂ କିଂ କ୍ରିଯସେ ଇହାମୁତ୍ର ଵିରୋଧିନା
ପୁଅ ସହିତ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଗଣନାହୀନ। ଏମିତି ଏକ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ କଣ କରୁଛ?
ତ୍ଯଜ ଶୋକମିଦଂ ତସ୍ମାଦାଵାଂ ପୁତ୍ରୌ ସ୍ଥିତାଵିହ । ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ-। ତ୍ଯଜାମି ଶୋକଂ ଦୁର୍ଵାରଂ ସର୍ଵକାର୍ଯଵିରୋଧିନମ୍
ତେଣୁ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼; ଆମେ ଦୁଇପୁଅ ଏଠାରେ ଅଛୁ। ରାଜା କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମକୁ ବାଧା ଦେଉଛି, ଛାଡ଼ୁଛି।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ହିତଂ କାର୍ଯମିହାମୁତ୍ର ସୁତୌ ମମ । ପୁରୋଧସଂ ତୁ ଗଚ୍ଛାମି ମମ ପୂର୍ଵଂ ମହାଗୁରୁମ୍
ନିଜ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବତନ ମହାଗୁରୁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି।
ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିଵର୍ଯଂ ଚ ସ ଦାସ୍ଯତି ଗତିଂ ମମ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଵିପ୍ରଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ଗୁରୁମ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି, ସେ ମୋତେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେବେ। ଏଭଳି କହି, ସେ ବାରାଣସୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୁରୋହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମାଥ ମୁନିନା ପରିପୂଜିତଃ । ଆଲିଂଗିତଶିରୋ ଘ୍ରାତୋ ଦତ୍ତାସନପରିଗ୍ରହଃ
ପରେ, ମୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଗଲା, ଘ୍ରାଣ କରାଗଲା ଏବଂ ଆସନ ଦିଆଗଲା।
ଉକ୍ତଶ୍ଚାଗମନଂ କିଂ ତେ କିଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ କରଵାଣି ଵୈ । ରାଜୋଵାଚ- ଗତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ ଵିପ୍ର ସଂସାରତରଣାଯ ହି
ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଗଲା, 'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କଣ କାମ କରିଦେବି?' ରାଜା କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ମୋତେ ଏକ ପଥ ଦେଉ।'
ଖିନ୍ନୋହଂ କର୍ମଣା ଶଶ୍ଵଦ୍ଭଵଂତଂ ଶରଣଂ ଗତଃ । ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଗତିଂ ପଶ୍ଯ ମହାଲିଂଗଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରମିତି ସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ କର୍ମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଛି; ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ମହାଲିଙ୍ଗ, ଯିଏ ବିଶ୍ବରେଶ୍ୱର ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଦେଖ।'
ଏନଂ ପୂଜଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଦେଵଦେଵଂ ପିନାକିନମ୍ । ଯମାରାଧ୍ଯ ପୁରା ଶକ୍ତିରରୁଂଧତ୍ଯାଃ ସୁତୋ ମୁନିଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ଦେବଦେବ, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଯାହାକୁ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ପୂର୍ବେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ରକ୍ଷସା ଭକ୍ଷିତଶ୍ଚାପି ଯମଲୋକଂ ଗତୋ ନ ସଃ । କିଂଚିତ୍କାଲଂ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଗାଦତଃ
ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଇନଥିଲେ; କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତାହାଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ କ୍ରୀଡନ୍ନାସ୍ତେ ସୁତୋ ମମ । ଅମୁଂ ପଶ୍ଯ ମହାରାଜ ଲୁବ୍ଧକଂ ଵନଚାରିଣମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ମୋ ପୁଅ ଖେଳୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି। ହେ ମହାରାଜ, ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବା ଶିକାରୀକୁ ଦେଖ।
ପୂଜଯଂତଂ ହି ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପତ୍ରମାତ୍ରୈ ସ୍ଵସଂଭୃତୈଃ । ଶମୀଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ସଂଭୂତୈସ୍ତଥା ପୂଗପ୍ରସୂନକୈଃ
ସେ ନିଜେ ଏକତାରେ ଏଣା ଶମୀ ଗଛର ପତ୍ର ଏବଂ ପୁଗ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି, ଏହାକୁ ଦେଖ।
କଦଂବକୁସୁମୈରର୍କକୁସୁମୈର୍ଯୂଥିକାଭଵୈଃ । ଏତୈରନ୍ଯୈର୍ମହେଶାନଂ ପୂଜଯଂତଂ ଵିଲୋକଯ
କଦମ୍ବ ଫୁଲ, ଅର୍କ ଫୁଲ ଏବଂ ଯୂଥିକା କୁଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି—ଏହାକୁ ଦେଖ।